Grade_6_TM (1).pdf

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Paunang Salita

SERYE SA FILIPINO 6 ELEMENTARYA

UGNAYAN: Wika at Pagbasa Ikalawang Edisyon Disenyo at Gabay sa Pagtuturo at Pagkatuto batay sa UbD ISBN 978-971-07-2685-1 Karapatang-ari © 2010 ng VIBAL Publishing House, Inc. at nina Soledad M. Austria, Lydia S. Belen, Dinah F. Mindo, Ph.D., Cresencia A. Rasco, Ph. D., at Lydia P. Lalunio, Ph.D. Reserbado ang lahat ng karapatan. Ang alinmang bahagi nito ay hindi maaaring ilathala o ilabas sa anumang anyo, kasama na rito ang pelikula, nang walang nakasulat na pahintulot ang tagapaglathala at mga may-akda. Hindi sakop ng karapatang-ari ang suring-aklat na ilalathala sa mga pahayagan at magasin. Lahat ng drowing na ginamit sa aklat na ito ay pag-aari ng VIBAL Publishing House, Inc. at di-maaaring kopyahin o gamitin nang walang nakasulat na pahintulot ang tagapaglathala. Inilathala at inilimbag sa Pilipinas ng

v VIBAL Publishing House, Inc.

Punong Tanggapan:

1253 Gregorio Araneta Avenue, Quezon City, Philippines

Tanggapang Panrehiyon:

Unit 202 Cebu Holdings Center, Cebu Business Park, Cardinal Rosales Avenue, Cebu City, Philippines Kalamansi St. cor. 1st Avenue, Juna Subdivision, Matina, Davao City, Philippines Unit 6, 144 M.H. del Pilar St., Molo, Iloilo City, Philippines Bldg. A, Unit 4, Pride Rock Business Park, Gusa, Cagayan de Oro City, Philippines

Kasapi: Philippine Educational Publishers’ Association; Book Development Association; Association of South East Asian Publishers; Graphic Arts Technical Foundation.

Ang Serye ng Ugnayan sa Wika at Pagbasa Ang bagong serye sa Filipino na pinamagatang Ugnayan sa Wika at Pagbasa ay serye ng Batayang aklat o Worktext mula una hanggang ikaanim na baitang. Ang aklat ay may kaagapay na Disenyo at Gabay sa Pagtuturo at Pagkatuto batay sa Understanding by Design (UbD) upang matugunan ang pangangailangan ng mga guro sa pagtuturo ng Filipino alinsunod sa Kontinum na ipinalabas ng Kagawaran ng Edukasyon (DepED) at sa mga patnubay na sinusunod sa ilang pribadong paaralan. A.

Mga Sanligang Konsepto sa Wika Ang pagkakabuo ng serye ay batay sa sumusunod na mga konsepto sa wika: 1. Ang pag-uugnay sa pagtuturo ng pakikinig, pagsasalita, pagbasa, at pagsulat ay paglinang sa mga pangkaisipang kognitibong kasanayan na nagtataguyod sa mga kasanayang pangwika. Bumubuo ng kahulugan ang mga mag-aaral kapag sila ay nakikinig, nagsasalita, bumabasa, at sumusulat. Ang mga impormasyong nakukuha sa pakikinig at pagbabasa ay naisasanib nila sa dating kaalamang hango sa mga karanasan sa buhay. Nabibigyang-kahulugan nila ito at nailalapat sa makabuluhang paraan na maaaring pasalita o pasulat. 2. Ang pagbasa, wika, at pag-iisip ay magkakaugnay habang bumabasa sila ng isang seleksyon. Nagsusuri rin sila ng mga kayariang pangwika at nagagamit din nila ang natutuhang kayarian sa pagsulat ng komposisyon. Ang uri ng paglalahad ng seleksyong binasa ay nagagamit din bilang huwaran sa kanilang pagsulat.

ii Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

3.

Ang pakikinig, pagbasa, at pagsasalita ay nakahabi sa proseso ng pagsulat habang nagpapanayam, nag-uusap, nagpapalitang-suri sa sinulat bago ang rebisyon, at paglalathala ng sulatin. 4. Ang pamantayan sa pagsulat tulad ng paggamit nang wasto sa grammar/balarila at paggamit ng bantas ay nagagamit kapag iniwawasto ang sulatin. Ang pagwawastong ginawa sa burador o draft ang batayan sa rebisyon o muling pagsulat. 5. Ang mga paksang lunsaran sa aralin ay hango sa iba’t ibang asignatura gaya ng Agham, Araling Panlipunan, Edukasyong Pangkalusugan, Edukasyon sa Pagpapahalaga, at iba pa. Batay ito sa Content Based Instruction o Pagtuturong Batay sa Pangnilalaman na sinasabing makatutulong sa paglinang ng kaalaman sa iba’t ibang paksa at kasanayan sa wika. Tinatawag itong Cognitive Academic Language Proficiency (CALP) o Kahusayan sa Paksa at Wika. Paglinang ito ng kahusayan sa pakikipagtalastasan sa tulong ng mga paksang limilinang ng kaalaman sa paligid. Sa maikling salita ang pagkakaugnay ng apat na makrong kasanayang pangwika – pakikinig, pagbasa, pagsulat, at pagsasalita ay tumutukoy sa paglinang ng kasanayang pangkomunikatibo o pakikipagtalastasan kaalinsabay ng paghubog sa magandang pag-uugali, kaalaman sa paksang naging lunsaran ng aralin, at mapanuring pag-iisip. B.

Mga Bahagi ng Aralang-Aklat/Worktext Ang aklat ay nahahati sa apat na yunit – Kadakilaan, Ating Mararating; Kalikasan, Kayamanag Dapat Pangalagaan; Taas Noo, Pilipino; at Kapit-Bisig sa Kaunlaran.

Bawat yunit ay binubuo ng mga sumusunod na sangkap: * Panimula ng Yunit * Bilang at Pamagat ng Aralin * Patugmang Tema ng Paksang Aralin * Seleksyon/Teksto * Sagutin * Wika (Pamagat ng kasanayan, Paglalahad, Tandaan Pagsasanay) * Pagbasa (Pamagat ng Kasanayan, Paglalahad, Pagsasanay) * Pagsulat (Pamagat ng Kasanayan, Paglalahad, Pagsasanay) * Ugnayan (Pamagat ng Katangian, Paglalahad, Pagsasanay) Ang bawat bahagi ng aralin ay may pananda (icon) na magkakatulad sa bawat aralin. Ang yunit ay nagsisimula sa isang tugma/tula ang nagpapakilala sa tema ng mga aralin sa buong yunit. Ang Aralin ay nagsisimula sa pamagat at tugma/salawikain na tema ng aralin. Magsisilbi itong pangganyak sa mambabasa upang maiugnay nila sa dating kaalaman o iskema na kaugnay ng paksa. Sinusundan ito ng paglalahad ng paksa na maaaring komik istrip, dayalog, tula, kwento, awit, at iba pa. Maaari itong pakinggan o basahin ng mag-aaral. Kasunod nito ang Sagutin na ang mga tanong ay mapapangkat sa literal, paghinuha, mapanuri, at pag-uugnay sa tunay na buhay. Ang bahaging Wika ng aralang-aklat ay nagsisimula sa pamagat ng kasanayan, at pagtuturo nito na may kasamang halimbawa. Ang bahaging Tandaan ay nasa loob ng

iii Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

kahon na nagsisilbing lagom ng aralin sa Wika. Sinusundan ito ng Magsanay, ang mga gawaing magpapatibay sa kasanayan. Ang bahaging Pagbasa ay nagsisimula rin sa pamagat ng kasanayan at nagpapakilala o nagpapaliwanag sa pagtuturo nito. May mga kasunod ding pagsasanay na magpapatibay ng kasana-yan. Ang bahaging Pagsulat ay nagsisimula rin sa pamagat at katulad ng ibang bahagi ay may mga pagsasanay din. Sinusundan ito ng bahaging tumutukoy sa Ugnayan kung saan iniuugnay ang aralin sa iba’t ibang asignatura gaya ng Edukasyong Pagpapahalaga, Sining at Musika, Sibika at Kultura, at iba pang larangang pangakademiko upang matugunan ang pangangailangan ng mga mag-aaral na may iba-ibang kakayahan (multiple intelligences). Ang gawain sa Pakikinig ay nasa Gabay sa Pagtuturo at Pagkatuto na maaaring basahin o pakinggan sa tape kalakip ang mga gawain. Ang mga karagdagang gawain sa bawat bahagi ng aralin ay nasa manwal din ngunit maaaring dagdagan ng guro ayon sa pangangailangan ng mga mag-aaral na tinuturuan. Bawat yunit sa aklat ay pinangungunahan ng unit divider na may tula at mga larawang nagsasaad ng paksa nito. Ang tula ang lumalagom sa paksang tinatalakay sa yunit. Inaasahang makatutulong ang tula at mga larawang ito sa pagsisimula ng talakay sa yunit. •

Mga Aralin na may Understanding by Design Ang mga aralin ay nilapatan ng tatlong bahagi ng Understanding by Design (UbD) na nagpapakita ng bagong kalakaran ng pagtuturo na inilunsad ng Kagawaran ng Edukasyon (DepED).

Ang tatlong bahagi ng UbD ay una, inaasahang bunga; ikalawa, pagtataya; at ikatlo, mga gawain sa pagkatuto. Bawat yunit ay may kalakip na unit plan na sinusundan ng gabay sa pagtuturo ng bawat aralin sa buong yunit. Ang mga unit plan at lesson plan (banghay-aralin) na nagpapakita ng ugnayan sa pagtuturo gamit ang pormat ng UbD ay malaking katulungan sa mga guro. •

May e-Learning Para sa Serye Maliban sa mga gawaing nasa batayang aklat at sa disenyo at gabay sa pagtuturo at pagkatuto batay sa UBD, may mga karagdagang pagsasanay na kalakip sa CD-ROM at sa book site ng bawat aklat sa www.vibalpublishing.com. Ang mga pagsasanay na ito ay interactive lessons sa wika (grammar), pagbasa, at pakikinig. Maisasakatuparan ang mga pagsasanay sa klase kung ang silid-aralan ay may kagamitang multimedia: maaaring laptop o personal computer (PC) na may CDROM drive, speaker, Internet connection at may LCD projector. Maaari rin namang dalhin ang klase sa computer laboratory kung saan ang mga kompyuter ay may CD-ROM drive, headset, at Internet connection. Maliban sa mungkahing nabanggit, maaari ring gawing takdang-aralin ang mga pagsasanay upang magawa ang mga ito ng mga mag-aaral sa kanilang kompyuter sa bahay o kaya sa Internet café. Sundan lamang nila ang gabay ng paggamit ng CD-ROM at book site na nakasaad sa kanilang aklat. Sa pag-access ng book site, puntahan at i-bookmark ang i-teach.vibalpublishing.com (i-learn.vibalpublishing. com sa mga mag-aaral) para sa agarang access sa mga gawain at pagsasanay na nasa book site ng serye. Ang mga May-akda

iv Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Paunang Salita …………………………………………………

ii

Lawak at Pagkakasunud-sunod ng mga Kasanayan …………

viii

Banghay ng Yunit at Pang-araw-araw na Banghay Aralin — Yunit I …………………………… Yunit I

Kadakilaan, Ating Mararating …………………… ARALIN 1 Himno ng Batangan …………………… ARALIN 2 Libreng Edukasyon Para sa Lahat …… ARALIN 3 Batang Bayani ………………………… ARALIN 4 Sampaguita Gardens Resort …………… ARALIN 5 Doña Macela M. Agoncillo …………… ARALIN 6 Si Pagong at si Matsing: Sa Pagkikita … ARALIN 7 Araw ng mga Ama ……………………… ARALIN 8 Wayda Cosme: Huwarang Aeta ……… ARALIN 9 Maria Paz Mendoza-Guanzon ………… ARALIN 10 Pagmamahal ng Isang Ina …………… Lagumang Pagsusulit — Yunit I ……………………

2 6 6 9 13 17 21 25 28 32 37 41 45

Banghay ng Yunit at Pang-araw-araw na Banghay Aralin — Yunit II …………………………

52

Yunit II Kalikasan, Kayamanang Dapat Pangalagaan … ARALIN 11 Buwan ng Hunyo: Bawal Manigarilyo… ARALIN 12 Ikaw at ang Punungkahoy …………… ARALIN 13 Los Baños: Kaakit-akit na Lugar ……… ARALIN 14 Magtanim, Magtanim! ………………… ARALIN 15 Mag-spelunking Tayo ………………… ARALIN 16 Sa Pusod ng Albay ……………………… ARALIN 17 Huwag Mong Itapon Lahat …………… ARALIN 18 Mula Laboratoryo Hanggang Plato …… ARALIN 19 Virgin Coconut Oil: Gamot-Pinoy …… ARALIN 20 Halika sa Catanduanes ………………… Lagumang Pagsusulit — Yunit II ……………………

56 56 60 64 68 71 75 79 82 87 91 95

Banghay ng Yunit at Pang-araw-araw na Banghay Aralin Para sa Yunit III ……………………

98

Yunit III Taas-Noo, Pilipino ………………………………… ARALIN 21 Pamilyang Pilipino……………………… ARALIN 22 Dr. Lucrecia R. Kasilag ………………… ARALIN 23 Biag ni Lam-ang ……………………… ARALIN 24 Pagandahin ang Maynila ……………… ARALIN 25 Maria Makiling ………………………… ARALIN 26 Ako’y Pilipino …………………………… ARALIN 27 Ang Ikaapat na Utos …………………… ARALIN 28 Alamat ng Lahing Kayumanggi ……… ARALIN 29 Awit ni Maria Clara …………………… ARALIN 30 Brother Edgardo Bugayong Jr. ………… Lagumang Pagsusulit — Yunit III …………………

102 102 108 112 117 121 124 128 132 135 139 142

Banghay ng Yunit at Pang-araw-araw na Banghay Aralin — Yunit IV ………………………… 144 Yunit IV Kapit-Bisig sa Kaunlaran ………………………… ARALIN 31 Nasa Pagsisikap ang Pag-unlad ……… ARALIN 32 Ang Landas sa Tagumpay ……………… ARALIN 33 Maaabot ang Pangarap ………………… ARALIN 34 Uunlad Kapag Nagtulungan…………… ARALIN 35 Nag-uugat sa Tahanan ………………… ARALIN 36 Pilipinas: Patuloy sa Pag-unlad ……… ARALIN 37 Ibig Ko, Ayoko ………………………… ARALIN 38 Wallet Mula sa Balat ng Isda ………… ARALIN 39 Masayang Pamilya ……………………… ARALIN 40 Hiling sa Panginoon …………………… Lagumang Pagsusulit — Yunit IV …………………

148 148 151 155 159 162 166 170 173 177 181 184 v

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

LAWAK AT PAGKAKASUNUD-SUNOD NG MGA KASANAYAN Ugnayan: Wika at Pagbasa – Ikaanim na Baitang Aralin/Paglalahad

Edukasyon sa Pagpapahalaga

Pakikinig

YUNIT I

Pagsasalita

Pagbasa

Pagsulat

KADAKILAAN, ATING MARARATING

Aralin 1 Himno ng Batangan Awit

Nabibigyang-halaga ang katangian ng sariling bayan

Nasusunod ang panuto Nakapagbibigay at nakasusulat ng sariling panuto

Nakagagamit ng iba’t Nakasusulat ng mga ibang uri ng pagbasa tugma Nakabubuo ng mga Nakikilala ang mga taludtud na magkasalitang magkasingkatugma kahulugan

Aralin 2 Libreng Edukasyon Para sa Lahat Liham

Nasasabi ang kahalagahan ng edukasyon sa buhay ng tao

Naisasagawa ang Naipahahayag ang tuwiran o di-tuwirang impormasyong napapagsang-ayon kinggan

Napapangkat ang mga ideyang binasa ayon sa pamagat ng pangkat

Nakasusulat ng impormasyon sa mga forms

Naibibigay ang kahulugan ng salita sa tulong ng pahiwatig

Naisusulat ang balangkas ng isang pangyayari

Aralin 3 Batang Bayani Dula

Nakikilala ang mga salitang magkasalungat

Naibibigay ang mga Nakabubuo ng iba’t paraan ng kabayaniibang anyo ng salihan sa kapwa tang napakinggan

Nakapagbibigay palagay sa kalalabasan ng pangyayari

Nagagamit ang mga anyo ng mga salita sa pangungusap Aralin 4 Sampaguita Gardens Resort Kwento

Nabibigyang-halaga ang pagsisikap ng isang tao tungo sa pag-unlad

Natutukoy ang nais big- Nagagamit ang mga yang-diin ng tagapagdiksyunaryo at salita na inihuhudyat indeks ng tono, bilis, diin, at intonasyon

Napapangkat ang mga Naisusulat ang tumsalitang magkakaugpak na impornay masyon mula sa isang patalastas

Nagagamit ang wastong bigkas, diin, intonasyon, at bahagyang paghinto sa paglalahad ng impormasyon

vi Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Nabibigyang-pansin ang kahalagahan ng kababaihan

Natutukoy ang mga uri ng pangungusap ayon sa gamit

Aralin 6 Ang Pagong at ang Matsing: Sa Muling Pagkikita Pabula

Nakasusulat ng kwento batay sa ipinahiwatig ng larawan

Nasasabi ang apat na Nasasabi kung paano uri ng pangungusap isasabuhay ang mga ayon sa kayarian gintong aral batay sa mga sitwasyon Nauuri ang mga pangungusap ayon sa kayarian

Aralin 7 Araw ng mga Ama Kwento

Naipahahayag ang mga Nahihinuha ang layunin/damdamin paraan kung paano ng tauhan batay sa maipapakita ang pagparaan ng kanyang galang sa magulang pagsasalita

Nasasabi ang pagkakaiba ng mga payak at tambalang pangungusap

Napahahalagahan ang Nasasabi ang ideyang inihahatid ng mga pagkakapantaypangungusap pantay ng tao na wala sa kasarian, Nakikilala ang mga gulang, kulay ng sugnay sa tambalan balat, relihiyon, at at hugnayang iba pa pangungusap

Aralin 5 Doña Marcela M. Agoncillo Dayalog

Aralin 8 Wayda Cosme: Huwarang Aeta Dayalog

Nakasasagot sa mga tiyak na tanong Nakabubuo ng mga salita sa tulong ng paglalapi, pag-uulit, at pagtatambal

Nakasusulat ng patalatang lagom ng katangian ng tauhan

Nahihinuha ang wakas ng isang pangyayari

Nakakikilala ng mga salitang iisa ang baybay ngunit iba ang kahulugan

Naibibigay ang kahulugan ng talinhaga mula sa tambalang salita

Naisusulat nang patalata ang mga datos na inihayag

Naibibigay ang sanhi Nakabubuo ng salita at bunga ng mga namula sa mahahaganap na pangyayari bang salita

Nakasusulat ng talata na may ugnayang sanhi at bunga

Aralin 9 Maria Paz Mendoza-Guanzon Liham

Napapahalagahan ang Nasusuri kung payak, Nagagamit nang sariling kakayahan tambalan, o hugnaytumpak ang mga an ang pangungusap pang-ugnay sa tambalan at hugnayang pangungusap

Napagsusunud-sunod ang mga pangyayari

Nakasusulat ng liham na nagbabalita

Aralin 10 Pagmamahal ng Isang Ina Tula

Nasasabi ang mga paraan ng wastong pakikitungo sa magulang

Nakagagamit ng angkop na sanggunian

Naisusulat ang mga suportang detalye sa paksang pangungusap

Natutukoy ang ayos Naibibigay ang ng mga pangungupangunahing diwa sap sa karaniwan at na tuwiran o didi karaniwan tuwirang binabanggit sa teksto Nakabubuo ng mga pangungusap na nasa karaniwan at nasa di karaniwang ayos

vii Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

YUNIT II KALIKASAN, KAYAMANANG DAPAT PANGALAGAAN Aralin 11 Buwan ng Hunyo: Bawal Manigarilyo Salaysay

Aralin 12 Ikaw at ang Punungkahoy Dula Aralin 13 Los Baños: Kaakitakit na Lugar Talaarawan/Diary

Nabibigyang-pansin ang wastong pangangalaga sa kalusugan

Naisasabuhay ang mabuting asal sa pakikipagkapwa

Nabibigyang-halaga ang kapaligiran

Nakapagbibigay ng Aralin 14 mga tumpak na Magtanim, Magtanim! ideya upang maiDula ligtas pagkasira ng kagubatan

Nasasagot ang mga tanong tungkol salaysay

Nasasabi ang iba’t ibang bahagi ng pangungusap

Naiuugnay ang sariling karanasan sa mga pangyayari Nabibigyang-kahulugan ang mga salitang magkakaugnay

Nakapaglalahat ng magkakaugnay na pangyayaring binabanggit sa akda

Nakasusulat at naNagagamit nang wasto Nailalarawan ang kasusunod sa mga ang pangngalan sa katangian ng tauhan sa pisikal na anyo, panuto pakikipagtalastasan paraan ng pagkilos at pagsasalita

Naipapahayag ang sariling ideya sa isang bagay isyu, tao, tradisyon, simulain, o likhang-isip

Nabibigkas nang wasto ang mga salitang hiram

Nakabubuo ng mga tanong Naibibigay ang detalyeng ipinahihiwatig sa pagbasa

Nakasusulat ang talata nang padikta

Nakasusulat ng isang diary

Nakikilala ang mga pang- Nakagagamit ng pang- Napagsusunud-sunod Nakasusulat ng isang ngalan sa iba’t-ibang ngalan sa diskors ang mga pangunahing liham pagrereklamo awit na napakinggan diwa ng seleksyon Nakagagamit ng kard katalog at iba pang forms

Aralin 15 Mag-spelunking Tayo Sanaysay

Nakikilahok sa mga proyekto ng barangay

Nakagagamit ng mga angkop na ekspresyon para sa kapulungan

Nakagagamit ng mga panghalip sa pangungusap

Nakapipili ng mga de- Nakasusulat ng isang talyeng lumilinang liham pasasalamat sa pangunahing diwa Naibibigay ang kahulugan ng matatalinghagang salita

Aralin 16 Sa Pusod ng Albay Maikling Kwento

Nasasabi ang mga maaaring gawin sa pagsagip sa kalikasan

Naitatala ang mga panghalip sa binasang salaysay

Natutukoy a n g Naigagawa ng balangkas Nakasusulat ng sapanghalip na panao, ang tekstong binasa laysay sa tulong ng pamatlig, at pananong Nagagamit ang iba’t balangkas na ginamit sa dayalog ibang babasahing di-piksyon

viii Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Aralin 17 Huwag Mong Itapon Lahat Dula

Nabibigyang-pansin Nasasagot ang mga Naibibigay ang kahulu- Nakikilala ang mga Naisusulat ang reaksyon ang paraan ng paglitanong batay sa baligan ng salita ayon sa opinyon at makatotosa binasang teksto ligtas sa kalikasan tang pinakinggan gamit nila sa panguhanang pahayag ngusap Naibibigay ang reaksyon Nagagamit ang mga sa binasang teksto panghalip panao sa kaukulang paari at palayon

Aralin 18 Mula Laboratoryo Hanggang Plato Dula

Naipakikita ang pakikiisa sa pagpapaunlad ng barangay

Aralin 19 Virgin Coconut Oil: Gamot-Pinoy Panayam

Napahahalagahan ang Nakikinig ng mga kwento hinggil sa mga gamot-herbal paggamit ng halana matatagpuan sa mang-herbal sariling bakuran

Aralin 20 Halika sa Catanduanes Salaysay

Nakabubuo ng tanong sa narinig na akda

Nagagamit ang mga panghalip bilang salita ng paggalang

Nakabubuo ng tanong Nakasusulat ng opinyon o palagay hingsa narinig na akda gil sa isang paksa o Nabibigyang-kahulugan isyu ang mga salitang inuulit at tambalan

Nakikilala ang panghalip na panaklaw at nagagamit sa sariling pangungusap

Naibibigay ang wakas Nakasusulat ng mga babala o patalastas ng kwentong di-tapos Nagagamit ang mga bahagi ng pahayagan sa paghanap ng impormasyon

Napahahalagahan ang Napakikinggan ang Nakagagamit ng angsinilangang bayan balita at nasasagot kop na aspekto ng ang mga kaugnay na pandiwa tanong Natutukoy ang aspekto ng pandiwa

Napapangkat ang mga Naisusulat ang saridetalye sa angkop na ling reaksyon sa kaisipan balita Nauuri ang magkakaugnay na salita ayon sa digri o intensidad ng kahulugan

YUNIT III TAAS NOO, PILIPINO Aralin 21 Pamilyang Pilipino Panayam

Napahahalagahan ang Nabibigyang-kahulupag-uunawaan sa gan ang mga salipamilya tang narinig batay sa paraan ng pagsasalita

Nakikilala ang iba’t Nakapag-uuri ng mga Nakasusulat ng isang ibang aspekto ng salita ayon sa mga maikling reaksyon pandiwa at nagagasalitang ayon sa mga tungkol sa napapamit sa pagsasalaysay salitang kaugnay sa nahong paksa pandiwa Nagagamit nang wasto ang ensayklopidya

ix Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Napapanatili ang Aralin 22 pagpapahalaga sa Dr. Lucrecia R. Kasilag musikang Pilipino Talambuhay

Nabibigyang-diin ang mahahalagang punto sa akdang narinig

Nagagamit ang wastong Nabibigyang-kahuluaspekto pandiwa sa gan ang kilos, gawi, pangungusap pananalita ng tauhan sa akda Nakikilala ang salitang-ugat ng mga salita

Nakikilala ang mga Nakagagawa ng buod pokus ng pandiwa ng narinig sa ama— tagaganap, layon, magitan ng pagbabawas ng paulit-ulit o ganapan, at tagawalang kaugnayang tanggap impormasyon

Nabubuod sa sariling pangungusap ang tekstong binasa Nabibigyang-kahulugan ang salita ayon sa denotasyon at konotasyon

Nakasusulat ng isang maikling reaksyon tungkol sa napapanahong paksa

Nakasusulat ng isang liham sa editor tungkol sa isang isyu o paksa

Aralin 23 Biag ni Lam-ang Epiko

Napahahalagagan ang sariling panitikan

Aralin 24 Pagandahin ang Maynila Sanaysay

Napahahalagahan ang Nakikilala ang iba kalinangan pang pokus ng pandiwa– sanhi, gamit, direksyon

Nakabubuo ng mga Napagtutulad at Nakasusulat ng puzzle o palaisipan pangungusap na may napag-iiba ang mga iba’t ibang pokus kaisipan o ideya Natutukoy ang mga salitang magkakaugnay sa gamit, pinagmulan, katangian

Aralin 25 Maria Makiling Dula

Napahahalagahan ang Nabubuo ang mga sariling kultura pangungusap sa paggamit ng magkasalungat na salita

Nagagamit nang wasto Nakapangangatwiran ang mga pang-uring sa paksa kapanimagkasalungat paniwala at nakahihikayat Nakikilala ang tambalang salita

Aralin 26 Ako’y Pilipino Tula

Nakabubuo ng mga pangungusap sa pagpapalit ng kasalungat ng isang salita Nakasusulat ng isang talaarawang naglalarawan ng ginawa

Napahahalagahan ang Natutukoy ang kasing- Nagagamit nang wasto Nasusunod ang mga Nakasusulat ng ulat mabubuting katakahulugan ng mga ang mga pang-uring panuto nang wasto tungkol sa ugaling ngian ng mga Pilipino salitang ginamit sa magkasingkahulugan Nakikilala ang mga saliPilipino akdang narinig tang iisa ang baybay ngunit magkaiba ang kahulugan

x Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Aralin 27 Ang Ikaapat na Utos Tula

Naipapakita ang paggalang sa magulang

Natutukoy ang mga pang-uri sa akdang narinig

Nagagamit ang iba’t ibang kailanan ng pang-uri

Aralin 28 Alamat ng Lahing Kayumanggi Alamat

Naipagmamalaki ang pagiging Pilipino

Nakapagtatala ng mahahalagang impormasyon sa akdang narinig

Napapangkat ang mga Nabibigyang-solusyon Nakabubuo ng poster sa iba’t ibang paksa pang-uri sa iba’t ang mga suliranin ibang antas batay sa iniharap na sitwasyon Nabibigyang-kahulugan ang mga idyomatikong pananalita

Aralin 29 Awit ni Maria Clara Awit/Tula

Aralin 30 Brother Edgardo Bugayong Jr. Sanaysay

Nasasagot ang mga Nabibigyang-paglalahat ang narinig na tanong batay sa sarili pangyayari Nasasagutan ang bawat sitwasyon Nakabubuo ng dasal para sa kapwa

Nagagamit ang iba’t ibang kayarian ng pang-uri sa pakikipagtalastasan

Napahahalagahan ang Nakapaglalagom ng Nakabubuo ng mga sipag at tiyaga akdang napakinggan pang-uri sa iba’t ibang kayarian

Natutukoy ang mga Nakasusulat ng iskrip piksyon at di-piksyon Nakikilala ang mga salitang magka tugma

Nabibigyang-katwiran at katwiran ang mga pangyayari sa akdang binasa

Nasusulatan nang wasto ang mga information sheet at ibang forms

Nabibigyang-hinuha Nakabubuo ng ulat batay sa naobserbahan, ang mga kilos o gawi narinig o nabasa ng mga tauhan sa akda Nakapagpapalit ng mga pantig ng salita sa pagbuo ng bagong salita

UNIT IV KAPIT-BISIG SA KAUNLARAN Aralin 31 Nasa Pagsisikap ang Pag-unlad Dula

Napahahalagahan ang Nakapagbibigay ng pagsisikap at pagiisang paglalagom ging masinop

Nakagagamit nang Natutukoy ang mga Nakasusulat ng talata wasto ng mga pangpangyayaring may na may pagkakasuangkop ugnayang sanhi at nud-sunod bunga ng mga pangyayari Nabibigyang-kahulugan ang salita sa tulong ng dating kaalaman

xi Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Aralin 32 Ang Landas sa Tagumpay Maikling Kwento

Napahahalagahan ang pagiging masikap at matiyaga sa anumang gawain

Nakasasagot sa mga tanong tungkol sa detalye ng kwentong napakinggan

Nagagamit ang mga pangatnig sa tambalan at hugnayang pangungusap

Nakagagawa ng pagsusuri ng sanhi at bunga Nakabibigay-kahulugan ang salita sa pamamagitan ng pagpapangkat

Aralin 33 Maaabot ang Pangarap Maikling Kwento

Naisasagawa ang pagiging masinop sa kabuhayan

Naisasalaysay sa sariling pangungusap ang buod ng narinig na teksto

Nagagamit ang pangatnig sa pagbuo ng hugnayang pangungusap

Nabibigyang-kahulugan Nakasusulat ng maiang salita sa pamakling talatang naglamagitan ng pagtalahad na gumagamit ng hugnayang pangulakay sa kayarian nito ngusap

Aralin 34 Uunlad Kapag Nagtulungan Tula

Napahahalagahan ang Natutukoy ang mga pagtutulungan sa pahayag na napapag-unlad kinggan: ng nagpapayo, nagbababala, o nanghihikayat

Naipapahayag ang ideya Nakapagbibigay-suri sa paraang nagpapayo, sa pananaw, tono, layunin, at saloobin nagbababala, o nangng may-akda hihikayat Nakapagbibigaykahulugan sa salita sa pamamagitan ng paglalarawan

Napahahalagahan ang Nakikilala ang mga Naisasagawa sa Aralin 35 pagtitiis at patnubay sugnay na pang-abay tamang paraan ang Nag-uugat sa Tahanan ng isang ina na pamanahon, panlumga hakbang sa Dula nan, o pamaraan narinig na panuto

Nakapaglalapat ng kahalagahan ng binasang sariling karanasan Nakikilala ang salita sa pamamagitan ng katuturan nito

xii Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Naisusulat ng lagom tungkol sa isang usapan

Nakasusulat ng tagubilin sa pupuntahang lugar

Nakasusulat ng isang talumpati na kaugnay ng isang binasang teksto

Aralin 36 Pilipinas: Patuloy ang Pag-unlad Komik Istrip

Naipagmamalaki ang sariling bayan

Nakasusunod sa panu- Nagagamit ang iba’t Nakapaglalahat at Nakasusulat ng talatatong napakinggan ibang uri ng parirala nahihinuha ang mga nungan sa pag-uulat impormasyong nasa mapa, grap, o tsart Nakukuha ang kahulugan ng salita sa tulong ng pahiwatig

Aralin 37 Ibig Ko, Ayoko Tula

Napahahalagahan ang Naisasakilos ang ilang panutong napakingmapanuring pagpagan pasya kung tama o mali ang mga bagaybagay

Nasusuri ang kayarian Nakapagbabahagi ng ng tugma batay sa sariling paniniwala sesura at pattern ng at palagay tungkol tugmaan sa nabasa Nasasabi ang kahulugan ng salita sa tulong ng analohiya

Nakasusulat ng tugma tungkol sa isang paksa

Aralin 38 Wallet Mula sa Balat ng Isda Liham

Napahahalagahan ang mga yamang kalikasan

Nailalapat ang impormasyong napakinggan sa ibang paraan Natutukoy ang mga ingklitik sa narinig na teksto

Nagagamit ang mga ingklitik sa pagsasalita

N a k a h i h i n u h a s a Nakasusulat ng lagom o paglalahat angkop na wakas ng isang teksto Nakababasa ng mapa ng isang lugar

Aralin 39 Masayang Pamilya Talaarawan/Diary

Napahahalagahan ang tradisyon ng pamilya kung Pasko

Naililipat ang impormasyon napakinggan sa isang grap o talahanayan

Nakapagpapalawak ng pangungusap sa tulong ng mga panuring na salita/ parirala o sugnay

Nakapagsusunudsunod ng mga pangyayari/hakbang sa isang gawain Nauuri ang mga salita ayon sa pandama

Aralin 40 Hiling sa Panginoon Tula

Naipakikita ang pananalig sa Diyos at pagsunod sa Kanyang kalooban

Nakabubuo ng palagay sa isang paksa o isyung napakinggan

Natutukoy ang mga pangungusap na walang paksa o simuno

Nakagagamit ng dating Nakabubuo ng komik kaalaman sa pagpaistrip o usapan pahalaga ng kaisipan Naipapakita sa korong pabigkas ang pagpapahalaga sa binasa

Nakasusulat ng isang talaarawan

1 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

UGNAYAN: Wika at Pagbasa 6 Serye sa Filipino Elementarya Yunit I Kadakilaan, Ating Mararating Unang Bahagi – INAASAHANG BUNGA A. Pangkalahatang Pamantayan Nagpapakita ng kakayahang magamit ang wika sa pang-araw-araw na pakikipagtalastasan sa pakikinig, pagsasalita at pasulat na paraan; at makakuha ng impormasyon at masanay sa mapanuri at malikhaing pag-iisip tungkol sa binasa o narinig na iba’t ibang uri ng teksto. Pamantayang Pangnilalaman Ang mga mag-aaral ay nagkakaroon ng kaalaman sa: •

•

•

pagkilala sa kahulugan ng mga salita, kabuuan, kaugnayan, at kaanyuan ayon sa alpabeto pagtukoy sa mga uri ng pagbasa at pangunahing diwa ng akda, paghihinuha, paggamit ng mga sanggunian, pagsagot sa mga tiyak na tanong, pagkilala sa damdamin ng tauhan, sanhi at bunga, at pagsusunudsunod ng mga pangyayari

Pamantayan sa Pagganap

Pangmatagalang Pang-unawa

Mahahalagang Tanong

•

Nakasusunod sa mga panuto

•

•

•

Nakasusulat ng tugma at nasasagutan ang forms

Bakit mahalagang basahin ang akda tungkol sa mga bayani?

•

Nakapagpapahayag ng tuwiran o di-tuwirang pagsang-ayon

Mahalaga sa isang tao ang kanyang kakayahang magbigay, tumanggap, at umunawa sa panuto.

•

•

May apat na anyo ng salita at ito ay ang payak, maylapi, inuulit, at tambalan.

Paano nagkakaugnay ang pakikinig at pagsasalita?

•

Bakit pinag-aaralan ang gamit, anyo, at ayos ng mga pangungusap?

•

Sa paglalahad ng impormasyon, bigkasin ang mga salita nang may wastong diin, intonasyon, maliwanag, at may bahagyang paghinto.

pagsunod sa mga panuto, pagpapahayag ng tuwiran o di-tuwirang pagsang-ayon, mga anyo ng salita, mga uri ng pangungusap ayon sa gamit at ayon sa kayarian, mga ayos ng pangungusap

2 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

•

•

wastong pagbaybay, pagsulat ng tugma, pagsulat sa forms, pagbabalangkas, paggawa ng ulat, pagsulat ng talatang may ugnayang sanhi at bunga, pagbuo ng liham na nagbabalita pagmamahal sa bayan, pagpapahalaga sa edukasyon, gawaing kabayanihan, pagsisikap, pag-unawa sa kapwa, paggalang sa mga magulang, pagkakapantay-pantay ng mga tao, at pagpapahalaga sa sariling kakayahan

•

Nakapaglalarawan sa katangian ng tauhan

•

Nabibigyang-kahulugan ang mga talinghaga

•

Nakabubuo ng iba’t ibang uri at anyo ng mga pangungusap

•

•

Naisusulat sa di-karaniwang ayos ang mga pangungusap na nasa karaniwang ayos at vice versa

•

Ang mga pangungusap ayon sa gamit ay pasalaysay, patanong, pautos, at padamdam. Ang mga pangungusap ayon sa kayarian ay payak, tambalan, at hugnayan. Ang mga pangungusap ay maaaring nasa ayos na karaniwan o di-karaniwan.

•

•

•

•

Paano nagiging mahalaga ang pagkilala ng talasalitaan sa pagbasa ng akda? Dapat bang pahalagahan ang sariling kakayahan? Bakit? Bakit isinasagawa ang pagsulat ng liham na nagbabalita? Paano ka makikitungo sa iyong kapwa lalo na sa iyong magulang?

Nakabubuo ng liham na nagbabalita at naisasagawa ang pagpapahalaga sa bayan, sa gawain, sa sarili, sa mga magulang, at sa kapwa

B. Kaalaman at Kakayahan

Kaalaman:

Kakayahan:

Ang mag-aaral ay nagkakaroon ng kaalaman sa:

Ang mag-aaral ay nagpapakita ng kakayahan sa:

•

pagbubuo ng salita at pagsusunud-sunod ayon sa alpabeto

•

•

pagsagot sa mga tiyak na tanong at pagsusunud-sunod ng mga pangyayari

pagpapalawak ng talasalitaan sa tulong ng mga talinghaga at pagbubuo ng salita

•

pagsusuri ng mga uri, kayarian, at bantas na ginagamit sa pangungusap

•

pagsusuri ng binasa/narinig sa pamamagitan ng pagtatalakay, paghinuha, pagtukoy sa tema, tauhan, at mga pangyayari

•

pagsusulat ng ulat, tugma, at liham na nagbabalita sa mga pangyayari sa kapaligiran

•

pagpapamamalas sa pasalita at pasulat na paraan ng pagpapahalaga sa bayan, sa iba, at sa sariling kakayahan

•

pagbibigay-hinuha at pagtukoy sa sanhi at bunga

•

pagtukoy sa mga uri ng pangungusap ayon sa gamit at kayarian

•

pagsulat ng tugma, forms, ulat, talata, at liham na nagbabalita

•

pagmamahal sa bayan, pagpapahalaga sa magulang, mga bayani, at sariling kakayahan

3 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Ikalawang Bahagi – KATIBAYAN NG PAGTATAYA Produkto/Pagganap

Kraytirya sa Pagganap

P – Produkto Paggamit ng magagalang na pananalita, wastong salita, at mga uri ng pangungusap. P – Pagganap Biyernes, nagkaroon ng pasalitang pagsubok ang bawat pangkat ng mga mag-aaral. Magkaroon ng tanong at sagot ang mga mag-aaral sa pamamatnubay ng guro.

4 – Totoong wasto at makabuluhan ang sagot sa tama at mahalagang tanong kaugnay ng mga uri ng pangungusap at sa kabuuan ng mga salita/talata. 3 – Kulang pa ang kasanayan sa wastong pagtatanong at pagbibigay ng tamang mga sagot. 2 – Kulang na kulang ang kasanayan sa wastong pagtatanong at pagbibigay ng mga tamang sagot. 1 – Pagbutihin ang pagtatanong at pagsagot sa mga tanong. Mali ang pagbuo ng mga katanungan. Hindi nasagot nang wasto ang mga tanong na iwinasto.

Iba Pang Katibayan sa Pagganap

* * * * *

Mga Sagot sa mga Pagsasanay ng Bawat Aralin Lagumang Pagsusulit ng Yunit Mga Pagtataya sa Bawat Aralin Mga Takdang Gawain sa Notbuk Mga Kasanayang Interaktibo sa CD-ROM at i-Learn sa Vibal Website

Antas/Marka

4 – Napakahusay 3 – Mahusay 2 – Mahusay-husay 1 – Magsanay Pa

4 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Ikatlong Bahagi – MGA GAWAIN SA PAGTUTURO AT PAGKATUTO A. Mga Gawaing Instruksyunal

1. 2.

Ganyakin ang klase sa tulong ng mahalagang pahayag/larawan sa pagpapahalaga sa bagay/tao sa paligid. Linangin ang pag-unawa at paggamit sa magagalang na mga pananalita kaugnay ng binasa.

3.

Talakayin ang uri ng pangungusap at pabigyan ng halimbawa ang mga ito.

4.

Ipasuri ang kabuuan at kahulugan ng salita/talinghaga.

5.

Ipabigay ang pangunahing diwa ng akda, mga sagot sa mga tanong, mga paghihinuha, at pagsusunud-sunod ng mga pangyayari.

6.

Ipagawa ang pagsulat ng tugma, balangkas at patalastas, pagsagot sa forms, pagsasaayos ng mga salita ayon sa alpabeto.

7.

Magpagawa ng pagbasang pasalita. Kilatisin ang ginawang pagbasa. Maaaring gamitin ang markang 3 (mahusay), 2 (katamtaman), at 1 (pagbutihin).

8.

Magpasulat ng liham na nagbabalita sa malayong kaibigan/kamag-anak.

9.

Pasagutan ang mga tseklist o pagsasanay sa pagpapahalaga.

10.

B. Kagamitan/Resorses

1.

Mga Aralin 1-10 Yunit I ng Ugnayan 6 Teksto at Manwal sa Pagtuturo

2.

i-Learn/i-Teach Activities (i-learn.vibalpublishing.com/i-teach. vibalpublishing.com)

3.

CD-ROM Activities

Ipatapos ang mga inihandang gawaing pagtuturo at pagtataya sa bawat aralin.

5 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

YUNIT

I KADAKILAAN, ATING MARARATING

Aralin

I Himno ng Batangan

I.

Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Nakagagamit ng iba’t ibang uri ng pagbasa • Nakikilala ang mga salitang magkasingkahulugan 2. Wika • Nasusunod ang narinig na panuto • Nakapagbibigay at nakasusulat ng sariling panuto 3. Pagsulat • Nakasusulat ng mga tugma • Nakabubuo ng mga taludtod na magkakatugma 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Naipakikita ang pagmamahal sa bayan B.

C.

D.

II.

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Pagsulat ng mga paraan upang maipaalam sa iba ang kagandahan ng sariling bayan Pagganap: Sumulat ng limang paraan upang malaman ng iba ang kagandahan ng sariling bayan. B.

Katibayan sa Pagganap Antas/Marka

Paksang Aralin 1. Mga Uri ng Pagbasa 2. Mga Salitang Magkasingkahulugan 3. Pagsunod sa mga Panuto 4. Pagsulat ng Tugma 5. Pagmamahal sa Bayan Pangmatagalang Pang-unawa 1. Ang panuto ay direksyon, instruksyon, o paliwanag sa isang gawain o pangyayari na dapat sundin. 2. Ang panuto ay kailangang malinaw, tiyak, buo, at maikli lamang. 3. Kailangang basahin at unawaing mabuti ang panuto bago ito isagawa. 4. Mahalaga sa isang tao ang kanyang kakayahang magbigay, tumanggap, at umunawa sa panuto.

Mahahalagang Tanong 1. Bakit maaaring gumamit ng larawan, senyas, krokis, at iba pa sa pagbibigay ng panuto? 2. Paano maipakikita ang pagmamahal sa bayan? Ilahad ang mga paraan. 3. Bakit mahalaga ang kaalaman sa mga salitang magkakasingkahulugan? 4. Paano mo ilalarawan ang Batangas gamit ang mga salitang magkasingkahulugan?

C.

Kraytirya sa Pagganap

4 – Napakahusay

Nakapagbibigay ng limang paraan. Buo ang mga pangungusap at ginagamitan ng malaking titik at angkop na bantas sa hulihan.

3 – Mahusay

Nakapagbibigay ng apat na paraan at maayos ang pagkakasulat ng mga pangungusap.

2 – Mahusay-husay

Nakapagbigay ng tatlong paraan ngunit may mga mali sa pagkakasulat ng mga pangungusap.

1 – Magsanay Pa

Dalawa pababa ang mga paraang naibigay at napakaraming mali sa baybay at pagkakasulat ng mga pangungusap.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay, i-Teach Activities sa Vibal website

6 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

III. Mga Gawain sa Pagkatuto

Para sa karagdagang impormasyon sa kagandahan ng Batangas, atasan ang mga mag-aaral na bisitahin ang i-learn.vibalpublishing.com. Ipa-click ang Filipino Ugnayan 6 Yunit I Aralin 1 Link. Bilang isang guro, maaari rin itong puntahan sa i-teach.vibalpublishing.com.

Unang Araw – PAGBASA A.

Panimula 1.

Paghahanda Itanong: “Saan ba kayo isinilang? Ano ang masasabi mo sa sarili mong bayan?” Ipakita ang mga larawan ng mga bayaning sina Apolinario Mabini, Jose P. Laurel, Claro M. Recto, at Emilio Aguinaldo. Itanong kung alam nila kung saang bayan ipinanganak ang mga bayaning binanggit at kung ano ang nagawa nilang kabayanihan.

2.

Ipasagot ang bahaging Magsanay, p. 4. C.

Pagpapalalim 1. Ipasagot sa bawat pangkat ang mga pangganyak na tanong (Gamitin ang kartolina). 2. Ipabasa ang Himno ng Batangan nang may wastong bigkas, tono, intonasyon, at angkop na damdamin. 3. Bigkasin ang “Himno ng Batangan”. Ipasagawa ang isang teatrong pabasa. 4. Pagmamarka sa mga kasali batay sa mga pamantayan sa teatrong pabasa.

D.

Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal Ipasulat nang patalata ang mahahalagang aral na natutuhan sa aralin sa kani-kanilang journal. Sundin ang format na ito.

Paghahawan ng Balakid Pagtukoy sa kasingkahulugan ng salita sa pamamagitan ng pagsagot sa bahaging Magsanay A, B, C, at D, p. 7.

3.

Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Pangkatin ang klase sa apat. Ibigay ang mga pagganyak na tanong na sasagutin ng bawat pangkat. Pangkat I – Anu-ano ang mga katangiang taglay ng lalawigan ng Batangas? Sinusino ang dangal ng Batangas? Pangkat II – Sa paanong paraan maipakikita ang pagmamahal sa sariling lupang sinilangan? Bakit kaya isinulat ang “Himno ng Batangan”?

Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa.

Pangkat III – Bakit itinuring ng may-akda na brilyante ang Batangas sa katagalugan? Paano naging bukal ng kadakilaan ang Batangas? B.

Paglinang Ipabasa nang tahimik ang “Himno ng Batangan,” p. 3. Ipasagot ang Sagutin, 4.

Lagda: __________________

E.

Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap 7

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Ikatlong Araw – UGNAYAN

Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT A.

B.

C.

A.

Paghahanda 1.

Pagbabalik-aral sa nakaraang aralin.

1.

Muling bigkasin ang “Himno ng Batangan.”

2.

Pagbabasa ng isinulat sa pansariling journal.

2.

Itanong sa mga mag-aaral kung paano nila ipinakikita ang pagmamahal sa sariling bayan.

Paglinang 1.

Pagpapabasa ng aralin sa Wika, p. 8.

2.

Ipabasa ang lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 8.

B.

Paglinang 1.

Pagpapalalim 1.

Pasagutan ang Magsanay A, B, C, at D, p. 9.

2.

Karagdagang Pagsasanay

2.

3.

Ipasulat ang mga paraan kung paano makatutulong upang malaman ng iba ang kagandahan o katangian ng sariling bayan. C.

Karagdagang Pagsasanay 1.

Sumulat ng poster na nagpapaalaala sa: Isang pagpupulong hinggil sa pagpaplano kung paano maitatayo ang isang pampublikong palikuran sa palengke. Gaganapin ito sa Martes ika-3:00 ng hapon sa Poblacion, Barangay Hall.

2.

Gumawa ng poster hinggil sa kalinisan at kaayusan. Gawing patugma ang paggawa ng poster. Halimbawa:“Tapat Mo, Linis Mo.”

Pagpapalalim Itanong ang iba pang bayani bukod sa mga bayaning nagmula sa Batangas. Itanong din kung bakit sila naging mga bayani.

Pagsasanay sa Pagsulat Ipagawa ang Magsanay, p. 10.

3.

Karagdagang Pagsasanay

Pagtalakay sa Kasanayan Ipabasa ang aralin sa Pagsulat, p. 10. Pagpapabasang muli ng himno at pagtukoy sa mga salitang magkakatugma. Pagbibigay ng halimbawa.

2.

Pagsagot sa mga pagsasanay Ipasagot ang pagsasanay A at B sa batayang aklat, p. 11.

Pagsulat 1.

Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay. Pagtatanong kung ano ang mga bagay na magagawa nila upang maipagmalaki ng sariling bayan.

Gumawa ng tamang panuto/direksyon kung paano ka makararating sa paaralan mula sa inyong tahanan. D.

Paghahanda

D.

Pagpapahalaga Pumili ng mga bayani sa talaan ng mga pangalan na nasa ibaba. Ipasalaysay ang alam nila tungkol sa bawat isa. Ipasulat sa talata ang pagsasalaysay na ginawa. 1.

Manuel Luis Quezon

2.

Wenceslao Q. Vinzons

3.

Jose Maria Panganiban

4.

Gabriela Silang

5.

Melchora Aquino

8 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

A.

Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig

3. IV.

Pagpaparinig ng “Himno ng Batangan” na nilapatan ng himig. 2.

Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng awitin. Pagtatanong kung ano ang bahaging naibigan ng mga mag-aaral sa himno.

B.

Paglinang 1. Pagpaparinig ng isang awiting “Bayan Ko.” 2. Itanong: “Ano ang aral na inihahatid ng awiting inyong napakinggan?”

C.

Pagpapalalim Ipasulat ang mga tagubilin na sinasabi sa awitin. Pagawain ang mga mag-aaral ng detalye kung paano maisasagawa ang tagubiling binabanggit sa awitin.

D.

Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Pagpapasulat sa journal ng mahahalagang aral na kanilang natutuhan sa pamamagitan ng pakikinig. Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

Karagdagang Pagsasanay 1. Magparinig sa mga mag-aaral ng mga naka-tape na panayam hinggil sa: a. pangangalaga sa kagubatan b. pagpapaganda ng kapaligiran c. pag-iwas sa polusyon 2. Tanungin ang mga mag-aaral hinggil sa kanilang napakinggang mga tagubilin. Ipasulat sa notbuk.

Aralin

I.

Magpakopya ng mga tagubiling nakikita sa daan, opisina, paaralan, simbahan, at iba pa.

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp. 2-11, CD-ROM, i-Learn Activities sa Vibal website

2

Libreng Edukasyon Para Sa Lahat

Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Napapangkat ang mga ideya • Nakikilala ang mga salitang magkasalungat 2. Wika • Naisasagawa ang impormasyong napakinggan • Nakapagpapahayag ng tuwiran o di-tuwirang pagsang-ayon 3. Pagsulat • Nakasusulat ng hinihinging detalye ng mga form 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga Nasasabi ang kahalagahan ng edukasyon sa buhay ng tao B.

Paksang Aralin 1. Pagpapangkat ng mga Ideya 2. Mga Salitang Magkasalungat 3. Pagpapahayag ng Tuwiran o Di-Tuwirang Pagsang-ayon 4. Pagsulat sa mga Form 5. Pagpapahalaga sa Edukasyon

C.

Pangmatagalang Pang-unawa 1. Ang pagpapahayag ng tuwirang pagsang-ayon sa isang ideya ay gumagamit ng salitang dapat at sa palagay ko. 9

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2.

3. 4. 5. 6. D.

II.

Ang mga salitang magagamit sa pagpapahayag ng palagay o ideya nang di-tuwiran ay ayon kay/sa, alinsunod kay/sa, sinabi ni/ng, kinakailangan daw/raw, at iba pa. Maaaring pangkatin ang mga ideya ng akdang binasa. Ang kaalaman sa magkakasalungat na salita ay nagpapalawak ng talasalitaan. Mahalagang matutuhan ang pagsulat sa mga form. Ang edukasyon ay landas sa maunlad na kinabukasan.

Mahahalagang Tanong 1. Bakit mahalaga ang edukasyon? 2. Paano ang pagbibigay ng pahayag, maging tuwiran man o di-tuwirang pagsang-ayon? 3. Bakit mahalaga ang pagkilala sa mga salitang magkasalungat? 4. Paano makikilala ang salitang magkasalungat? 5. Bakit mahalagang matutuhan ang pagsulat ng mga detalye sa iba’t ibang forms?

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Pagbibigay ng kasalungat ng salita Pagganap: Basahin ang mga talata. Isulat ang kasalungat ng mga salitang may salungguhit sa papel. Isang 1tagumpay ang programang Habitat na inilunsad ng pamahalaan sa ating bansa. Mga 2murang pabahay sa 3mahihirap ang layunin ng programang ito. Ang pamahalaang lokal ng mga lungsod o lalawigan ng bansa ay 4aktibong 5nakikiisa para sa 6ikagagaling ng kanilang mga nasasakupan. Hindi magkamayaw sa 7katuwaan ang mga mamamayang biniyayaan ng murang pabahay. 8 Buo ang kanilang paniniwala na 9bukas ang palad ng pamahalaan na tulungan ang mga nangangailangang tulad nila na magkaroon ng 10disenteng pamumuhay.

B.

Katibayan sa Pagganap Antas/Marka

Kraytirya sa Pagganap

4 – Napakahusay

Naibigay ang kasalungat ng siyam hanggang sampung salita.

3 – Mahusay

Naibibigay ang kasalungat ng pito hanggang walong salita.

2 – Mahusay-husay

Naibigay ang kasalungat ng lima hanggang anim na salita.

1 – Magsanay Pa

Apat pababa ang naibigay na kasalungat ng mga salita.

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A.

Panimula 1. Paghahanda Pagpapakita ng mga larawan ng mga tao na gumagawa gamit ang kani-kanilang propesyon. Itanong kung anong propesyon ang pangarap nila para sa kanilang sarili. Sabihing ang tatalakayin ay tungkol sa kahalagahan ng edukasyon sa buhay ng tao. 2. Paghahawan ng Balakid Ipabasa ang advance organizer/kicker sa ibaba ng pamagat. Hingin ang paliwanag ng mga mag-aaral tungkol dito. 3. Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Pagbibigay ng pangganyak na mga tanong Itanong kung paano makapag-aaral ang isang tao kahit hindi pumapasok sa paaralan. Itanong din kung ang mga preso o mga bilanggo ay maaaring mag-aral sa loob ng bilangguan.

10 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

B.

Paglinang Ipabasa nang tahimik ang liham tungkol sa “Libreng Edukasyon Para sa Lahat”, pp. 12-13. Ipasagot ang bahaging Sagutin, pp. 12-13.

C.

Pagpapalalim Ipasagot ang mga pangganyak na tanong. Ipapangkat ang mga ideya sa bahaging Magsanay, pp. 14-15. Ipasagot ang Magsanay A, B, at C, p. 16 matapos talakayin ang aralin.

D.

2. B.

Paglinang 1. Pagtalakay sa aralin sa Wika, p. 17. Ipaliwanag ang lagom sa bahaging Tandaan, p. 17. 2. Pagpaparinig ng tape na nauukol sa Swine Flu. Itanong kung saan nagmula ang epidemyang Swine Flu. Ipasagot sa mga mag-aaral kung anu-anong bansa ang labis na naapektuhan nito. Ipasulat ang mga salitang magkasingkahulugan o kasalungat na napakinggan sa tape. Ipasulat din ang mga salitang ginamit sa pagpapahayag ng palagay o ideya.

C.

Pagpapalalim 1. Ipasagot ang Magsanay A, B, at C, pp. 17-18. 2. Karagdagang Pagsasanay Bumasa sa pahayagan ng mga balitang tungkol sa edukasyon. Talakayin kung sang-ayon ka o hindi at ang iyong mga dahilan. Isulat sa talata ang iyong pahayag.

D.

Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Hayaang basahin ng mga mag-aaral ang impormasyong nasa kanilang Identification Card (ID). Ipaliwanag ang aralin sa Pagsulat, p. 49.

Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal Ipasulat ang mga natutuhan sa binasang “Edukasyon Para sa Lahat.” Ipasulat din sa journal ang pangarap na propesyon ng mga mag-aaral na nais matupad pagdating ng tamang panahon. Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT

A.

Paghahanda 1. Pagbabalik-aral kung ano ang panuto at ang kahalagahan nito. Ipagawa ito sa mga mag-aaral batay sa panuto.

(Maaaring pangkatin ang mga mag-aaral). Panuto: Isulat ang mga paraan kung paano ito dapat isagawa. Ang Pagsasaing Ang Paggawa ng Bandilang Pilipino na Yari sa papel Ang Paggawa ng Papel na Abaniko Pagbasa ng isinulat sa pansariling journal.

11 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2.

Pagsasanay sa Pagsulat Ipasagot ang Magsanay A at B, p. 19.

3.

Karagdagang Pagsasanay 1. Magpakita ng iba pang ID tulad ng Voter’s ID, Driver’s License, Senior Citizen’s ID, Philhealth Card, at iba pa. Hayaang ibigay ng mga magaaral ang impormasyong nakatala sa mga ito. 2. Hayaang magsanay ang mga mag-aaral sa pagbibigay ng impormasyon sa iba pang forms.

D.

B.

C.

Paghahanda 1. Pagbalik-aral sa tekstong “Libreng Edukasyon Para sa Lahat.” 2. Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin. Itanong sa mga mag-aaral kung ano ang kahalagahan ng edukasyon sa buhay ng tao. Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay. Itanong kung ano ang maidudulot ng edukasyon sa kanila bilang mag-aaral. 2. Ipasagot ang bahaging “Pagpapahalaga sa Edukasyon” sa p. 19. 3. Karagdagang Pagsasanay Isalaysay ang buhay nina Apolinario Mabini, Andres Bonifacio na dating mahihirap ngunit nagsikap mag-aral habang nagtatrabaho. Naging abogado si Mabini, samantalang natuto si Bonifacio sa aklat na French Revolution. Pagpapalalim Sagutin: Bilang isang mag-aaral, paano ka susunod sa batas-trapiko? Ipaliwanag.

Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig Itanong ang mga paksang nalaman sa pakikinig ng tape. 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng tulang akrostik. Itanong sa mag-aaral kung nasunod nila ang panuntunan sa pakikinig. Pag-aantas sa mag-aaral na ginagamit ang panuntunan sa pakikinig. Paglinang 1. Iparinig ang tulang akrostik.

A.

Ikatlong Araw – UGNAYAN A.

Pagpapahalaga Gawin: Ipaliwanag ang islogang “Edukasyon ang landas tungo sa maunlad na bukas.”

B.

Mabuhay ang Seniors

Magalang na bati sa nakatatanda At pagpapahalaga sa mga ginawa Buhay ninyo’y nagsimula sa pagkabata Ukol nga ang lahat sa bata at matanda. Handog ninyo sa amin ang inyong ginawa Akay ninyo kaming tunay sa ating bansa Yamang malaki kayo ng bawat nilikha. Aksiyon ninyo ay tungo sa kabutihan Ng sinumang mamamayan ng ating bayan Ganyan ang isang huwarang dapat tularan.

12 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Senyas din ninyo ang makabuluhang asal Ekis sa inyo ang anumang kasamaan Na nilalayuan ng bawat mamamayan. Iniisip ang pag-unlad sa pamumuhay Okey talaga kayong nasa katandaan. Regalo ang gawa ninyo sa kaunlaran Super ang tulong ninyo sa mabuting buhay! Sagutin ang mga tanong: 1. Ano ang paksa ng tulang akrostik? 2. 2.

C.

D.

Ano ang mga naiambag ng sinasabing mga “senior” sa ating mamamayan? Sa ating bayan?

Iparinig ang isa pang tape hinggil sa patalastas na nagbibigay ng scholarship sa mga mag-aaral. Itanong pagkatapos kung anu-ano ang kailangan upang matamo ang scholarship.

Pagpapalalim Pagpaparinig ng tape na may kaugnayan sa pagpapaunlad sa sarili o pag-aaral gaya ng sa Technical Education and Skills Development Authority (TESDA). Ipasagot ang mga katanungang kaugnay ng kahalagahan ng edukasyon. Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

Karagdagang Pagsasanay 1. Makinig sa mga balitang panradyo o pantelebisyon. Isulat nang tumpak ang impormasyong napakinggan.

2. 3. IV.

Aralin

I.

Pasulatin ang mga mag-aaral ng kahalagahang naidudulot ng edukasyon sa buhay ng tao. Magkaroon ng Art Contest sa paggawa ng collage sa paksang “Edukasyon Para sa Lahat.”

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp. 12-19

3

Batang Bayani

Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Nakapagbibigay-hinuha sa kalalabasan ng pangyayari sa akdang binasa • Nakukuha ang kahulugan ng salita sa tulong ng pahiwatig 2. Wika • Nakabubuo ng iba’t ibang anyo ng mga salitang napakinggan • Nakikilala ang mga anyo ng mga salita sa pangungusap 3. Pagsulat • Naisusulat ang balangkas ng isang pangyayari 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Napahahalagahan ang paggawa ng mumunting kabayanihan sa kapwa B.

Paksang Aralin 1. Hinuha sa Kalalabasan ng Pangyayari 2. Kahulugan ng Salita sa Tulong ng Pahiwatig 3. Mga Anyo ng Salita 4. Pagsulat ng Balangkas 5. Mga Magagawang Kabayanihan 13

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

C.

D.

Mahahalagang Tanong 1. Paano ba ang pagbibigay-hinuha sa kalalabasan ng isang pangyayari? 2. Paano makukuha ang kahulugan ng salita na nasa loob ng pangungusap? 3. Paano nakatutulong sa mga mag-aaral ang paggawa ng balangkas? 4.

II.

sasakyan; pula para sa mga tatawid. Tumawid ang mga kasama mong nakahinto nang makitang wala namang sasakyang dumarating. Anong gagawin mo?

Pangmatalagang Pang-unawa 1. Ang kahulugan ng salita ay makukuha sa tulong ng pahiwatig sa pangungusap. 2. Ang mga salita ay may iba-ibang anyo. 3. Ang pagsulat ng balangkas ay nakatutulong sa pag-unawa. 4. Ang kabayanihan ay hindi lang sa paglaban maipakikita kundi sa pag-iisip mo sa kapakanan ng iba bago ang sarili.

B.

Sa paanong paraan tayo makagagawa ng kabayanihan para sa ating kapwa?

4.

Usung-uso sa inyong lugar ang tayaan ng iba’t ibang laro. Talagang ayaw mong tumaya. Hindi mo gusto ang anumang bisyo. Bukod sa masamang ugali para sa iyo ang pagsusugal, lagi mo pang naaalala ang pangaral ng iyong mga magulang. Ngunit nang sunud-sunod na ang nananalo sa iyong mga kaibigan, parang natukso ka na ring tumaya.

5.

Bago kayo sa inyong lugar ngayon. Lumikas ang maraming pamilya dahil sa panganib ng baha. Kasama ang iyong pamilya sa binigyan ng bahay sa resettlement area sa malayong baryo. Araw-araw, nakikita mo ang maraming batang tulad mo ang may dalang mga gamit sa pagtatanim.

Katibayan sa Pagganap Antas/Marka 4 – Napakahusay

Nabigyan ng angkop na wakas ang limang pangyayari. Wasto ang pagkakasulat ng mga pangungusap at baybay ng mga salita.

3 – Mahusay

Apat ang nabigyan ng angkop na wakas. Malabo at may mali ang isang pangungusap.

Mga Katibayan sa Pagtataya A.

Produkto: Paghinuha sa kalalabasan ng pangyayari Pagganap: Basahin ang mga sitwasyon. Bigyan ang bawat isa ng maaaring maging wakas. Isulat ang sagot sa sagutang papel.

Kraytirya sa Pagtataya

1.

Napakalakas ng ulan. Kailangang tawirin ni Jonathan ang ilog dahil ang dala niyang gamot ay dapat mainom ng kanyang may sakit na ina.

2 – Mahusay-husay

Tatlo ang nabigyan ng angkop na wakas. Dalawang pangungusap ay malabo at may mga mali sa pagkakasulat.

2.

Sampung mag-aaral ang inaasahang dadalo sa panayam ng mga manggagamot. Hindi makadadalo si Jun. Siya’y may sakit. Nagkataon pa namang siya ang magpapakilala sa panauhing tagapagsalita.

1 – Magsanay Pa

Dadalawa ang nabigyan ng angkop na wakas. Ang iba ay kulang-kulang at dimaayos ang pagkakasulat.

3.

Sa isang sangandaan, may mga guhit para tawiran ng mga tao. Berde ang ilaw noon para sa mga

C.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay

14 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

III. Mga Gawain sa Pagkatuto

Ipasulat din kung ano ang aral na natutuhan nila sa akda.

Unang Araw – PAGBASA A.

Panimula

Petsa: __________________

1.

Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa.

Paghahanda Magtanong kung may nalalaman silang mga batang naging bayani. Itanong din kung bakit siya itinuring na isang bayani.

2.

Paghahawan ng Balakid Ipasagot sa mga mag-aaral ang Magsanay A, B, at C, pp. 24-25 upang makuha ang kahulugan ng salita sa tulong ng pahiwatig.

3.

Lagda: __________________ E.

Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Itanong sa mga mag-aaral kung ano ang nais nilang malaman sa akda.

A.

Itanong din kung nais nilang malaman kung bakit naging bayani ang bata sa akdang tatalakayin. B.

Paglinang Ipabasa nang tahimik sa mga mag-aaral ang “Batang Bayani.” Ipasagot ang Sagutin sa p. 21.

C.

Pagpapalalim

Paglinang 1. Ipabasa ang aralin sa Wika, p. 26. 2. Ipapangkat ang mga salita batay sa anyo nito kung payak, maylapi, inuulit, o tambalan. 3. Itanong kung paano nabuo ang mga salitang pinangkat. 4. Ipagamit ang mga salitang payak, maylapi, inuulit, at tambalan sa pangungusap. 5. Papapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 26.

C.

Pagpapalalim Pagdidikta ng mga salita. 1. Ipasagot ang bahaging Magsanay A, B, C, at D, p.27.

Ipabasa sa kanila ang dula nang may wastong damdamin, bigkas, at intonasyon. Ilahad ang aralin at pasagutan ang Magsanay A at B, pp. 22-23. Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal Ipasulat kung paano maibibigay ang sariling palagay sa kalalabasan ng pangyayari sa sitwasyong binasa.

Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Pagbalik-aral sa nakaraang aralin Ipabigay ang mga salitang magkakasalungat. Ipabigay ang mga impormasyong napakinggan sa radyo at telebisyon. 2. Pagbasa ng isinulat sa pansariling journal

B.

Pasagutan ang mga pangganyak na tanong. Pumili ng mga isasali sa dula.

D.

Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap

15 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2.

Karagdagang Pagsasanay Ipapangkat ang mga ito batay sa anyo ng mga salita. Atasan ang mga mag-aaral na gawin ang karagdagang pagsasanay sa mga anyo ng salita, bisitahin ang i-learn.vibalpublishing.com. Ipa-click ang Filipino Ugnayan 6 Yunit I Aralin 3 Wika

D.

Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Itanong sa mga mag-aaral kung anu-ano ang mga pangyayari sa nabasang dula. Ipabuo sa kanila ang balangkas at isulat sa ilalim ang mga datos nito. 2. Pagsasanay sa Pagsulat Magbigay ng mga paksa at ipasulat sa mga magaaral ang balangkas at datos ng mga ito. Maaaring gamitin ang mga sumusunod na paksa: 1. Paggawa ng Punlaan ng Halaman 2. Paghahanda Kapag May Darating na Bagyo 3. Ang Pagsasaing 3. Karagdagang Pagsasanay Bumasa ng isang maikling kwento. Isulat ang balangkas nito. Magtanong tungkol sa kwento batay sa mga sangkap tulad ng tagpuan, tauhan, banghay ng pangyayari, kasukdulang tagpo, kakalasan o katapusan.

2. B.

C.

Ikatlong Araw – UGNAYAN A.

Paghahanda 1. Balik-aral sa tema ng binasang akda. Ipaalala sa mga mag-aaral ang ginawa ng batang bayani sa dula.

D.

Itanong sa kanila kung gagawin din nila ang ginawa ng bata sa parehong sitwasyon. Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin.

Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay. Tanungin ang mga mag-aaral kung may mga pangyayaring nakagawa rin sila ng pagtulong sa kapwa. Ipasalaysay sa kanila. 2. Pagsagot ng pagsasanay sa aklat Ipasagot ang bahaging Ugnayan, p. 29. 3. Karagdagang Pagsasanay Itanong sa mga mag-aaral kung ano ang kanilang gagawin kung sila ay nasa sitwasyong tulad nito: 1. Naglalaro kayo ng kamag-aral mo nang madapa siya at tumama ang ulo sa isang malaking bato. Nawalan siya ng malay. 2. Malakas ang ulan habang tumatawid kayo sa kalsada. Biglang dumating ang isang sasakyan at nahagip ang iyong kasabay. Tumakas ang drayber. Pagpapalalim Ipasagot ang mga katanungang sumusunod: Kanino dapat lumapit kung nangangailangan ng pagtulong kapag ____________________? 1. may sakit 2. nakagat ng aso 3. napilayan 4. may alarma ng sunog 5. may gumuhong lupa sa lugar 6. may kaguluhang nangyayari sa lugar ninyo Pagpapahalaga Magtala ng mumunting kabayanihang magagawa araw-araw.

16 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

A.

B.

Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig Ipasulat ang mga balitang kanilang napakinggan sa nakalipas na araw. 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng balita. Itanong kung nasunod ang panuntunang ginamit sa pakikinig. Paglinang 1. Iparinig ang tinipong balita na inihanda sa tape recorder. 2. Ipasagot ang mga katanungan tungkol sa narinig na balita.

C.

Pagpapalalim Magtakda ng dalawang mag-aaral na magkukunwaring announcer sa telebisyon. Bigyan sila ng mga paksang dapat iulat. Ipasulat sa mga nakikinig ang mga paksang kanilang napakinggan. Ipabasa rin nang malakas ang kanilang mga isinulat.

D.

Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Isulat ang iyong natutuhan sa aralin. Lagyan ng petsa. Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

Karagdagang Pagsasanay A. Isulat ang maliliit na kabayanihang nagawa mo sa araw-araw.

B.

IV.

Aralin

I.

Isulat ang kayarian ng mga maylapi, inuulit, o tambalan. 1. bayani 6. 2. huwaran 7. 3. maginoo 8. 4. masinop 9. 5. pagsikapan 10.

salita kung payak, tagumpay bigay-todo araw-araw bigay-sulit taun-taon

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp. 20-29, CD-ROM, i-Learn Activities sa Vibal website

4

Sampaguita Gardens Resort

Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Nagagamit ang diksyunaryo at indeks • Napapangkat ang mga salita ayon sa isang batayan 2. Wika • Nagagamit ang wastong bigkas, diin, intonasyon, at bahagyang paghinto sa paglalahad ng impormasyon • Natutukoy ang nais bigyang-diin ng tagapagsalita na inihuhudyat ng tono, diin, bilis, at intonasyon 3. Pagsulat Naisusulat ang tumpak na impormasyon mula sa isang patalastas 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga Nabibigyang-halaga ang pagsisikap ng isang tao tungo sa pag-unlad B. Paksang Aralin 1. Paggamit ng Diksyunaryo at Indeks 2. Pagpapangkat ng mga Salita 17

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

C.

D.

II.

3. Wastong Pagbigkas 4. Impormasyon sa Patalastas 5. Pagpapahalaga sa Pagsisikap Pangmatagalang Pang-unawa 1. Sa paglalahad ng impormasyon, bigkasin ang mga salita nang may wastong diin, intonasyon, maliwanag, at may bahagyang paghinto. Gawing masigla at may katamtamang lakas ang tinig. 2. Ang diksyunaryo ay malaking katulungan sa pagbibigayimpormasyon sa isang salita. 3. Ang pagpapangkat ng mga salita ay malaking tulong sa pang-unawa. 4. Lagi kang may matutuhan sa pinaghirapang bagay. Mahahalagang Tanong 1. Bakit mahalaga ang wastong pagbigkas ng mga salita, parirala, at pangungusap? 2. Paano ang wastong paggamit ng diksyunaryo? 3. Bakit mahalaga ang pagsisikap sa buhay?

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Wastong pagbigkas Pagganap: Basahin ang patalastas.

B.

Calendola Village, San Pedro, Laguna Ang murang isipan ay madaling turuan Kaya ang bisyon nitong paaralan Hubugin ang bata sa wastong paraan Upang paglaki ay hindi maligaw. Para sa mga detalye ng pagpapatala sa Nursery at Kindergarten, pumunta kayo sa aming website sa [email protected] o tumawag sa cellphone no. 0915-7796190

Antas/Marka

Kraytirya sa Pagtataya

4 – Napakahusay

1. Matikas ang tindig at kasiya-siya ang anyo habang nagsasalita. 2. Katamtaman ang lakas ng boses at wasto ang diin, tono, at hinto sa pagbigkas. 3. May hikayat at angkop na damdamin ang pagbasa ng mensahe. 4. May dating sa mga nakikinig ang paghahatid ng mensahe.

3 – Mahusay

C.

May isang di nasunod sa pamantayan.

2 – Mahusayhusay

May dalawang di-nasunod sa pamantayan.

1 – Magsanay Pa

May tatlo hanggang apat na di nasunod sa pamantayan.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A.

Emmanuel David Tutorial Center

Katibayan sa Pagganap

Bago Bumasa 1. Paghahanda Ipakwento ang sinundang aralin sa mga mag-aaral. Itanong kung anong pook-pasyalan ang narating na nila. Ipasalaysay ang magagandang bagay na nagustuhan nila sa pook. 2. Paghahawan ng Balakid Ipabigay ang nalalaman ng mga mag-aaral tungkol sa sumusunod na mga salita. 1. Precious Moments 4. scholarship 2. accesorries 5. manika 3. seminar

18 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

3.

B.

C.

D.

Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Pagbibigay ng pangganyak na tanong. Itanong sa mag-aaral kung ano ang nais nilang malaman sa seleksyon. Paglinang Ipasunod ang mga tuntunin sa pagbasang malakas o tahimik. Kailangang subaybayan ng guro ang ginagawang pagbasa ng mga mag-aaral. Pagpapalalim Ipasagot sa mag-aaral ang mga pangganyak na tanong. Ipasagot din ang bahaging Sagutin, p. 31. Ipaliwanag kung paano nakatutulong ang diksyunaryo at indeks sa pagkuha ng mga impormasyon. Ipasagot ang Magsanay, p. 33. Gayundin ang Magsanay, p. 34 matapos itong talakayin. Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal Ipasulat ang mga natutuhan sa aralin. Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT

A.

Paghahanda 1. Pagbabalik-aral hinggil sa iba’t ibang anyo ng salita 2. Pagbasa ng isinulat sa pansariling journal.

B.

Paglinang 1. Pagtalakay sa aralin sa Wika, p. 35. Ipaalam sa mag-aaral na ang mga impormasyon ay hindi lamang sa mga kwento makikita kundi maging sa iba’t ibang uri ng teksto. Ipaliwanag ang lagom ng aralin sa Tandaan, p. 35.

C.

Pagpapalalim 1. Pasagutan ang Magsanay sa p. 35 at p. 36. 2. Karagdagang Pagsasanay Ipabasa ang mga ginawang patalastas. Ipasulat sa kartolina. Maaari itong pakulayan.

D.

Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Ipakita ang isang larawan na napapakita ng isang produkto. Ipasulat ang impormasyong mailalapat sa paglulunsad ng produkto. Ilahad ang aralin sa Pagsulat, p. 37. 2. Pagsasanay sa Pagsulat Ipagawa ang Magsanay A, B, at C, p. 37. 3. Karagdagang Pagsasanay A. Gumawa ng mga patalastas tungkol sa mga sumusunod. Gumamit ng mga larawan. Gawin sa 1/2 kartolina. 1. magagandang tanawin sa Pilipinas 2. mga produkto ng Rehiyon V (Bicol) na dapat ipakilala 3. mga pook-pasyalan sa Rehiyon VI 4. Sariling pili B. Igawa ng patalastas ang magagandang tanawin sa inyong lugar. Ilagay ang mga katangian ng nasabing lugar na makasaysayan o magandang bakasyunan. 19

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Ikatlong Araw – UGNAYAN A.

B.

A.

Paghahanda 1. Balik-aral sa tema ng binasang akda. Itanong kung ano ang kanilang natandaan sa nakaraang aralin. Sabihin ang araling nabanggit. 2. Pag-uugnay ng nilalaman sa tekstong binasa sa tema ng aralin. Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay. Muling ipaalala ang mensaheng hatid ng binasang akda. Itanong kung paano nila matutularan ang ginagawa ni Samuel J. Butcher sa sarili nilang bayan. 2. Pagsagot sa pagsasanay sa aklat Ipasagot ang pagsasanay sa bahaging Pagpapahalaga sa Pagsisikap, p. 37. 3. Karagdagang Pagsasanay Itanong sa mga mag-aaral kung ano ang gagawin nila sa sumusunod na mga sitwasyon: 1. Kailangan ng nanay mo ang maglako ng ginawa niyang bibingka. Walang magbabantay sa inyong tindahan. 2. May pulong para sa kabataan para sa proyektong pangkabuhayan.

C.

Pagpapalalim Itanong sa mga mag-aaral kung ano ang dapat gawin upang makatulong sa pagpapaunlad ng pamumuhay ng pamilya. Itanong ang mga natutuhan sa Edukasyong Pantahanan upang maresaykel at magawang kapaki-pakinabang ang mga lumang bagay.

D.

Pagpapahalaga Ipasagot sa mga mag-aaral kung ano ang mga paraang dapat gawin upang makatulong sa pagpapaunlad ng sarili.

B.

C.

D.

Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig. Magpakita ng mga patalastas o mga anunsyo na nagpapakilala ng mga produkto. 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng mga patalastas. Paglinang 1. Pagpaparinig ng mga patalastas na naka-tape. 2. Pagbibigay ng mga puna kung paano magsalita ang mga tagapagsalita sa patalastas. Pagpapalalim Pagbibigay ng pagkakataon sa mga mag-aaral na magkunwaring announcer o modelo na nag-aanunsyo ng mga patalastas. Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Isulat sa journal ang mga natutuhan sa aralin. Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

IV.

Karagdagang Pagsasanay 1. Papagkuwentuhin ang mga mag-aaral ng karanasan ng mga taong dahil sa pagsisikap ay nagtagumpay. Maaaring mag-interbyu sila ng guro, opisyal sa barangay, o kapitbahay na naging matagumpay dahil sa pagsusumikap. 2. Ipabasa sa klase ang ulat nilang nakuha. Pagtuunangpansin ang mga nakuhang aral.

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp. 30-37

20 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Aralin

I.

5

Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Nakasasagot sa mga tiyak na tanong • Nakabubuo ng salita sa tulong ng paglalapi, pag-uulit, at pagtatambal 2. Wika • Natutukoy ang mga uri ng pangungusap ayon sa gamit • Nakapagtatanong at nakasasagot sa mga tanong tungkol sa napakinggan 3. Pagsulat • Nakasusulat ng lagom sa katangian ng tauhan 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Nabibigyang-pansin ang kahalagahan ng kababaihan B.

C.

D.

Doña Marcela M. Agoncillo

Paksang Aralin 1. Pagsagot sa mga Tiyak na Tanong 2. Pagbubuo ng Salita 3. Mga Uri ng Pangungusap Ayon sa Gamit 4. Paglalagom sa Katangian ng Tauhan 5. Pagpapahalaga sa Kababaihan Pangmatagalang Pang-unawa 1. Ang pagsagot sa mga tiyak na tanong tungkol sa isang akda ay susi sa pang-unawa. 2. Ang mga pangungusap ay mauuri ayon sa gamit. 3. Ang salita ay maaaring payak, maylapi, inuulit, o tambalan. 4. Mahalaga ang papel ng kababaihan sa tahanan, sa paaralan, at maging sa bayan.

II.

Mahahalagang Tanong 1. Paano naipakikitang naunawaan mo ang binasa? 2. Paano nauuri ang mga pangungusap? ang mga salita? 3. Bakit masasabing mahalaga ang papel ng kababaihan?

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Pagsagot sa mga tiyak na tanong Pagganap: Basahin ang talata. Sagutin ang mga tanong sa tsart. Isulat ang sagot sa ikalawang kolum. Ang Dakilang Lumpo Tinawag na “Dakilang Lumpo” si Apolinario Mabini. Kahit siya may kapansanan marami siyang nagawa sa bayan. Nagsilbing utak siya ng himagsikan. Nanungkulan siya bilang tagapayo ni Pangulong Emilio Aguinaldo. Iginalang siya ng mga Amerikano dahil sa angking talino. Nang ayaw niyang kumilala sa pamahalaang Amerikano, dinakip siya at ipinatapon sa Guam. Noong 1903, pagkabalik niya sa Pilipinas, nagkasakit siya ng kolera. Ito ang kanyang ikinamatay sa bahay niya sa Nagtahan, Maynila. Mga Tanong

1. 2. 3. 4.

5.

Mga Sagot

Sino ang bayaning paksa ng talata? Ano ang taguri sa kanya? Bakit iginalang siya ng mga Amerikano? Paano siya naglingkod sa pamahalaan ni Pangulong Emilio Aguinaldo? Bakit siya ipinatapon sa Guam? 21

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

B.

Antas/Marka

Kraytirya sa Pagtataya

4 – Napakahusay

Wasto lahat ang sagot.

3 – Mahusay

May isang mali sa sagot.

2 – Mahusay-husay 1 – Magsanay Pa

C.

Pahalang: sumusuporta, payapa, huwaran

Katibayan sa Pagganap

May dalawa hanggang tatlong mali sa sagot. Higit sa apat ang mali sa sagot.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay, i-Learn activities sa Vibal website

III. Mga Gawain sa Pagkatuto

3.

Unang Araw – PAGBASA A.

Panimula 1. Paghahanda Itanong kung may nalalaman silang mga babae na naging huwaran dahil sa kanilang mga natatanging ginawa sa buhay nila at sa ibang mga tao. Ipabanggit ang pangalan ng mga huwarang kababaihan at ang mga nagawang paglilingkod sa bayan. Ipasalaysay ang kanilang mga ginawa na dapat dakilain at pahalagahan. 2. Paghahawan ng Balakid Panuto: Hanapin sa puzzle ang katumbas ng mga nakatalang salita. Pababa: maykaya, kinupkop

B.

m

o

d

e

l

o

q

s

s

a

k

j

h

s

d

f

h

k

k

a

l

g

k

l

g

k

l

l

i

m

t

u

m

u

t

u

l

o

n

g

k

j

h

s

d

f

h

k

u

l

s

j

l

g

k

l

l

j

h

k

l

g

k

l

g

k

l

l

a

k

k

j

h

s

d

f

h

k

k

l

l

m

s

j

l

g

k

l

l

j

t

a

h

i

m

i

k

l

g

k

h

y

k

j

h

s

d

f

h

k

l

a

s

j

l

g

k

l

l

j

h

m

k

j

h

s

d

f

h

k

l

a

s

j

l

g

k

l

l

j

h

n

k

j

h

s

d

f

h

k

Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Ipaalam sa mga mag-aaral na ang tatalakaying paksa ay may kinalaman sa isang huwarang babae. Ipasagot kung bakit naging huwarang Pilipina ang babae.

Paglinang Gawing pangkatan ang pagbabasa. Hayaang magtalakayan ang pangkat habang bumabasa. Ipasagot din ang bahaging Sagutin, p. 39. Para sa karagdagang impormasyon tungkol kay Doña Marcela M. Agoncillo, atasan ang mga mag-aaral na bisitahin ang i-learn.vibalpublishing.com. Ipa-click ang Filipino Ugnayan 6 Yunit I Aralin 5 Link. Bilang isang guro, maaari rin itong puntahan sa i-teach.vibalpublishing.com.

22 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

C.

D.

Pagpapalalim Ipasagot ang mga pangganyak na tanong. Itanong sa mga mag-aaral kung ano ang mga grapikong pantulong sa pag-unawa ng teksto ang maaari nilang gamitin. Ipasagot ang bahaging Magsanay A, B, C, at D, p. 42. Talakayin na ang mga tanong ay maaaring literal, pahinuha, at mapanuri. Sa literal na tanong, ang sagot ay nasa akda; samantalang sa pahinuha, ang sagot ay di-tuwirang nasa teksto ngunit may pahiwatig. Ang mapanuring pagtatanong ang pinakamataas na antas. Nangangailangan ito ng dating kaalaman at ng paggamit ng pahiwatig sa teksto. Ipasagot ang Magsanay A at B, p. 41.

B.

C.

Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal Ipasulat ang mga natutuhan sa aralin. Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

A.

Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap

Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Pagbabalik-aral sa iba’t ibang anyo ng mga salita na nabubuo sa pamamagitan ng paglalapi, pag-uulit, at pagtatambal.

D.

Pagbibigay ng mga mag-aaral ng mga halimbawa ng iba’t ibang anyo ng salita na nilagyan ng panlapi. 2. Pagbasa ng isinulat sa pansariling journal. Paglinang Talakayin ang mga uri ng pangungusap ayon sa gamit, aralin sa Wika, p. 43. Talakayin ang gamit ng angkop na bantas sa bawat uri ng pangungusap ayon sa gamit. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 43. Pagpapalalim 1. Pasagutan ang Magsanay, p. 44. 2. Karagdagang Pagsasanay Paglalaro sa pamamagitan ng pagtatanong. Tuntunin ng Laro Ang mga mag-aaral ay papangkatin sa apat. Pangkat I – Sagisag sa Unang Antas ng Pagtatanong o Literal Pangkat II – Pahinuha Pangkat III – Antas ng Mapanuri Pangkat IV – Antas Paglalapat sa Tunay na Buhay Ang mga lider ng pangkat ay magpapalabunutan. (Halimbawa: Pinagputul-putol na istik. Ang makabunot ng pinakamaikli ang mauunang magtanong). Magtatanong ang myembro ng bawat pangkat. Kapag hindi nakasagot ang tinanong na pangkat, mababawasan ang kanilang iskor. Ang may pinakamaraming tanong at sagot ang panalo sa paligsahan. Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Pagbalik-aralan ang mga katagian ni Doña Marcela M. Agoncillo. Talakayin ang kasanayan sa Pagsulat, p. 45. 23

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2.

Pagsasanay sa Pagsulat

D.

Ipagawa ang Magsanay A at B, p. 45. 3.

Karagdagang Pagsasanay Ipagamit ang iba’t ibang uri ng pangungusap sa pagsulat ng talata.

Ikaapat na Araw –PAKIKINIG A.

Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig Itanong kung ano ang paksa ng araling napakinggan. 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng salaysay

B.

Paglinang 1. Pakikinig ng isang salaysay sa tape recorder na may kinalaman sa isang babaing bayani gaya ni Corazon C. Aquino. 2. Ipasagot ang mga katanungang ibinigay sa pagtatapos ng salaysay.

C.

Pagpapalalim Pagpaparinig ng isa pang naka-tape na salaysay. Pakikinig at pagsagot sa mga tanong na nagsisimula sa Ano, Saan, Kailan, Sino, Alin, Paano, at Bakit.

D.

Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Isulat ang mga natutuhang aralin sa journal.

Ikatlong Araw – UGNAYAN A.

Paghahanda 1. 2.

Pagbalik-aralan ang tema ng akdang “Doña Marcela Mariño Agoncillo.” Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin. Itanong sa mga mag-aaral kung ang akda ay nagpapahalaga sa kababaihan. Itanong din kung nararapat bang pahalagahan at dakilain ang kababaihan.

B.

Paglinang 1.

Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay Itanong kung paano maipakikita ng mga magaaral ang kanilang pagpapahalaga sa kababaihan. Itanong din kung paano nila pinahahalagahan ang kanilang sariling ina.

2.

Pagsagot sa pagsasanay sa aklat Petsa: __________________

Ipasagot ang bahaging Ugnayan, p. 45. 3.

Karagdagang Pagsasanay

Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa.

Gumawa ng collage tungkol sa kadakilaan ng isang babae. Ipaliwanag ito sa klase. C.

Pagpapahalaga Magbigay ng limang huwarang babae. Sabihin ang kanilang nagawa para sa bayan.

Lagda: __________________

Pagpapalalim Itanong sa mga mag-aaral kung sinu-sino ang mga huwarang babae sa kani-kanilang bayan. Ipahalintulad ang kanilang nagawa sa mga nagawa ng mga babaing bayani na napag-aralan sa akda.

E.

Karagdagang Pagsasanay 1. Pagawin ang mga mag-aaral ng album tungkol sa isang babaing bayani. Lakipan nila ng larawan ang tinutukoy na mga personalidad.

24 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2.

IV.

Aralin

I.

Magpasaliksik sa talambuhay nina Pang. Corazon C. Aquino, Josefa Llanes Escoda, Eva Estrada-Kalaw, Francisca Reyes Aquino, Maria Kalaw-Katigbak, at iba pang babaing nag-ambag ng paglilingkod nila sa bayan. Ipaulat sa klase ang kanilang ginawa.

2. 3. 4. 5.

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp. 38-45, CD-ROM, i-Learn Activities sa Vibal website

6

B.

C.

Pag-unawang Pangmatagalan (EU) 1. Ang mga pangungusap ay mauuri sa kayarian. 2. Ang magiging wakas ng isang pangyayari ay maaaring mahinuha sa tulong ng pahiwatig at dating kaalaman. 3. May mga salitang iisa ang baybay ngunit iba ang kahulugan. 4. Sa tulong ng larawan ay makagagawa ng kwento. 5. Ang gintong aral ay maisasabuhay sa iba’t ibang pagkakataon.

D.

Mahahalagang Tanong 1. Paano mo ipaliliwanag ang mga uri ng pangungusap ayon sa kayarian? 2. Paano mahihinuha ang wakas ng isang kwento? 3. Paano ang mga salitang iisa ang baybay nagkakaiba sa kahulugan? 4. Paano maisasabuhay sa tiyak na sitwasyon ang gintong aral?

Si Pagong at si Matsing: Sa Muling Pagkikita

Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Nahihinuha ang magiging wakas ng isang pangyayari • Nakikilala ang mga salitang iisa ang baybay ngunit iba ang kahulugan 2. Wika • Nauuri ang mga pangungusap ayon sa kayarian • Nagagamit ang apat na uri ng pangungusap sa pakikipagtalastasan 3. Pagsulat • Nakagagawa ng kwento batay sa ipinahihiwatig ng larawan 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Nasasabi kung paano isasabuhay ang gintong aral batay sa mga sitwasyon Paksang Aralin 1. Paghinuha sa Magiging Wakas ng Isang Pangyayari

II.

Mga Salitang Iisa ang Baybay Ngunit Iba ang Kahulugan Mga Uri ng Pangungusap Ayon sa Kayarian Mga Kwentong Ipinahihiwatig ng Larawan Pag-unawa sa Kapwa

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Pagbuo ng mga pangungusap tungkol sa larawan Pagganap: Magpangkat nang tatluhan. Tingnan ang larawan. (Maghanda ng larawan ng pagsikat ng araw, ang araw sa katanghalian – na tila galit na galit, araw sa hapon – parang sugatan at pagod. Ipakita ito sa klase.) Buuin ang kwentong ipinahihiwatig sa atin ng mga larawan. Gumamit ng mga uri ng pangungusap ayon sa kayarian. 25

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

B.

Katibayan sa Pagganap Antas/Marka

C.

B. Kraytirya sa Pagtataya

4 – Napakahusay

Nabuong mabuti ang kwento. Gumamit ng iba’t ibang uri ng pangungusap.

3 – Mahusay

Nakabuo ng sapat na kwento ayon sa larawan. Gumamit ng ilang mga pangungusap.

2 – Mahusayhusay

Katamtaman ang husay ng kwentong nabuo. Kulang ang mga uri ng pangungusap.

3 – Magsanay Pa

Hindi nabuo ang kwento ayon sa larawan. Kulang na kulang ang binuong mga uri ng pangungusap.

C.

D.

Petsa: __________________

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay, CD-ROM

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A. Panimula 1. Paghahanda Ipaalaala sa mga mag-aaral na ang akdang babasahin nila ay pabula. 2. Paghahawan ng Balakid Bilugan sa loob ng panaklong ang kahulugan ng mga salita. 1. bumuti = pumuna, gumalang 2. hudyat = tanda, simula 3. pinanggagalingan = pinagmulan, pinagsisikapan 3. Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Itanong sa mga mag-aaral kung ano sa palagay nila ang nangyari sa muling pagtatagpo nina Pagong at Matsing.

Paglinang Pagbasa sa akdang “Si Pagong at si Matsing: Sa Muling Pagkikita.” Ipaalaala ang mga katanungang dapat nilang sagutin. Ipasagot ang Sagutin, pp. 46-47. Magtalakayan tungkol sa kasagutan. Pagpapalalim Talakayin ang kasanayan sa p. 48. Ipasagot ang Magsanay, pp. 48-49. Talakayin din ang kasanayan sa p. 49. Ipasagot ang kasunod nitong Magsanay. Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal

Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________ E.

A.

B.

C.

Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Pagbabalik-aral sa iba’t ibang antas ng pagtatanong 2. Pagbasa sa isinulat sa pansariling journal Paglinang Pagtalakay ng aralin sa Wika, 51. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 51. Pagpapalalim 1. Pagsagot sa Magsanay, p. 51.

26 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2.

Karagdagang Pagsasanay Magtanghal ng laro. Pangkatin ang klase sa tatlo. Ang bawat pangkat ay maglalaban sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangungusap na ginagamit ang mga uri nito. Itatanong ng mga myembro ng bawat pangkat kung anong uri ng pangungusap ang kanilang ibinigay. Ang pangkat na unang makasagot nang tumpak ang magkakapuntos. Ang may pinakamataas na puntos ang panalo.

3.

Atasan ang mga mag-aaral na gawin ang karagdagang pagsasanay sa mga uri ng pangungusap. Gamitin ang CD-ROM sa Wika at Pagbasa 6, ipa-click ang Kadakilaan… Ating Mararating Wika.

D.

Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Pagpapakita ng larawan at pag-uusap tungkol dito. Talakayin ang kasanayan sa Pagsulat, p. 52. 2. Pagsasanay sa Pagsulat Ipasagot ang Magsanay, p. 52. 3. Karagdagang Pagsasanay Ipasulat ang mga kwentong ipinahihiwatig ng larawan. Ipawasto at ipasulat muli. Pahalagahan ang isinulat. Ikatlong Araw – UGNAYAN

A.

B.

Paghahanda 1. Pagbabalik-aral sa mga gintong-aral na nalalaman ng mga mag-aaral. 2. Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin. Pagtalakay 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay. 2. Pagsagot sa bahaging Pag-unawa sa Kapwa, p. 53.

Karagdagang Pagsasanay Ipasagot sa mga mag-aaral ang mga sumusunod na sitwasyon. 1. Matalino ang iyong kaibigan ngunit mahirap lamang. Minsan nakita mong bumuka ang swelas ng sapatos niya. Ano ang gagawin mo? 2. Palagi mong nakikitang nag-iisa ang kamag-aral mo sa oras ng recess. Napuna mong wala siyang baon at patingin-tingin lamang sa ibang kumakain. 3. Nakita mong binabato at tinutukso ng mga bata ang isang babaing sira-ulo. Ano ang gagawin mo?

C.

Pagpapalalim Itanong ang mga gintong aral na natutuhan ng mga mag-aaral sa ibang asignatura na may kaugnayan sa paksang tinatalakay.

D.

Pagpapahalaga Basahin ang bawat sitwasyon. Isulat ang nararapat gawin ayon sa gintong aral. 1. Nakita mo ang iyong kamag-aral na nandaya sa inyong pagsusulit. Siya ang nakakuha ng pinakamataas na marka hindi ang pinakamatalino sa inyong klase. Ano ang gagawin mo? 2. Galit ang kaibigan mo sa ilan ninyong kamag-aral. Nalaman mong sinisiraan siya ng mga ito sa paaralan. Paano ka makakatulong upang hindi lumala ang sitwasyon? 3. Payat na payat ang kapitbahay mo. Palagi siyang pinapalo at pinagagalitan ng mga magulang dahil hindi makatulong sa kanila. Paano mo siya matutulungan? 27

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Ikaapat na Araw – PAKIKINIG A.

Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig Ipasalaysay ang buod ng binasang pabula tungkol kay Matsing at Pagong. 2. Ipaalam sa mga mag-aaral na ang kanilang mapapakinggan ay isa ring pabula na nagbibigay ng gintong aral. 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng akda Ipabigkas ang panuntunan sa pakikinig ng pabula.

B.

Paglinang 1. Pakikinig sa isang pabula na isasalaysay ng guro na nagbibigay ng gintong aral na – “Ang masama sa iyo huwag mong gawin sa kapwa mo.” 2. Sagutin: 1. Sno ang pangunahing tauhan sa akda? 2. Ano ang gintong aral na natutuhan sa akda? 3. Anu-anong uri ng mga pangungusap ang ginamit sa napakinggang salaysay?

C.

Pagpapalalim Gamitin ang iba’t ibang uri ng pangungusap sa pagsasalaysay ng kwentong napili.

D.

Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Ipasulat sa pansariling journal ang mga gintong aral na natutuhan sa aralin.

IV.

Aralin

I.

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp. 46-53, CD-ROM, i-Learn Activities sa Vibal website

7

Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Nahihinuha ang layunin/damdamin ng tauhan batay sa paraan ng kanyang pagsasalita • Nakikilala ang kahulugan ng talinghaga mula sa tambalang salita 2. Wika • Natutukoy ang mga detalye sa pinakinggang kwento • Nasasabi ang pagkakaiba ng mga payak at tambalang pangungusap 3. Pagsulat • Naisusulat nang patalata ang datos na inihayag 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Naipahahayag ang mga paraan kung paano maipakikita ang paggalang sa magulang B.

Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________ C. E.

Karagdagang Pagsasanay Ipadagdag sa journal ang uri ng mga pangungusap at halimbawa nito.

Araw ng mga Ama

Paksang Aralin 1. Paghinuha sa Damdamin ng Tauhan 2. Pagkilala sa Kahulugan ng Talinghaga 3. Mga Payak at Tambalang Pangungusap 4. Paggawa ng Ulat 5. Paggalang sa mga Magulang Pangmatagalang Pang-unawa 1. Ang pagbibigay ng hinuha sa binabasa ay nangangailangan ng mas mataas na antas ng pag-iisip kaysa pagbibigay ng detalye.

28 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2. 3. 4. D.

II.

Ang pagtukoy sa kahulugan ng talinghaga ay nagpapatalas ng isip. Nagagamit sa pagsasalita at pagsulat ang iba’t ibang uri ng pangungusap. Naipakikita ang paggalang sa magulang sa salita at sa gawa.

Mahahalagang Tanong 1. Bakit kailangang makilala ang kahulugan ng talinghaga? 2. Paano nakapaghihinuha sa damdamin ng tauhan? 3. Paano naipakikita ang paggalang sa magulang?

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Pagsulat ng talata sa tulong ng balangkas Pagganap: Basahin ang balangkas tungkol sa mag-anak.

A. B. C. D. E. F.

Ang Mag-anak Kaanyuan Lalawigan Tirahan Pamumuhay Hilig Pananampalataya

Gamitin ito at isulat nang patalata ang buhay ng inyong mag-anak. Gumamit ng iba’t ibang pangungusap ayon sa kayarian. B.

Katibayan ng Pagganap Antas/Marka

Kraytirya sa Pagtataya

4 – Napakahusay

Makabuluhan at maayos ang binuong talata na batay sa ibinigay na balangkas. Gumamit ng iba’t ibang kayarian ng pangungusap.

C.

3 – Mahusay

Tama ang binuong talata ngunit di maayos ang pagkakasulat. Nakagamit ng iba’t ibang kayarian ng pangungusap.

2 – Mahusay-husay

Kulang ang kabuuan ng talata bagamat gumamit ng ilang kayarian ng pangungusap.

1 – Magsanay Pa

Kulang na kulang ang kabuuan ng talata gayundin ang ginamit na mga pangungusap ayon sa kayarian.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A. Panimula 1. Paghahanda Itanong sa mga mag-aaral kung paano nila ipinahahayag ang pagmamahal sa ama. 2. Paghahawan ng Balakid Ano ang alam mo sa sumusunod na mga hiram na salita? 1. Father’s Day 3. mayonnaise 2. Mother’s Day 4. calculator 3. Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Pagbibigay ng mga pangganyak na tanong: 1. Kailan ipinagdiriwang ang araw ng mga ama? 2. Anong uri ng pamilya ang ipinakikita sa akda? 3. Paano nila ipinakita ang pagmamahal at paggalang sa magulang? B. Paglinang Ipaalaala ang mga tuntunin sa pagbasa sa mga magaaral. 29

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

C.

D.

Ipaalaala rin ang mga pangganyak na tanong na dapat nilang sagutin. Pagpapalalim • Ipasagot ang mga pangganyak na tanong. Ipasagot din ang Sagutin, pp. 54-55. Talakayin ang kasanayan sa p. 56 at p. 57. Ipasagot ang Magsanay A at B, pp. 56-57 at Magsanay A, B, at C, p. 58. Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal

B.

Paglinang 1. Pagtalakay sa aralin sa Wika, p. 59. Magpabigay ng mga halimbawa. 2. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 59.

C.

Pagpapalalim 1. Ipasagot ang Magsanay, p. 60 2. Karagdagang Pagsasanay Pagsanayin ang mga mag-aaral sa pamamagitan ng tanungan sa isa’t isa. Pangkatin ang klase sa dalawa. Paghandain ang bawat pangkat ng mga pangungusap na payak o tambalan. Ang unang pangkat ang magbibigay ng uri ng pangungusap. Itatanong sa isang pangkat kung ito ay payak o tambalan. Kung tumpak ang sagot ng pangkat, sila naman ang magbibigay ng pangungusap. Ang pangkat na may pinakamaraming tumpak na sagot ang panalo.

D.

Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Muling itanong ang pagkakaiba ng payak at tambalang pangungusap. Hayaan magbigay ng halimbawa ang mga mag-aaral. Talakayin ang mga pangungusap na isinulat. Talakayin ang kasanayan sa p. 61. 2. Pagsasanay sa Pagsulat Ipasagot ang Magsanay, p. 61. Pasulatin din sila ng talata tungkol sa kanilang ama. 3. Karagdagang Pagsasanay Ipasulat sa mga mag-aaral kung paano nila ipinagdiriwang ang araw ng mga ama. Ipalahad ito nang patalata na ginagamit ang payak at tambalang pangungusap.

Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________ Ipasulat sa mga mag-aaral ang natutuhan kaugnay sa mga sumusunod: 1. Aral na natutuhan sa akdang “Araw ng mg Ama” 2. Paghihinuha sa layunin/damdamin ng tauhan batay sa paraan ng pagsasalita 3. Pagkilala sa kahulugan ng talinghaga mula sa tambalang salita E.

Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT

A.

Paghahanda 1. Balik-aral sa uri ng pangungusap na kukunin pa rin sa susunod na aralin. 2. Pagbasa ng isinulat sa pansariling journal.

30 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Ikatlong Araw – UGNAYAN A.

Paghahanda 1. Balik-aral sa araling nauukol sa pagpapahalaga sa kapwa. 2. Pag-uugnay sa nilalaman ng tekstong binasa sa aralin. Itanong: “Paano mo ipinadarama ang pagmamahal sa iyong ama? Bakit kinakailangang ipagdiriwang ang Araw ng mga Ama?

B.

Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay. Itanong: “Bilang isang anak, paano mo binibigyang kasiyahan ang iyong ama? Anu-ano sa palagay mo, ang mga ugaling di dapat ipakita sa ama?” 2. Pagsagot ng pagsasanay sa aklat p. 61. 3. Karagdagang Pagsasanay Gamitin ang payak at tambalang pangungusap sa pagsagot sa mga katanungang ito: 1. Nagastos mo ang iyong pangmatrikula sa pakikibarkada. Ano ang iyong sasabihin sa iyong ama? 2. Napagsalitaan ka ng iyong ama sa harap ng iyong barkada. Ano ang iyong gagawin? 3. Ayaw kang payagan ng iyong ama na dumalo sa sayawan dahil may sakit siya. Iiwan mo ba siya? 4. Napalo ka ng iyong ama dahil sa paglalakwatsa. Magagalit ka ba sa kanya? Bakit? 5. Hindi ka nabigyan ng baon. Papasok ka pa ba sa paaralan? Ano ang gagawin mo?

C.

Pagpapalalim Sa tulong ng collage ipakita ang mataas na pagpapahalaga sa ama. Gawin ito sa 1/4 kartolina. Lagyan ng pamagat – Para kay Tatay.

D.

A.

B.

Pagpapahalaga Sagutin kung Dapat o Hindi Dapat gawin ang sumusunod sa iyong magulang. __________ 1. Makinig sa magulang kapag pinangangaralan. __________ 2. Magdadabog kapag hindi nasunod ang gustong bilhin. __________ 3. Sundin nang may kasiyahan ang ipinag-uutos ng magulang. __________ 4. Kumupit ng pera sa magulang. __________ 5. Gumamit ng “po” at “opo” sa pakikipag-usap sa kanila. Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa kwentong iparirinig. Itanong: “Paano nakikilala ang tambalang salita?” 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng maikling kwento. Paglinang 1. Iparinig ang maikling kwentong ito: Ang Aking Ama Mang Carlito ang tawag sa aking ama. Bagamat anak-pawis, maituturing siyang responsableng haligi ng tahanan. Marami siyang kaibigan dahil sa bukod sa masayahin ay may pusong-mamon sa mga kapuspalad. Pagiging bantay-gubat ang hanapbuhay ni Tatay. Kaya naman kung minsan ay nagkakaroon siya ng pusong-bakal kapag may lumalabag sa patakarang pangkagubatan tulad ng ilegal na pagtotroso. Sa gulang na 64, patuloy siya sa paglilingkod nang buong katapatan kaya naman pinarangalan siya bilang huwarang kawani ng kanilang bayan. Iyan si Tatay sa dapithapon ng kanyang buhay.

31 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2.

Sagutin: 1. Sino ang nagsasalaysay sa akda? 2. Anong uri ng ama si Mang Carlito? 3. Paano pinahahalagahan ni Mang Carlo ang kagubatan? 4. Itala ang mga tambalang salita mula sa kwentong narinig. Bigyang-kahulugan ang ito.

Lagda: __________________

B.

Paksang Aralin 1. Sanhi at Bunga ng mga Pangyayari 2. Pagbuo ng Salita Mula sa Mahahabang Salita 3. Pagkilala sa mga Tambalan at Hugnayang Pangungusap 4. Talata na may Ugnayang Sanhi at Bunga 5. Pagkakapantay-pantay ng mga Tao

C.

Pangmatagalang Pang-unawa 1. Ang mga pangyayari ay may sanhi at bunga. 2. Nagkakaiba ang kayarian ng pangungusap dahil sa mga sugnay na bumubuo nito.

D.

Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Ipasulat sa pansariling journal ang natutuhan sa aralin. Petsa: __________________

IV.

Wayda Cosme: Huwarang Aeta

Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa.

Pagpapalalim Ibigay ang kahulugan ng mga sumusunod na talinghagang salita. 1. taingang-kawali 4. batang lansangan 2. kapit-tuko 5. halamang gubat 3. lakad-pagong

Karagdagang Pagsasanay Ibigay ang kahulugan ng talinghaga sa bawat bilang. 1. punong-nayon 4. sampay-bakod 2. bantay-salakay 5. pasang-krus 3. anak-pawis

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp. 54-61

I.

8

Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Naibibigay ang sanhi at bunga ng mga naganap na pangyayari • Nakabubuo ng salita mula sa mahahabang salita 2. Wika • Nasasabi ang ideyang inihahatid ng mga pangungusap • Nakikilala ang mga tambalan at hugnayang pangungusap 3. Pagsulat • Nakasusulat ng talata na may ugnayang sanhi at bunga 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Naipahahayag na ang tagumpay at pagkakapantaypantay ng tao ay wala sa kasarian, gulang, kulay ng balat, relihiyon, at iba pa

C.

E.

Aralin

32 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

3. 4. D.

II.

Makahahango ng maikling salita mula sa mahabang salita. Nilalang ang tao na magkakapantay maging anuman ang kulay ng balat, gulang, kasarian, o pinag-aralan.

B.

Antas/Marka

Mahahalagang Tanong 1. Ang kasarian at kulay ay hindi hadlang sa tagumpay. Bakit? 2. Paano nagtatagumpay sa buhay ang isang tao? Ipaliwanag. 3. Paano naiiba ang hugnayan sa tambalang pangungusap? 4. Paano nabubuo ang isang pantulong na sugnay?

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Pagsulat ng lagom Pagganap: Pakinggan ang kwentong “Ang Pangarap ni Menay.” Pagkatapos, isulat ang lagom sa talatang may ugnayang sanhi at bunga.

Ang Pangarap ni Menay Nagmula si Menay sa isang mahirap na pamilya. Pangarap niyang maging isang nars. Dahil sa karukhaan, pumasok siya bilang kasambahay sa magasawang Amerikano. Pinagbuti niya ang paninilbihan sa kanyang mga amo na labis na ikinalugod ng mga ito. Napamahal si Menay sa kanila. Pinapag-aral siya ng mga ito hanggang maging isang nars. Laking pasasalamat ni Menay na sa kabila ng kulay ng kanyang balat at kahirapan ay tinulungan pa rin siya ng magasawang Amerikano. Ngayon ay maligaya si Menay at ang kanyang mga kapatid na napaaral niya. Dalawang kapatid niya ang naging guro at ang bunso ay isa nang ganap na pari. Laking pasasalamat sa Panginoon ng pamilya ni Menay.

Katibayan sa Pagganap Kraytirya sa Pagganap

4 – Napakahusay

Naisulat nang maayos ang talatang lagom ng narinig na kwento. Nabuo ang talatang may ugnayang sanhi at bunga.

3 – Mahusay

Kulang ang paglalahad sa binuong talata mula sa pakikinig. Nabuo ang talatang may ugnayang sanhi at bunga.

2 – Mahusay-husay

Kulang na kulang ang wastong pakikinig ng kwento. Hindi masyadong nabuo ang talatang may ugnayang sanhi at bunga.

1 – Magsanay Pa

Pagbutihin pa ang pakikinig at pagsulat ng talatang may ugnayang sanhi at bunga.

C.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A. Panimula 1. Paghahanda Itanong sa mag-aaral kung may kilala silang huwarang mamamayan. Sabihin sa mga mag-aaral na ang akdang babasahin ay may kinalaman sa isang huwarang Aeta. Itanong kung ano ang nais nilang malaman sa akda. 2. Paghahawan ng Balakid Itanong sa mga mag-aaral ang kahulugan ng sumusunod: 1. National Commission on Indigeneous People 2. adult literacy 3. anthropologist 4. foundation 5. abogasya 33

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

3.

B.

C.

Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Ipaalam ang kasagutan sa mga katanungang ito: 1. Bakit naging huwarang aeta si Wayda Cosme? 2. Paano niya narating ang kanyang tagumpay? 3. Anong uri ng pamilya mayroon si Wayda Cosme?

Paglinang Patandaan sa mga mag-aaral ang mga tanong na dapat nilang sagutin. Pagsubaybay ng guro sa pagbasa ng mga mag-aaral.

D.

Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________ E.

Pagpapalalim Pagsagot sa Sagutin, p. 63. A. Para sa karagdagang impormasyon tungkol kay Wayda Cosme, atasan ang mga mag-aaral na bisitahin ang i-learn.vibalpublishing.com. Ipa-click ang Filipino Ugnayan 6 Yunit I Aralin Link. Bilang isang guro, maaari rin itong puntahan sa i-teach.vibalpublishing.com.

Talakayin ang kasanayan sa p. 64 at p. 65. Ipasagot ang mga pagsasanay sa bahaging Magsanay, pp. 64-65 at pp. 65-66. Pagsagot sa iba pang mga tanong. 1. Bakit naisipan ni Wayda Cosme na abogasya ang kunin niyang kurso? 2. Paano natapos ang kanyang pag-aaral? 3. Anu-ano ang mga hirap at pasakit na tiniis niya upang marating ang kinalalagyan? 4. Paano nabuhay ang pamilya ni Wayda habang siya ay nag-aaral?

Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal

Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Balik-aral sa paggamit ng payak at tambalang pangungusap. 2. Ipabasa ang isinulat ng mga mag-aaral sa kanikanilang journal.

B.

Paglinang Pagtalakay sa aralin sa Wika, p. 67. Ipabasa ang maikling dayalog sa p. 67. Itanong kung ano ang ideyang inilalahad ng bawat pangungusap. Ipaliwanag ang lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 67.

C.

Pagpapalalim 1. Pasagutan ang Magsanay A, B, at C, p. 68. 2. Karagdagang Pagsasanay Isulat kung payak, tambalan, o hugnayan ang pangungusap. 1. Si Wayda Cosme ay isang huwarang Aeta.

34 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2. 3. 4. 5. D.

Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Talakayin ang panuntunan sa pagsulat ng talata: 1. Alamin ang paksa. 2. Pasimulan ang talata sa paksang pangungusap. 3. Gamitin ang malaking letra at bantas kung saan kailangan. 2. Pagsasanay sa Pagsulat Ipagawa ang Magsanay, p. 69. Ikatlong Araw – UGNAYAN

A.

B.

3.

Katalinuhan at kasipagan ang naging daan ng kanyang tagumpay. Nagsakripisyo ang kanyang magulang upang siya ay mapagtapos ng pag-aaral. Kinuha niya ang kursong abogasya upang makatulong sa kapwa Aeta. Si Wayda Cosme ay nagsikap matamo ang tagumpay.

Paghahanda 1. Balik-aral sa akdang “Wayda Cosme: Huwarang Aeta.” 2. Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa akda. Ipaliwanag sa mga mag-aaral na ang tao ay pantaypantay at wala sa gulang, kasarian, o kulay ng balat ang pagtatanim ng tagumpay. Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay. Itanong kung may natatanging karanasan sila sa buhay kaugnay ng pagkakapantay-pantay sa karapatan. Ipasalaysay ito. 2. Pagsagot sa mga pagsasanay Ipasagot ang Magsanay, p. 69.

Karagdagang Pagsasanay Lagyang ng tsek (✓) ang pahayag na nagpapakita ng pagkakapantay-pantay sa kasarian, kulay ng balat, at relihiyon. Ilagay ang ekis (✗) kung hindi pantay. ______ 1. Bawal ang bakla sa kainang ito. ______ 2. Ang paaralang ito ay para sa mga babae lamang. ______ 3. Maaaring kumandidato sa pagkapangulo ang kahit sinong kwalipikado sa posisyon. ______ 4. Ang ama ng tahanan lamang ang dapat maghanapbuhay sa pamilya. ______ 5. May libreng edukasyon para sa lahat.

C.

Pagpapalalim Itanong sa mga mag-aaral kung ano ang natutuhan nila sa Araling Panlipunan na may kinalaman sa pagkakapantay-pantay ng karapatan ng bawat tao. Magtalakayan tungkol dito.

D.

Pagpapahalaga Sabihin kung Tama o Mali ang pahayag na may kinalaman sa pagkakapantay-pantay na karapatan. Isulat ang sagot sa patlang. ______ 1. Dapat pag-aralin ang anak na lalaki kaysa babae dahil sila ang maghahanapbuhay sa pamilya. ______ 2. Ang mga bakla ay walang karapatang mag-asawa. ______ 3. Bawal pumasok sa palikurang ito ang mga Aeta. ______ 4. Mayayaman lamang ang maaaring dumaan sa lugar na ito. ______ 5. Lahat ay dapat sumunod sa batas. 35

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

A.

B.

Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig Ipaalam sa mga mag-aaral na ang paksang mapapakinggan nila ay may kaugnayan sa pagkakapantay-pantay ng karapatan ng bawat tao. 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng maikling kwento.

C.

Pagpapalalim Sagutin ang mga sumusunod: 1. Ano ang ideyang hatid ng unang talata sa binasang maikling kwento tungkol kay Aling Tinay? 2. Anu-ano naman ang ideyang binigyang-diin sa ikalawa hanggang ikatlong talata?

D.

Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Ipasulat sa pansariling journal ang natutuhan sa aralin.

Paglinang 1. Iparinig ang maikling kwentong ito.

Petsa: __________________

Ang Sikreto ng Masaya Kong Buhay Tawagin na lamang ninyo akong Aling Tinay. Ngumingiti ako at iniiwasan ang tensyon. Masaya ako sa pagkain ko ng mga gulay at prutas. Gayundin sa pag-eehersisyo. Nakapag-eehersisyo ako tuwing pinakakain ko ang aking mga alagang hayop, kung nagdidilig ako ng mga halaman, at kung nagwawalis ako ng aming bakuran. Masaya ako sa pagtatrabaho ko bilang mabuting Kristiyanong kasambahay na gumagawa ng kabutihan sa aking kapwa. Iniaalay ko sa Panginoon ang araw-araw kong gawain. Pinasasalamatan ko Siya sa Kanyang mga biyaya.

2.

Sagutin: 1. Sino ang naglalahad ng kanyang buhay? 2. Paano niya pinananatili ang kanyang kasiyahan? 3. Bakit mahalaga ang pagkain ng mga prutas at gulay? 4. Malusog kaya si Aling Tinay? Bakit? 5. Bakit masaya siya sa kanyang pagtatrabaho? 6. Ano ang pinakamahalagang sikreto ng masayang buhay ni Aling Tinay?

Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________ E.

Karagdagang Pagsasanay Bumuo ng maikling kwento. Isulat kung anong uri ng mga pangungusap ang ginamit sa akda. Salungguhitan ng isa ang sugnay na ginamit sa tambalang pangungusap at dalawang salungguhit sa mga sugnay na ginamit sa hugnayang pangungusap. Gawin sa iyong sagutang papel. 1. • Bureau of Jail Management and Penology • Alternative Learning System and Accreditation • Equivalency Test • Non-Formal Education • Manila Bulletin • ang pagsusulat na ibinibigay sa kumuha ng kursong bokasyunal • edukasyong pambokasyunal • ang pag-aaral na ginagawa bilang panghalili sa pormal na edukasyon • kulungan ng mga bilanggo

36 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2.

• • • • • • • • • • •

IV.

Aralin

I.

Nakatagpo ka ng isang batang nawawala Nalaman mong may Swine Flu ang iyong kapitbahay Nalaman mong may Swine Flu ang iyong kapitbahay Nagkaroon ng away ang magkalabang gang Nakapulot ka ng bag na may lamang malaking halaga Kilala mo ang nagnakaw at pumatay sa kapitbahay mo Ipagbigay alam ito sa malapit na Sangay Pangkalusugan Ipaalam ang pangyayari sa may kapangyarihan Dalhin ang bata sa estasyon ng radyo o telebisyon at ipaalam Isauli ang napulot sa may-ari Ipagtapat ang nakita sa kinauukulan

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp. 62-69, CD-ROM, i-Learn Activities sa Vibal website

9

• 3.

B.

C.

•

Nasusuri kung payak, tambalan, o hugnayan ang pangungusap

D.

Nakasusulat ng liham pangkaibigan na nagbabalita

Edukasyon sa Pagpapahalaga •

Napahahalagahan ang sariling kakayahan

Paksang Aralin 1.

Pagsusunud-sunod ng mga Pangyayari

2.

Pag-aayos ng mga Salita nang Paalpabeto

3.

Mga Pang-ugnay Pangungusap

4.

Liham na Nagbabalita

5.

Pagpapahalaga sa Sariling Kakayahan

sa

Tambalan

at

Hugnayang

Pangmatagalang Pang-unawa 1.

Nagpapahayag ng ideya ang pangungusap.

2.

Naayos ang mga salita nang paalpabeto sa tulong ng unang tatlong titik.

3.

Makikilala ang mga tambalan at hugnayang pangungusap sa tulong ng pang-ugnay.

4.

Ang pagsulat ng liham ay isang uri ng pakikipagtalastasan.

5.

Mahalagang malaman ang sariling kakayahan upang maibahagi sa iba.

Maria Paz Mendoza-Guanzon

Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Napagsusunud-sunod ang mga pangyayari sa tulong ng mga panandang salita • Napagsusunud-sunod ang mga salita nang paalpabeto 2. Wika

Pagsulat •

4.

Nagagamit nang wasto ang pang-ugnay sa tambalan at hugnayang pangungusap

Mahahalagang Tanong 1.

Bakit dapat pahalagahan ang sariling kakayahan o talento?

2.

Paano mapahahalagahan ang sariling kakayahan? Ipaliwanag. 37

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

3. 4. II.

Bakit nagsusulatan ang magkamag-anak o magkaibigan? Paano nakatutulong sa nagsusulatan ang liham pangkaibigan?

III. Mga Gawain sa Pagkatuto A.

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Pagsulat ng liham Pagganap: Bumuo ng isang liham pangkaibigan. Iparating nang wasto ang mensahe at gamitin ang kasanayan sa pagsulat. B.

C.

Katibayan sa Pagganap Antas/Marka

Kraytirya sa Pagtataya

4 – Napakahusay

Napakagaling ng binuong liham. Malinaw na malinaw na naisulat ang mensahe. Nagamit ang mga tuntunin sa pagsulat ng liham pangkaibigan.

3 – Mahusay

Naisulat nang wasto ang liham. Malinaw ang balita bagamat maisusulat pa nang mas mahusay ang liham

2 – Mahusay-husay

Nabuo ang liham ngunit kulang ang mga bahagi nito. Naisulat ang liham bagamat kulang sa kalinawan.

1 – Magsanay Pa

Kulang na kulang ang nailahad na bahagi ng liham gayundin ang ginawang pagbabalita. Naisulat ang liham nang madalian. Nakaligtaan ang paggamit ng kasanayan sa pagsulat.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay

Unang Araw – PAGBASA Panimula 1. Paghahanda Ipasalaysay ang buod ng “Wayda Cosme: Huwarang Aeta.” Sabihin sa mga mag-aaral na ang bagong aralin ay may kinalaman sa isang ulirang manggagamot. 2. Paghahawan ng Balakid Hanapin sa kahon ang kasingkahulugan ng salita sa bawat bilang. 1. ginawaran 4. ambag 2. nagtatag 5. pumanaw 3. kilusan n nagtayo

binigya

y abulo y

namata

n

samaha

3.

B.

C.

Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Ipaalam sa mga mag-aaral na dapat nilang alamin ang sagot sa mga katanungang ito: 1. Sino ang pinag-uusapan sa liham? 2. Bakit tinagurian siyang ulirang manggagamot? 3. Paano siya nakapagtapos ng pag-aaral? Paglinang Ipaalaala sa mga mag-aaral ang mga katanungang dapat nilang sagutin. Subaybayan ang mga mag-aaral habang bumabasa. Pagpapalalim Ipasagot ang pagsasanay sa bahaging Sagutin, p. 71. Pagsagot sa mga katanungang itinakda.

38 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Talakayin ang kasanayan sa p. 72 at p. 73. Ipasagot ang kasunod nitong gawain sa Magsanay, p. 72 at 73. D.

2.

Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa.

3.

Lagda: __________________ E.

A.

B.

Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Pagbalik-aralan ang pagkilala sa mga sugnay ng tambalan at hugnayang pangungusap. 2. Pagbasa ng isinulat na journal. Paglinang Pagtalakay sa aralin sa Wika, p. 74. Ipasuring mabuti ang mga pangungusap. Itanong kung ilan ang ideyang ipinahahayag sa bawat pangungusap. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 74.

C.

Pagpapalalim Pasagutan ang bahaging Magsanay A at B, p. 75.

D.

Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Itanong sa mga mag-aaral kung anong uri ng liham ang kanilang binasa.

Patandaan sa mga mag-aaral ang mga dapat isulat sa bawat bahagi nito. Pagsasanay sa Pagsulat Ipagawa sa mga mag-aaral ang bahaging Magsanay, p. 76. Ipaalaala sa mga mag-aaral na sa pagsulat ng kabuuan ng liham kinakailangang gumawa muna ng balangkas upang hindi maging magulo ang pagtalakay. Karagdagang Pagsasanay Pasulatin ang mga mag-aaral ng isang liham sa kanilang kamag-aral o kaibigan. Ipabalita ang mga magagandang pangyayari, mga pag-unlad sa paaralan, o sariling bayan. Ipasunod sa kanila ang paggamit ng wastong bahagi ng liham. Ikatlong Araw – UGNAYAN

A.

Paghahanda 1. Balik-aral sa pagpapakita ng pagkakapantay-pantay ng karapatan ng tao na hindi binibigyang-pansin ang kasarian, kulay ng balat, relihiyon, at iba pa. 2. Ipasagot ang mga natatanging nagawa ni Doktora Maria Paz Mendoza-Guanzon sa larangan ng medisina.

B.

Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay. Itanong sa mga mag-aaral kung paano nila pinapahalagahan ang sariling kakayahan. Itanong din kung anong paraan ang kanilang ginagawa upang mapaunlad ang mga kakayahang taglay. 2. Pagsagot sa mga pagsasanay Ipasagot ang pagsasanay sa p. 77. 3. Karagdagang Pagsasanay Ipasulat sa talata kung anong talento o kakayahan mayroon ang mga mag-aaral at kung paano nila ito pauunlarin at gagamitin nang may kabuluhan. 39

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

C.

Pagpapalalim

C.

Ipasagot kung sinu-sino ang mga huwarang mamamayan ang nakilala nila sa ibang asignatura. Itanong kung ano ang kanilang nagawa na ginamit ang talentong mayroon sila. D.

A.

B.

Pagpapahalaga Sabihin kung Tama o Mali ang mga sitwasyong inilahad. 1. May talino ka sa pag-awit ngunit ayaw mong sumali sa choir sa inyong paaralan. 2. Magaling ka sa basketbol kaya ipinakita mo iyon sa inyong championship game. 3. Mahilig kang sumayaw ngunit nahihiya kang ipakita iyon. 4. Nagtaas ka ng kamay nang magtanong ang iyong guro kung sino ang marunong magdrowing. 5. May patimpalak sa pagsulat ngunit hindi ka sumali kahit alam mong linya mo ito. Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig Itanong kung anong uri ng mga pangungusap ang kanilang napakinggan sa pagbasa ng akdang “Maria Paz Mendoza-Guanzon.” 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng balita. Paglinang 1. Iparinig sa mga mag-aaral ang nakarekord na balita mula sa radyo o telebisyon. 2. Sagutin: 1. Anong uri ng mga pangungusap ang ginamit sa balita? 2. Anu-ano ang mga pang-ugnay na ginamit dito?

Pagpapalalim Pangkatin ang klase sa tatlo. Ipasulat sa bawat pangkat ang talata tungkol sa narinig na balita. Ipasuri ang mga uri ng pangungusap na ginamit. Itala ito sa tsart/kartolina. Halimbawa: Payak

D.

Tambalan

Hugnayan

Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

Karagdagang Pagsasanay Iparinig sa mga mag-aaral ang isang balitang nakarekord. Ipasagot ang mga tanong sa buong pangungusap. Ang Idolo ni Carla Maligaya si Carla sa kolehiyong pinapasukan dahil sa kanyang iniidolong propesor na si Dr. Anne Pajares. Inspirado siyang mag-aral sapagkat marami siyang natutuhan sa doktor. Hangang-hanga siya sa paraan ng pagtuturo nito. Masayahin si Doktor Pajares at hindi nakitang magalit. Lahat ng mga mag-aaral ay nagsisikap na matuto sa kanilang asignaturang Ingles.

1. 2. 3.

Sino ang idolo ni Carla? Bakit inspiradong mag-aral si Carla? Anu-ano ang katangian ng kanilang guro?

40 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Atasan ang mga mag-aaral na pakinggan ang kwento ng “Ang Sapatero at mga Dwende.” Gamitin ang CD-ROM sa Wika at Pagbasa 6, ipa-click ang KadakiPakikinig at pakinggan ang laan…Ating Mararating kwento. Pagkatapos, i-click ang Pang-unawa at gawin ang pagsasanay. Maaari ring bisitahin ang i-learn.vibalpublishing. com para mapakinggan ang kwento. I-click ang Filipino Ugnayan 6 Yunit I Aralin 9 Pakikinig. Pagkatapos, ipa-click ang Pang-unawa at gawin ang gawain.

IV.

Aralin

I.

B.

Paksang Aralin 1. Pagkuha sa Pangunahing Diwa ng Akda 2. Paggamit ng mga Sanggunian 3. Mga Ayos ng Pangungusap 4. Mga Suportang Detalye sa Paksang Pangungusap 5. Wastong Pakikitungo sa Magulang

C.

Pangmatagagalang Pang-unawa 1. Ang pangungusap ay binubuo ng dalawang bahagi – ang simuno at ang panaguri. 2. Ang simuno ang tumutukoy sa paksang pinag-usapan at ang panaguri naman ang nagsasabi tungkol sa simuno. 3. Ang pangungusap ay maaaring nasa karaniwan o di-karaniwang ayos. 4. Nasa karaniwang ayos ang pangungusap kapag nauuna ang panaguri at sinusundan ng simuno. 5. Nasa di-karaniwang ayos ang pangungusap kapag nauuna ang simuno sa panaguri. Ginagamitan ito ng pang-ugnay na ay.

D.

Mahahalagang Tanong 1. Bakit masasabing pagmamahal ang awit ng pasasalamat? 2. Ikaw, paano mo bubuuin ang awit ng pasasalamat na pagmamahal ang paksang diwa? 3. Bakit pinamagatang “Pagmamahal ng Isang Ina” ang akda? 4. Paano ang tunay na pagmamahal ng ina? ng anak? Ipaliwanag.

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp. 70-77, CD-ROM, i-Learn Activities sa Vibal website

10 Pagmamahal ng Isang Ina Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Naibibigay ang pangunahing diwa na tuwiran at di-tuwirang binabanggit sa teksto • Nakagagamit ng iba’t ibang uri ng sanggunian 2. Wika • Natutukoy ang mga panandang ginagamit sa karaniwan at di-karaniwang ayos • Nakabubuo ng mga pangungusap na nasa karaniwan at di-karaniwang ayos 3. Pagsulat • Naisusulat ang mga suportang detalye sa paksang pangungusap 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Nasasabi ang mga paraan ng wastong pakikitungo sa magulang

II.

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Sumusuportang detalye sa paksang pangungusap Pagganap: Sumulat ng mga sumusuportang detalye na magpapaliwanag sa paksang pangungusap na “Ang ina ay ilaw ng tahanan.” 41

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

B.

Katibayan sa Pagganap Antas/Marka

C.

4.

Kraytirya sa Pagtataya

3 – Mahusay

May kaayusan ang isinulat na mga detalye. Nasunod ang mga tuntunin/ kasanayan sa pagsulat.

2 – Mahusayhusay

Kulang pa ang mga detalyeng kailangan. Bahagyang nasunod ang mga tuntunin sa pagsulat.

1 – Magsanay Pa

Kulang na kulang ang mga detalyeng magpapaliwanag sa paksa. Pagbutihin ang kasanayan sa pagsulat.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A. Panimula 1. Paghahanda Itanong sa mga mag-aaral kung paano nila ipinakikita ang pagmamahal sa ina. Sabihing ang tatalakaying aralin ay isang tulang may kinalaman sa pagmamahal sa isang ina. 2. Paghahawan ng Balakid Bilugan ang salitang nasa loob ng panaklong na kasingkahulugan ng mga salita sa bawat bilang. 1. kakatwa = (kakaiba, kapareho, kabaligtaran, katulad) 2. namataan = (nasulyapan, nakita, narinig, narating) 3. hinatak = (hinataw, hinila, binuhat, itinulak)

B.

C.

D.

walang patid = (walang hinto, mabilis, mabagal, marahan) 5. nabundol = (nasagi, nabangga, nasaktan, natapakan) 3. Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Sabihin sa mga mag-aaral na alamin ang kasagutan sa mga sumusunod: 1. Ano ang pangunahing diwa ng tula? 2. Sino ang nagsasalaysay sa tula? 3. Paano itinaguyod ng ina ang anak matapos mamatay ang ama nito? 4. Bakit napilay ang ina ng bata? 5. Paano ipinakita ng anak sa tula ang pagmamahal sa ina? Paglinang Ipaalaala sa mga mag-aaral ang mga katanungang dapat sagutin. Subaybayan ang mga mag-aaral habang bumabasa. Pagpapalalim Ipasagot sa mga mag-aaral ang mga katanungang isinulat sa pagtatakda ng aralin at ang nasa Sagutin, pp. 78-79. Ituro ang pagkuha ng pangunahing diwa ng akda. Ipasagot ang Magsanay, pp. 80-81. Ituro ang paggamit ng mga sanggunian sa pagkuha ng impormasyon. Ipasagot ang Magsanay, p. 82. Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal Petsa: _______________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: ______________

42 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

E.

2.

Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap

3. A.

B.

C.

D.

Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Balik-aral sa mga pang-ugnay sa tambalan at hugnayang pangungusap. 2. Pagbasa ng isinulat ng mga mag-aaral sa kani-kanilang journal. Paglinang Pagtalakay sa aralin sa Wika, p. 83. Ipaliwanag na may dalawang ayos ng pangungusap. Ipabasa sa batayang aklat ang bahaging nagpapaliwanag sa karaniwan at di-karaniwang ayos ng pangungusap. Ipaliwanag ang lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 83. Pagpapalalim 1. Pasagutan ang bahaging Magsanay A, B, at C, p. 84. 2. Karagdagang Pagsasanay Isulat sa patlang kung karaniwan o di-karaniwan ang ayos ng pangungusap sa bawat bilang. _______1. Si Tiya Tita ay napakamaunawain. _______2. Dapat igalang at mahalin ang ina. _______3. Maagang pumanaw dahil sa kanser si Inang. _______4. Mapagmahal na anak si Menay. _______5. Napakagalang na bata si Cherry. Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Ipaalam sa mga mag-aaral na sa pagsasalita at pagsulat, kailangan ang paksang tinutukoy upang mapuna ang suportang detalye.

A.

B.

Pagsasanay sa Pagsulat Ipasubok sa mga mag-aaral na gawin ang bahaging Magsanay, p. 85. Karagdagang Pagsasanay Ipasulat ang mga detalyeng mailalagay sa paksang nakatala sa bawat bilang. 1. Ang Turismo sa Kabikulan 2. Ang Kauna-unahang Monumento ni Rizal 3. Bayan ng Paracale, Mina ng Ginto

Ikatlong Araw – UGNAYAN Paghahanda 1. Balik-aral sa pagpapahalaga sa sariling kakayahan Itanong kung may nabago sa kanilang pananaw hinggil sa pagpapahalaga sa sariling talento o kakayahan. 2. Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin. Itanong: “Naipakita ba ni Melay ang wastong pakikitungo sa magulang? Paano ipinaramdam ni Melay sa mga kaibigan na mahal niya ang ina sa kabila ng kapansanan nito?” Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay. Itanong sa mga mag-aaral kung paano nila ipinadarama ang pagmamahal sa magulang. Ipalahad din kung paano nila pinakikitunguhan ang mga magulang. 2. Ipasagot ang pagsasanay sa aklat, p. 85. 3. Karagdagang Pagsasanay Ipasagot sa mga mag-aaral kung paano nila haharapin ang sitwasyon sa bawat bilang. 1. Nangako ka sa iyong magulang na uuwi ka kaagad ng bahay ngunit pinigilan ka ng mga kaibigan mo. 43

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

C.

2.

May sakit ang kapatid mo. Walang makatutulong sa inyong ina sa pag-aalaga sa kanya.

3.

Pagod na pagod ang iyong ina sa gawaingbahay. Niyaya kang maglaro ng mga kaibigan mo.

Pagpapalalim Ipasagot sa mga mag-aaral kung ang mga araling natutuhan sa Edukasyong Pag-uugali na may kinalaman sa wastong pakikitungo sa magulang ang isinasabuhay nila.

D.

Pagpapahalaga Sabihin kung Tama o Mali ang mga sitwasyong inilahad sa ibaba. 1.

Pag-aalaga sa mga may sakit

2.

Pagsisinungaling sa magulang upang mapagtakpan ang kasalanan

3.

Pagsisikap makapagtapos ng pag-aaral

4.

Paglustay ng perang pangmatrikula

5.

Pagtulong sa mga magulang sa mga gawaingbahay sa panahon ng bakasyon

Ikaapat na Araw – PAKIKINIG A.

Paghahanda 1.

Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig Ipaalam sa mga mag-aaral na ang paksang tatalakayin ay may kaugnayan sa pagtukoy ng mga panandang ginamit sa karaniwan at di-karaniwang pangungusap.

2.

Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng maikling kwento

B.

Paglinang 1. Pagpaparinig ng kwento. Butihing Ina Ang maging ina ng tahanan ay isang mabigat na tungkulin, ngunit lalong mabigat ang maging ina ng pamayanan. Nagagampanan ito nang buong husay ni Ginang Gloria Paredes. Si Ginang Gloria Paredes, lalong kilala sa tawag na Aling Glo, ay hindi na ipinagtatanong pa. Isa siya sa masisipag na pamunuan ng PTA sa Paaralang L. Roxas sa loob ng may 23 taon. Si Aling Glo ay higit na aktibo sa mga gawaing pansibiko sa pamayanan ng Balic-Balic. Sa kasalukuyan, siya ay pangulo ng lupon ng mga magulang. Ang lupong ito ay nagbibigay ng mga panayam sa mga ina ng tahanan tungkol sa kung paano nagiging malusog ang mga bata sa pamamagitan ng wastong nutrisyon. Si Aling Glo ay pangalawang pangulo ng Catholic Women’s League, Barangay Volunteer Worker, at kasapi sa Girls Scouts. Ang mga nabanggit ay ilan lamang sa mga kapisanang pansibiko na kinabibilangan ni Aling Glo. Hindi siya tumtanggap ng bayad sa kanyang paglilingkod. Ang pinakamahalaga para sa kanya ay ang makatulong sa kapwa. Si Aling Glo ay kasal kay Ginoong Ben Paredes, isang inhinyero. Sila ay may pitong anak, apat na babae at tatlong lalaki. Lahat ng kanyang mga anak ay tapos na sa kanilang piniling kurso at may mga hanapbuhay nang lahat. Si Aling Glo ay tumanggap ng maraming sertipiko at medalya ng karangalan. Lahat nang ito’y dahil sa kanyang pagiging mabuting ina ng tahanan at higit sa lahat ay ang pagiging mabuting ina ng pamayanan. Si Aling Glo ay tunay na larawan ng isang ina sa bagong milenyo.

44 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2.

C.

D.

Sagutin: 1. Sino si Ginang Gloria Paredes? 2. Anu-ano ang mga katangian ni Aling Glo bilang ina ng tahanan? ina ng pamayanan? 3. Paano kaya nagagampanan ni Aling Glo nang sabay-sabay ang kanyang mga tungkulin? 4. Bakit kaya nagawa ni Aling Glo ang ganitong mga tungkulin sa pamilya, sa pamayanan? 5. Tama ba ang ginagawa ni Aling Glo? Bakit? Itanong rin sa mga mag-aaral kung alin sa mga pangungusap ang nasa karaniwan o di-karaniwang ayos. Ipasagot kung ano ang mga panandang ginamit sa di-karaniwang ayos ng pangungusap.

Pagpapalalim Sabihin kung karaniwan o di-karaniwang pangungusap ang sumusunod. 1. Ang babaing naglalaba ang aking ina. 2. May bagong damit na binili ang ate. 3. Magagalang ang mga batang ito sa mga magulang. 4. Maraming regalo ang tinanggap ni Nanay sa Araw ng mga Ina. 5. Mahal na mahal ni Crisel ang kanyang pamilya. Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

IV.

Karagdagang Pagsasanay Bumasa ng isang maikling kwento. Piliin ang mga pangungusap na nasa karaniwan at di-karaniwang ayos. Salungguhitan nang minsan ang mga simuno at makalawa naman ang mga panaguri.

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp. 78-85

Lagumang Pagsusulit Paalaala sa Guro: Inilagay/Minarkahan na ang mga sagot sa mga pagsasanay, maliban sa bahaging Pagsulat.

Wika

A.

Piliin ang wastong sagot. Bilugan lamang ang titik ng tamang sagot. 1. Ang intensibong pagbasa ay _____________. a. mapanuri c. pantanong b. pang-alin d. pang-agam 2. Ang gawain ng matatanda ay karaniwang tinutularan ng mga bata. a. ginagawa c. sinasabi b. ginagaya d. binabalewala 3. Magdrowing ng parihaba sa papel. Isulat sa gitna ng drowing ang salitang Mabuhay. Sa dakong ibaba nito, isulat ang mga salitang ang Pilipinas. Alin ang tamang ginawa? a. b. Mabuhay ang Pilipinas

Ang Pilipinas Mabuhay

45 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

c.

d. Pilipinas ang Mabuhay

Ano sa palagay mo ang mangyayari sa paligid nila? Mabuhay Pilipinas

4.

PATALASTAS Lahat ng mga mag-aaral sa ay kinakailangang dumalo sa pagpupulong na nauukol sa . Gaganapin ito sa sa ng kolehiyo sa .

Ang pulong ay hinggil sa ______________. a. Tourism Summit b. Audio-Visual Center c. Our Lady of Lourdes College Foundation d. mga mag-aaral 5.

B.

Paano mo maipakikita ang pagmamahal mo sa iyong bayang Pilipinas? a. pag-awit nang wasto ng Pambansang Awit b. pag-aaral ng kultura ng bansa c. pakikiisa sa mga proyekto d. lahat ng sagot

Basahin ang mga pangungusap. Bilugan ang titik ng tamang sagot. 6. Nilinis ng mag-anak ni Mang Dionisio ang kanilang bakuran dahil sa tambak na basura na kanilang dinatnan nang sila ay lumipat sa lugar.

7.

a.

wala ng pagtatapunan ng basura ang kanilang kapitbahay

b.

magiging masipag na ang mga naninirahan sa pook

c.

mawawala na ang mga lamok at masamang amoy ng mga basura

d.

titingnan lamang sila ng kanilang bagong kapitbahay

May pusong dakila si Aling Excelsa sapagkat iniligtas niya ang isang bata sa kapahamakan. Anong anyo ng salita ang may salungguhit?

8.

a.

payak

c.

maylapi

b.

tambalan

d.

inuulit

Naglalaro kayo ng basketbol bilang praktis sa laban ng inyong team nang mapadulas at napilayan ang iyong kasamahan. Ano ang gagawin mo?

9.

10.

a.

patutulong ka upang madala ang kasamahan sa klinika

b.

magpapasundo ka ng manghihilot

c.

hahayaan mo na lang siya

d.

tatawag ng ambulansya

Paano mo babaguhin ang anyo ng salitang-ugat na yaman upang magkaroon ng kahulugang mga taong maraming salapi? a.

yayaman

c.

pagpapayaman

b.

mayayaman

d.

mayamang-mayaman

Alin sa mga sumusunod ang may tambalang salita? a.

lalaki’t babae

c.

laking-lungsod

b.

malalaki

d.

laki

46 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

11.

12.

13.

14.

15.

Mabilis na hinabol ni Aling Raquel ang munting batang tatawid sa kalsada. Anong uri ng panlapi ang ginamit sa salitang may salungguhit? a. gitlapi c. kabilaan b. hulapi d. unlapi

16.

Kapag ginamit ang tanong na Kailan, ano ang dapat isagot? a. pamamaraan c. dahilan b. petsa at panahon d. lugar Alin sa pangungusap na ito ang pasalaysay o paturol? a. Halos hindi makahinga si Mylene sa dami ng tao sa paliparan. b. Marami bang tao sa paliparan? c. Maraming tao sa paliparan! d. Pakitingnan mo nga kung maraming tao sa paliparan. Alin sa mga sumusunod ang tambalang pangu-ngusap? a. Sasabihin sana ni Camille na hindi siya ang sumira ng laruan ngunit pinalo kaagad siya ng ina. b. Isinilang ako noong Marso 24 sa Vinzons, Camarines Norte. c. Dadalo sa pulong sina Irene at Sylvia. d. Masayahin at palatanong si Leoj. Alin sa pangungusap sa ibaba ang may pantulong na sugnay? a. Nagbubungkal ng lupa si Sheryl habang nagtatanim naman si jonjon. b. Mabilis kumalat ang sakit na Dengue sa kanilang pook. c. Masangsang ang amoy ng pusali sa tapat ng bahay ni Mang Andoy. d. Mainit ang paaralan ngayon sa Kamaynilaan.

17.

Alin sa mga pangungusap ang nasa tuwirang ayos? a.

Mabilis na nagsumbong si Menchie sa kanyang ina tungkol sa mga batang sumira sa kanilang mga halaman.

b.

Si Rose ay pinakamasipag sa lahat ng tumulong sa mga batang lansangan.

c.

Ang tatay ni Efren ay maraming negosyo.

d.

Katunayan nito, sila ay nagmamay-ari ng tatlong gasolinahan sa lalawigan.

Ang matandang babae ay nilimusan ni Neneng. Ano ang panandang ginamit sa di-karaniwang ayos ng pangungusap na ito?

18.

a.

ay

c.

ni

b.

ang

d.

babae

Si Flor ay masipag na kasambahay. Alin ang simuno sa pangungusap?

19.

a.

Si Flor

c.

masipag

b.

kasambahay

d.

lahat ng sagot

Nakarating sa America si Ely kasama ang kanyang asawa. Alin ang panaguri sa pangungusap?

20.

a.

nakarating sa America

b.

si Ely

c.

Ang kanyang asawa

d.

Lahat ng sagot

Si Eric ay mabuting ama ng tahanan. Ano ang sinasabi ng panaguri sa simuno? a.

si Eric

c.

ng tahanan

b.

mabuting ama

d.

Lahat ng sagot 47

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

C.

Pagbasa

21.

22.

Alin sa mga sumusunod ang kasalungat ng salitang magdagdag? a. mag-impok c. magbawas b. magparami d. kulang

23.

Ang salitang maaaring gamitin sa pagpapahayag ng pagsang-ayon sa isang ideya ay _________. a. di-tutol c. dapat lang b. alinsunod sa d. kailangan

24.

Alin ang may kompletong impormasyon sa Identification Card (ID) bilang pagkikilanlan sa iyo? a. Pangalan – Elias A. Rasco Tirahan – 50 Sta. Cruz Street Vinzons, Camarines Norte Magulang – Ely G. Rasco b. Pangalan – Jonjon Rasco Tirahan – Vinzons, Camarines Norte Magulang – Ely c. Pangalan – Elias Rasco Tirahan – Vinzons, Camarines Norte Magulang – Ely Rasco d. Pangalan – Elias Rasco Tirahan – 50 Sta. Cruz Street Vinzons, Camarines Norte Magulang – Ely G. Rasco Cres A. Rasco Telepono: 214865

25.

Aling pangkat ng mga salita ang nakaayos nang paalpabeto? A B ahas ahas alupihan alitaptap

Basahin at bilugan ang mga titik ng tamang sagot. Kung papangkatin ang mga sumusunod na ideya, alin sa mga ito ang wasto? a.

Propesyon: nars guro doktor Tungkulin: mag-alaga sa maysakit magturo manggamot

b.

Propesyon: mag-alaga ng maysakit guro manggamot Tungkulin: nars manggagamot magturo

c.

Propesyon: doktor nars magturo Tungkulin: manggamot mag-alaga ng maysakit guro

d.

Propesyon: guro nars manggamot Tungkulin: magturo mag-alaga ng maysakit doktor

48 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

26.

27.

alupihan bubuyog butiki

C alitaptap ahas alupihan bubuyog butiki

D alupihan alitaptap ahas butiki bubuyog

Laganap ang balita hinggil sa sakit na Swine Flu. Nalaman mong mataas ang lagnat ng isa sa iyong kamag-aral, ano ang gagawin mo? a. dadalawin mo siya b. sasabihin mo sa iyong guro ang pagkakasakit niya c. dadalhan mo siya ng gamot d. ipagdarasal mo siya Paano mo ipinakikita ang paggalang sa magulang? a. Paggamit ng “po” at “opo” kapag nakikipag-usap sa kanila b. Paggising nang maaga kung may pasok sa paaralan c. Paghingi nang kaunting baon lamang d.

28.

alitaptap butiki bubuyog

Pagsunod sa kanilang mga pangaral

Maraming puno ang ilegal na pinutol ng mga kaingero. Nang dumating ang madalas na pag-ulan, ano ang nangyari? a. lumindol nang malakas sa pook b.

nagkaroon ng pagguho ng lupa sa pook

c.

nagkaroon ng hanapbuhay sa pook

d.

naging sariwa ang mga tanim sa pook

29.

30.

31.

32.

Alin sa mga sumusunod na pahayag ang nagpapakita ng pagkakapantay-pantay ng karapatan? a.

Ang edukasyon ay para sa lahat

b.

Pambabae lamang ang paaralang ito

c.

Pangmayaman lamang ang kainang ito

d.

Panlalaki lamang ang bulwagang ito

Naging huwarang mag-aaral si Edward dahil sa kanyang magandang rekord sa paaralan. Ano ang kasingkahulugan ng salitang may salungguhit? a.

magalang

c.

tularan

b.

modelo

d.

katangi-tangi

Alin ang angkop na salita sa patlang sa pangungusap na – Sina Nene at Josie ay _________ dahil anak sila ng magkapatid na Azon at Virgie. a.

matiyaga

c.

magkapatid

b.

magpinsan

d.

magkalaro

Aling pangkat ang nakaayos nang paalpabeto? a.

b.

c.

d.

lantay

lumot

lugmok

lunok

lantay

lunok

lumot

lugmok

lugmok

lantay

lumot

lunok

lantay

lugmok

lunok

lumot 49

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

33.

Paano mo gagawin ang pagsasaing? Piliin ang titik nang may wastong pagkakasunud-sunod. a. Kumuha ng bigas sa rice dispenser. Ilagay ang bigas sa rice cooker. Pindutin ang switch sa indicator sa control panel ng rice cooker sa pagsisimula ng pagsasaing. I-plug ang kurdon. Lagyan ng tubig ang bigas sa rice cooker. Hugasan ang bigas. Ikabit sa rice cooker ang kurdon. b. Hugasan ang bigas. Ilagay ang bigas sa rice cooker. Lagyan ng tubig ang bigas sa rice cooker. Kumuha ng bigas sa rice dispenser. Ikabit sa rice cooker ang kurdon. Pindutin ang switch sa indicator sa control panel ng rice cooker sa pagsisimula ng pagsasaing. I-plug ang kurdon. c. Lagyan ng tubig ang bigas sa rice cooker. Ilagay ang bigas sa rice cooker. Kumuha ng bigas sa rice dispenser. Ikabit sa rice cooker ang kurdon. Pindutin ang switch sa indicator sa control panel ng rice cooker sa pagsisimula ng pagsasaing. I-plug ang kurdon. Hugasan ang bigas. d. Kumuha ng bigas sa rice dispenser. Ilagay ang bigas sa rice cooker. Lagyan ng tubig ang bigas sa rice cooker. Hugasan ang bigas. I-plug ang kurdon.

34.

35.

36.

37.

38.

Ikabit sa rice cooker ang kurdon. Pindutin ang switch sa indicator sa control panel ng rice cooker sa pagsisimula ng pagsasaing. Inalok ka ng iyong guro na sumali sa isang kompetisyon sa matematika. Ano ang iyong gagawin? a. Tatanggihan mo ang alok ng guro mo. b. Tatanggapin mo ang alok ng guro mo. c. Ipapasa mo sa iba ang alok sa iyo ng guro mo. d. Paaasahin mo ang guro mo. Naging mayaman si Lilibeth. Marami na siyang naimpok sa bangko. Hindi na niya pinansin ang kapatid na tumulong sa kanya noong nag-aaral pa siya. Ano ang pangunahing diwa ng pangungusap? a. Naging mayaman si Lilibeth. b. Naging palalo si Lilibeth. c. Naging matapobre si Lilibet. d. Naging makasarili si Lilibeth. Niyakap ni Nena ang kanyang ina at humingi siya ng tawad. Ipinahahayag nito ang _________ ni Nene. a. pagiging iyakin c. pagpapakabait b. pagsisisi d. pagtatampo Lakad-takbo si Abel dala ang isang pitaka. Kailangang abutan niya ang kapatid bago ito makasakay sa dyip. a. walang pera si Abel b. naiwan ng kapatid niya ang kanyang pitaka c. sira ang dyip na sasakyan ng kapatid d. may ibibilin si Abel Malaking cake ang ibinigay ng nanay ni MacMac sa kanya habang umaawit ang mga nakapaligid sa kanya. Ano ang ipinahihiwatig nito? a. Kaarawan ni MacMac b. Ikakasal na si MacMac c. Graduation ni MacMac d. Reunion

50 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

39.

Matatayog at malalaki ang gusali sa Chicago, USA. Ano ang ipinahahayag na ideya ng pangungusap? a. matatayog at malalaking gusali b. mga gusali c. mga gusali sa Chicago d. Chicago, USA

41.

42. Ang mga magsasaka ay inaanyayahang dumalo sa handog na seminar ng Kagawaran ng Agrikultura hinggil sa makabagong paraan ng pagtatanim ng palay na gaganapin sa liwasang-bayan ng Talisay, Camarines Norte sa Hunyo 22, 2010 sa ganap na ika-8:00 ng umaga. 43. b.

Ang mga magsasaka ay dapat dumalo sa handog na seminar ng Kagawaran ng Agrikultura na gaganapin sa liwasangbayan ng Talisay, Camarines Norte sa Hunyo 22, 2010 sa ganap na ika-8:00 ng umaga.

44.

45. c.

Isang seminar ang handog ng Kagawaran ng Agrikultura ang dapat daluhan ng mga magsasaka na gaganapin sa Talisay, Camarine Norte sa Hunyo 22, 2010 sa ganap na ika-8:00 ng umaga.

Minamahal kong Neneng,

b.

50 Sta. Cruz Street Hulyo 24, 2010

Bilugan ang titik ng tamang sagot sa bawat bilang. Alin sa mga sumusunod ang may wastong patalastas?

a.

a.

Vinzons, Camarines Norte

Pagsulat

40.

Kung isusulat mo ang pamuhatan ng iyong liham, paano mo ito gagawin?

c.

Ginoong Luis del Barrio,

d.

Kumusta kayong lahat? Sana ay nasa mabuti kayong kalagayan. Natanggap na namin ang mga ipinadala ninyong larawan noong graduation ni JM.

Sa liham pangalakal, ng ____________

hindi

a.

pormal at piling mga salita

b.

salitang balbal

c.

magalang na pananalita

d.

Tagalog-Ingles na pananalita

Ginagamit ang ____________ panimula ng liham pangalakal.

dapat

na

batas

a.

tutuldok

c.

kuwit

b.

tuldok-kuwit

d.

tuldok

gumamit

sa

bating

Saang bahagi ng liham matatagpuan ang pamuhatan? a.

gitna

c.

hulihan

b.

unahan

d.

lahat ay sagot

Ano ang dapat isulat sa katawan ng liham? a.

bating pangwakas

c.

bating panimula

b.

mensahe

d.

lagda

51 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Yunit II Kalikasan, Kayamanang Dapat Pangalagaan

Unang Bahagi – INAASAHANG BUNGA A. Pangkalahatang Pamantayan Nagkakaroon ang mga mag-aaral ng ganap na kakayahan na makipagtalastasan at makaunawa ng mga konsepto sa pagkilala at pag-unawa ng narinig, nabasa, at nabuo nilang kayariang pangwika sa pasalita at pasulat na anyo. Pamantayang Pangnilalaman

Nagkakaroon ang mga mag-aaral ng kaalaman sa: • iba’t ibang bahagi ng pangungusap • pagkilala sa mga uri ng panghalip/pangngalan • pagtukoy sa kahulugan ng mga patalinghagang salita • pagkilala sa katotohanan at opinyon • pag-uugnayan ng mga salita • pagpapahalaga sa wastong pagsulat at wastong pakikinig

Pamantayan sa Pagganap

Nagpapakita ng kakayahan sa: • pagsunod sa panuto • paggamit ng mga uri ng panghalip/pangngalan • pagbuo ng mga pangungusap at pagsasabi sa mga bahagi nito • pagbibigay ng palagay paghihinuha • paggamit ng mga pandiwa sa iba’t ibang aspekto • pagpapahayag ng ideya • paggawa ng balangkas at pagsulat ng reaksyon

Pangmatagalang Pang-unawa

•

•

•

•

Dalawa ang bahagi ng pangungusap na may kanyakanyang tungkulin sa pangungusap. Ang pangngalan ay maaaring pantangi, pambalana, kongkreto, di-kongkreto, o lansakan. Ang panghalip ay ginagamit sa pangungusap. Inihahalili ito sa pangngalan upang hindi na uulit-ulitin ang pagbanggit. Nagagamit ang panghalip bilang: a. Paksa o simuno ng pangungusap

Mahahalagang Tanong

• • • •

•

•

52 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Bakit mahalaga ang panuto? Paano ang pagbibigay ng panuto? Bakit dapat ingatan ang kalikasan? Paano ginagamit ang bawat isa sa mga salitang pananong? Bakit mahalaga ang pagsulat ng liham ng paghinaing? Paano ang paggawa ng balangkas?

•

b. Panaguri na nagsasabi tungkol sa paksa c. Bilang layon ng pangukol Ang pandiwa ay nagsasaad ng kilos o galaw. Apat ang aspekto nito, naganap na, nagaganap, magaganap, o kagaganap.

B. Kaalaman at Kakayahan

Kaalaman:

Kakayahan:

Ang mga mag-aaral ay nagkakaroon ng kaalaman sa:

Ang mga mag-aaral ay nagpapakita ng kakayahan sa:

•

pagkilala sa katotohanan at opinyon

•

pagsunod sa panuto

•

pagkilala sa mga uri ng pangngalan at panghalip

•

pagbibigay ng palagay/hinuha

•

pagpapahalaga at pangangalaga sa kalikasan

•

paggamit ng iba’t ibang aspekto ng pandiwa

•

pagbuo ng mga pangungusap at pagtukoy ng mga bahagi nito

53 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Ikalawang Bahagi – KATIBAYAN NG PAGTATAYA Produkto/Pagganap

Kraytirya sa Pagganap

P – Produkto Gamit ng pang-uri sa paglalarawan ng katangian P – Pagganap Sumulat ng talata na naglalarawan sa mga katangian ng isang magsasaka.

3 – Kahanga-hanga ang pagkakabuo ng talata. Makabuluhan ang nilalaman. Maayos ang mekaniks at pagkakasunud-sunod ng mga pangungusap. 2 – Katamtaman ang kabuluhan ng nilalaman. Tama lang ang mekaniks at pagkakasunudsunod ng mga pangungusap 1 – Kulang na kulang ang nilalaman ng talata. Malaki ang kailangan sa pagsasaayos ng mekaniks at pagkakasunud-sunod ng mga pangungusap.

Iba Pang Katibayan sa Pagganap

* * * * *

Mga Sagot sa mga Pagsasanay ng Bawat Aralin Lagumang Pagsusulit ng Yunit Mga Pagtataya sa Bawat Aralin Mga Takdang Gawain sa Notbuk Mga Kasanayang Interaktibo sa CD-ROM at i-Learn sa Vibal Website

Antas/Marka 3 – Mahusay 2 – Mahusay-husay 1 – Magsanay Pa

54 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Ikatlong Bahagi – MGA GAWAIN SA PAGTUTURO AT PAGKATUTO A. Mga Gawaing Instruksyunal

B. Kagamitan/Resorses

1. Magkwento at hayaang magkaroon ng wastong pakikinig.

1. Mga Aralin 1-20 Yunit III Ugnayan 6 Teksto at Manwal ng Guro

2. Talakayin ang iba’t ibang bahagi ng pangungusap.

2. i-Learn/i-Teach Activities (i-learn.vibalpublishing.com/i-teach. vibalpublishing.com)

3. Ipakilala ang mga uri ng pangngalan at panghalip.

3. CD-ROM Activities

4. Isulat sa pisara ang mga salitang ngalan. Ipatukoy kung ngalan ito ng tao, hayop, bagay, o pook. Talakayin ang mga panandang ginamit sa mga pangngalang pantangi at pambalana. 5. Ituro ang pagbibigay-kahulugan sa patalinghagang salita. 6. Ipasuri ang pahayag na katotohanan at opinyon. 7. Talakayin ang pag-uugnay ng mga salita. 8. Pagtibayin ang kasanayan sa wastong pagsulat. 9. Ipasuri ang pahayag na palagay o paghihinuha. 10. Ipagamit ang pandiwa sa iba’t ibang aspekto. 11. Ipasuri at magpagawa ng balangkas/reaksyon. 12. Ipagawa ang mga mungkahing gawaing pagtuturo at pagtataya sa bawat aralin.

55 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

YUNIT

II KALIKASAN, KAYAMANANG

2.

DAPAT PANGALAGAAN Aralin

I.

D.

11 Buwan ng Hunyo: Bawal Manigarilyo Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Naiuugnay ang sariling karanasan sa mga pangyayari • Nabibigyang-kahulugan ang mga salitang magkakaugnay 2. Wika • Nasasabi ang iba’t ibang bahagi ng pangungusap • Nasasagot ang mga tanong tungkol sa salaysay na napakinggan 3. Pagsulat • Nakasusulat ng talata nang padikta 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Nabibigyang-pansin ang wastong pangangalaga sa kalusugan B. Paksang Aralin 1. Pag-uugnay ng mga Pangyayari sa Sariling Karanasan 2. Mga Salitang Magkakaugnay 3. Iba’t Ibang Bahagi ng Pangungusap 4. Pagsulat ng Idinidikta 5. Pangangalaga sa Kalusugan C. Pangmatagalang Pang-unawa Dalawa ang bahagi ng pangungusap: 1. Simuno o paksa na pinag-uusapan. Maaari itong pangngalan na may panandang ang/ang mga, si/sina, o panghalip.

II.

Panaguri ang nagsasabi tungkol sa paksa. Ito ay maaaring pandiwa, pang-uri, panghalip, pang-abay, o pangngalan.

Mahahalagang Tanong 1. Bakit kailangang alagaan natin ang ating kalusugan? 2. Paano natin aalagaan nang wasto ang ating kalusugan? 3. Bakit mahalaga ang mabuting kalusugan? 4. Paano ang wastong pakikinig?

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Pagsulat ng idinidikta Pagganap: Isulat sa papel ang pangungusap na ididikta hanggang sa mabuo ang talata. B.

C.

Katibayan sa Pagganap Antas/Marka

Kraytirya sa Pagganap

4 – Napakahusay

Nagawa nang mabilis at tamang baybay, may angkop na mga bantas, wastong paggamit ng malaking titik at palugit sa magkabilang gilid.

3 – Mahusay

Tama ang pagkakabuo ng talata. Nabaybay nang wasto ang mga salita bagamat mapabubuti pa ang sulat-kamay.

2 – Mahusay-husay

Kulang sa kabuuan ang talata. Mahina ang pagpapatupad ng kasanayan sa pagsulat ng talata.

1 – Magsanay Pa

Kulang na kulang ang kabuuan ng talata. Kulang na kulang ang paggamit ng kasanayan sa pagsulat ng mga pangungusap.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay

56 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A. Panimula 1. Paghahanda Pagpapakita ng larawan ng mga taong naninigarilyo. Itanong sa mga mag-aaral kung may kapamilya silang naninigarilyo. 2. Paghahawan ng Balakid Piliin sa loob ng panaklong ang wastong kahulugan ng mga salita sa ibaba. 1. nakakalanghap – (nakakaamoy, nakakarinig) 2. sanhi – (bunga, dahilan) 3. pinaiigting – (pinagbubuti, pinalalakas) 4. lingid – (alam, hindi alam) 5. sugapa – (adik, lulong) 3. Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Ipasagot ang sumusunod na katanungan. 1. Kailan ipinagdiriwang ang “No Smoking Month”? 2. Ano ang layunin ng pagbabawal sa paninigarilyo? 3. Bakit kinakailangang iwasan ang paninigarilyo? 4. Paano nakapipinsala ang usok na dulot ng paninigarilyo? B. Paglinang Subaybayan ang pagbasa ng mga mag-aaral. Ipasagot din ang bahaging, Sagutin, p. 88. C. Pagpapalalim 1. Ipaugnay ang sariling karanasan sa mga pangyayari sa kwento sa pamamagitan ng pagsagot sa mga tanong na ito: 1. May naninigarilyo ba sa inyong pamilya?

2. 3. 2.

D.

Paano mo iniiwasan ang usok na dulot nito? Paano mo pinagsabihan ang kasambahay na naninigarilyo? Talakayin kung paano ang pagbibigay-kahulugan sa mga salitang magkakaugnay. Ipasagot ang mga pagsasanay sa p. 90.

Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

A.

Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Balik-aral sa karaniwan at di-karaniwang ayos ng pangungusap. 2. Pagbasa ng isinulat sa kani-kanilang journal.

B.

Paglinang 1. Pagtalakay sa aralin sa Wika, p. 91 Ipaalam sa mga mag-aaral na may iba’t ibang bahagi ang pangungusap. 2. Ipaliwanag ang lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 91

C.

Pagpapalalim 1. Pasagutan ang Magsanay, p. 92. 57

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2.

D.

3.

Karagdagang Pagsasanay Salungguhitan ng isa ang simuno ng pangungusap at dalawa naman ang panaguri. 1. Ipinagbawal ni G. Berting Ilao ang paninigarilyo. 2. Mabilis kumalat ang balitang may kanser sa baga si Jojo dahil sa paninigarilyo. 3. Bumili si Gng. Creselita delos Angeles ng mga bitamina para sa mga anak. 4. Nag-eehersisyo tuwing umaga si Cherry. 5. Nagtanim ng mga halamang gamot si Elias.

Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Ipaalam sa mga mag-aaral na susulat sila nang idinidikta. Pagkatapos ng gawaing padikta, pahalagahan ang ginawa nila. Ipasagot ang sumusunod na mga tanong. 1. Paano mo sinimulan ang pagsulat ng talata? 2. Nasa gitna ba ang pamagat ng talata? 3. Ginamit mo ba ang wastong mga bantas sa pagsulat? 4. May palugit ba sa magkabilang gilid ng papel? 5. Nagsisimula ba sa malalaking titik ang bawat simula ng pangungusap? 2. Pagsasanay sa Pagsulat Pagdidikta ng iba pang talata. Palagyan ng pamagat tulad ng: Ang Hika ni Henry Natupad na Pangarap Halamang Gamot

Karagdagang Pagsasanay Ipagawa ang sumusunod: 1.

Gawing magkapareha ang magkatabi sa upuan.

2.

Mamahagi ng balita, anunsyo o patalastas sa bawat magkapareha.

3.

Ipadikta sa mag-aaral sa kanyang kapareha ang napiling talata.

4.

Ipawasto ito sa pamamagitan ng pagtingin sa orihinal na talata.

5.

Pagpalitin ng mga kagamitan ang bawat pareha upang makasulat din nang padikta ang kaparehang unang nagdikta.

Ikatlong Araw – UGNAYAN A.

Paghahanda 1. Balik-aral sa wastong pakikitungo sa magulang. 2. Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin. Ipasagot kung papaano mapangangalagaan ang sariling kalusugan. Itanong kung anu-anong bisyo ang nakasisira sa kalusugan ng tao.

B.

Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay Sagutin ang sumusunod na tanong: 1. Paano mo mahihikayat ang iyong kasambahay na itigil na ang paninigarilyo? 2. Ano ang mga dapat gawin upang hindi maapektuhan ang kalusugan kung may nagsisigarilyo sa tabi mo? 2. Pagsagot sa pagsasanay sa aklat, p. 93.

58 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

3.

C.

D.

Karagdagang Pagsasanay Itanong kung ano ang dapat gawin sa sitwasyong tulad ng mga ito? 1. Inuubo ang iyong tatay, dumudura siya kahit saan. 2. Nagsindi ng sigarilyo ang katabi mo. 3. Payat at nanghihina ang kapatid mo. Nais ng nanay mong patingnan siya sa albularyo. 4. Kailangan mo ang sariwang simoy ng hangin, saan ka dapat magtungo? Pagpapalalim Bilang mag-aaral sa Agham, paano mo magagamit ang iyong napag-aralan upang maturuan ang mga kasapi sa pamilya ng wastong pangangalaga sa kalusugan? Ipasagot ang pagsasanay. Pagpapahalaga Sabihin kung Dapat o Hindi dapat ang mga sitwasyon upang mapangalagaan ang kalusugan. _____ 1. Matulog nang tama sa oras. _____ 2. Busugin ang sarili ng mga pagkaing sobra sa mantika. _____ 3. Uminom ng 8-10 baso ng tubig arawaraw. _____ 4. Mag-eehersisyo araw-araw. _____ 5. Iwasan ang masasamang bisyo tulad ng pag-iinom at paninigarilyo. _____ 6. Panatilihing malinis ang kapaligiran. _____ 7. Kumain ng mga masusustansyang gulay at prutas. _____ 8. Magpahinga pagkatapos ng trabaho. _____ 9. Kumunsulta sa manggagamot kung maysakit. _____ 10. Iwasan ang pagpunta sa pook na sobra ang polusyon.

A.

B.

Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig. Ipasagot ang mga ito: 1. Bakit huminto sa paninigarilyo si Ely? 2. Ano sa palagay mo ang nangyayari kung hindi siya tumigil sa paninigarilyo? 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng maikling salaysay Paglinang Iparinig ang maikling salaysay na ito: Ayoko Na Edad labinlima nang manigarilyo si Ely. Sa piling ng barkada aliw na aliw siya. Habang nakikipagkwentuhan ay walang patid ang pagbuga ng usok. Hindi ito alintana ng bawat isa sapagkat pare-pareho sila ng bisyo. Mahilig uminom ng alak at manigarilyo. Ayaw nilang makinig sa pangaral ng mga magulang. Ito ang dahilan kaya lahat sila ay payat at paminsan minsa’y umuubo. Si Ely na pinakamalakas humitit ng sigarilyo ang apektado sa lahat. Nagkasakit siya. Isang araw, napag-isipan niyang magbago na. Huminto siya sa paninigarilyo. Sa ngayon, tuwing inaalok siyang manigarilyo ay tumatanggi siya at sinasabing “Ayoko na.” Sagutin ang mga tanong: 1. Ilang taon nagsimulang manigarilyo si Ely? 2. Paano natuto sa barkada si Ely? 3. Ano ang naging bunga ng paninigarilyo ng barkada?

C.

Pagpapalalim Ipasulat ang mga bunga ng paninigarilyo. Ipadrowing at pakulayan ang ginawa. 59

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Halimbawa:

B.

Paninigarilyo Nakamamatay

D.

Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

IV.

Aralin

I.

C.

Karagdagang Pagsasanay Magpagawa ng poster sa hanging dekor para sa doorknob. Padikitan ng iba’t ibang kulay ng puso o bituin ang hanging dekor na kartolina.

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp. 87-93, kartolina, ginupit na iba’t ibang kulay ng puso o bituin

D.

12 Ikaw at ang Punungkahoy Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Nailalarawan ang katangian ng tauhan sa pisikal na anyo, paraan ng pagkilos at pagsasalita 2. Wika • Nakapaglalahat ng magkakaugnay na pangyayaring binabanggit sa akda • Nagagamit nang wasto ang pangngalan sa pakikipagtalastasan 3. Pagsulat • Nakasusulat at nakasusunod sa mga panuto 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Naisasabuhay ang mabuting asal sa pakikipagkapwa

II.

Paksang Aralin 1. Paglalarawan ng Katangian ng Tauhan 2. Pagbuo ng Paglalahat 3. Paggamit ng Pangngalan 4. Pagbibigay ng Panuto 5. Paglinang sa Mabuting Asal Pangmatagalang Pang-unawa 1. Ang katangian ng tauhan ng akda ay mahihinuha sa kilos at paraan ng pagsasalita. 2. Ang lagom ay binubuo ng magkakaugnay na pangyayari. 3. Ang magandang aral noong bata ay dala-dala hanggang sa pagtanda. 4. Ang paggamit ng angkop na pangangalaga ay kailangan sa wastong pagsasalita at pagsulat. Mahahalagang Tanong 1. Bakit may mabuting katangian ang isang tao? 2. Paano mailalarawan ang katangian ng isang tao? 3. Bakit masasabing may mabuting asal ang isang bata? 4. Paano malilinang ang mabuting asal?

Katibayan ng Pagtataya A. Produkto: Pagsulat ng talata Pagganap: Sumulat ng talata tungkol sa pakinabang sa punungkahoy. B. Katibayan sa Pagganap Antas/Marka

Kraytirya sa Pagganap

4 – Napakahusay

Natalakay ang paksa at nasunod ang pamantayan sa pagsulat ng talata gaya ng bantas, malaking titik, pasok, palugit, at iba pa.

3 – Mahusay

Malabo ang talakay ngunit nasunod ang mga pamantayan.

60 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2 – Mahusay-husay

1 – Magsanay Pa

C.

Ipahanap ang mga katugunan sa mga tanong na

Di-malinaw ang pagkakabuo ng paksa at maraming mali sa baybay at iba pang pamantayan.

ito. 1.

Di buo ang talakay at maraming mali sa pagkakasulat.

2.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay/Maiikling Pagsusulit at Interaktibong Aralin sa CD-ROM at i-Learn at i-Teach sa Vibal website

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A. Panimula 1. Paghahanda Ipakikita ang larawan ng isang pamilya na tulong-tulong sa pagtatanim ng mga halaman. Ipakita ang isang larawan ng kalbong kagubatan. Ipakita rin ang larawan ng isang luntiang kagubatan. Sabihing ang tatalakaying paksa. 2. Paghahawan ng Balakid Piliin sa kahon ang kahulugan ng mga salita sa ibaba. 1. sumibol – ________________ 2. mabibilang sa daliri – ________________ 3. binabalak – ________________ 4. punla – ________________ 5. nalantad – ________________ pinaplano tumubo 3.

kakaunti binhi

nakita

Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Itanong sa mga mag-aaral kung alin sa dalawang tanawin na nakikita sa mga larawan ang nais nila.

3. 4.

Sino ang pamilyang pinag-uusapan sa akda? Ano ang ginagawa ng pamilya sa akda na nakita ng kanilang kapitbahay. Bakit hinahangaan ang pamilya ng kanilang kapitbahay? Paano mailalarawan ang mag-anak batay sa kanilang kilos at mga pagsasalita?

Atasan ang mga mag-aaral na gawin ang karagdagang pagsasanay sa paglalarawan ng katangian ng tauhan, ipagamit ang CD-ROM sa Wika at Pagbasa 6, ipaclick ang Kalikasan, Kayamanang Dapat Pangalagaan Pakikinig at pakinggan ang kwento. Pagkatapos, ipaclick ang Pang-unawa at ipagawa ang pagsasanay.

B.

Paglinang Sabihin sa mga mag-aaral na kailangang unawaing mabuti ang akda. Ipaalaala rin ang mga tuntunin sa pagbasa. Kinakailangang subaybayan ng guro ang mga magaaral habang bumabasa.

C.

Pagpapalalim 1. Ipasagot ang mga katanungan na ibinigay sa pagtatakda ng layunin sa pagbasa. 2. Ipasagot din ang bahaging Sagutin, sa p. 95. 3. Talakayin na mailalarawan ang katangian ng mga tauhan hindi lamang sa pisikal na anyo kundi sa paraan ng kanyang pagkilos o pagsasalita. 4. Ipasagot ang bahaging Magsanay, p. 96. 5. Talakayin ang paglalahat sa magkakaugnay na pangyayaring binabanggit sa akda. 61

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

D.

Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal

2.

Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________ E.

A.

B.

Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Balik-aral sa iba’t ibang bahagi ng pangungusap. 2. Pagbasa ng isinulat sa pansariling journal. Paglinang 1. Pagtatalakay sa aralin sa Wika Ipabasa ang talata sa p. 98. Itanong kung anu-anong pangngalan ang ginamit sa pakikipagtalastasan ng pamilya ni G. Montemayor. 2. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p.98. Maaari ring bisitahin ang i-learn.vibalpublishing. com para mapakinggan ang kwento. Ipa-click ang Filipino Ugnayan 6 Yunit II Aralin 12 Pakikinig. Pagkatapos, ipa-click ang Pang-unawa para sa gawain. Bilang guro, puntahan ito sa i-teach.vibalpublishing.com.

C.

D.

Pagpapalalim 1. Pasagutan ang Magsanay, p. 99.

Karagdagang Pagsasanay Ipasalaysay sa mag-aaral ang kani-kanilang ginagawa sa piling ng pamilya tuwing araw na walang pasok sa paaralan. Ipatala ang mga pangngalang ginamit sa pagsasalaysay. Ipagamit sa pangungusap ang mga pangngalang naitala.

Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Ipaalam sa mag-aaral na sa pagsulat ng panuto dapat gawin itong pautos. Ipasulat ang panuto sa paggawa ng punlaan. Gawing pautos ang pangungusap. 2. Pagsasanay sa Pagsulat Ipasagot ang bahaging Pagsulat ng Panuto, p. 100. 3. Karagdagang Pagsasanay Ipasulat ang panuto kung paano gagawin ang mga sumusunod: (Pumili lamang ng nais na paksa.) 1. Paggawa ng mga Pataba sa Halaman sa Dumi ng mga Baboy at mga Manok 2. Pagtatanim ng Punungkahoy 3. Paggawa ng Itlog na Maalat 4. Patakaran sa Paglalaro ng “Pusa at Daga” Ikatlong Araw – UGNAYAN

A.

Paghahanda 1. Balik-aral sa pangangalaga sa kalusugan. 2. Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin. Itanong sa mag-aaral kung anong uri ng mga anak mayroon si G. Montemayor. Ipasalaysay kung anu-anong mabubuting asal ang ipinakita ng mag-anak sa akda.

62 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

B.

Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay Itanong kung paano nagtutulungan sa paggawa ang mga mag-aaral at ang kani-kanilang pamilya. Itanong din kung paano ipinakikita ng mag-aaral ang kabutihang asal sa tahanan, paaralan, o maging sa pampublikong lugar. 2. Ipasagot ang pagsasanay sa bahaging Paglinang sa Mabuting Asal, p. 101. 3. Karagdagang Pagsasanay Sabihin kung ano ang gagawin sa mga sitwasyong tulad nito. 1. Tatawid ang isang matanda sa kalsada nang mag-isa. Nakita mo siya. 2. Nakasakay ka sa bus. Nakita mo ang isang matanda na nakatayo. 3. Malayo ang pinanggalingan ng inyong kamag-anak na dumalaw sa inyo. 4. Nakasalubong mo ang inyong punongbayan. 5. Nakita mong nagtapon ng basurang papel ang iyong kaibigan habang kayo’y naglalakad.

C.

Pagpapalalim Itanong sa mga mag-aaral kung anu-anong aralin ang natutuhan sa kanilang asignaturang Edukasyon sa Paguugali.

D.

Pagpapahalaga Sabihin kung Wasto o Di wasto ang pag-uugaling inilahad sa ibaba. _____ 1. Siniraan mo ang iyong kamag-aral dahil sa nanguna siya sa pagsusulit. _____ 2. Hindi ka nagtapat sa pagkabasag ng pinggan sa iyong nanay.

_____ _____ _____

3. Tinulungan mo ang iyong nanay sa paglilinis ng bakuran. 4. Dinala mo sa klinik ang nahilong kamagaral. 5. Inalok mo ng pagkain ang iyong katabi sa kantina.

Ikaapat na Araw – PAKIKINIG A.

Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig. Ipaalam sa mga mag-aaral na tatalakayin ang araling may kinalaman sa paglalahat ng magkakaugnay na pangyayaring binabanggit sa akda. 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng maikling dula.

B.

Paglalahad Iparinig ang naka-tape na dulang ito: JUN: Mama, tuluyan na tayong iniwan ni Ate Irma. BONG: Hindi niya kami nauunawaan sa nais naming mangyari. JUN: Ayaw niyang pagsasabihan siya tungkol sa pamamahala sa tindahan. MAMA TITA: Hayaan ninyo. Pupuntahan ko siya sa Bulacan para kausapin. IRMA: Hindi na po kailangan, Mama. Bumalik na po ako. Ako po talaga ang may kasalanan. Nauunawan ko na po na tama ang mga sinabi nina Bong at Jun. BONG: Ate, okey lang iyon. Hayaan mo pag malakas ang benta natin sa tindahan, ikaw naman ang papag-aaralin namin ni Jun. JUN: Oo, Ate. Alam naman namin na nagsakripisyo ka para sa amin na mapagtapos kami sa pag-aaral. 63

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

D.

MAMA TITA:

2.

C.

Salamat mga anak at wala na tayong problema. Sagutin ang mga tanong: 1. Bakit umalis si Irma? 2. Ano ang sinabi ng magkapatid na Bong at Jun kay Mama Tita? 3. Bakit nagbalik si Irma? 4. Paano tinanggap ng pamilya ang naglayas na si Irma?

Pagpapalalim Ipasagot ang bahaging Magsanay, p. 97. Piliin ang paglalahat na nakakulong sa kahon na isinasaad ng mga magkakaugnay na pangyayari. Isulat sa patlang ang titik lamang ng tamang sagot. _____ 1. Ayaw gumawa ng palikuran sina Mang Teban. _____ 2. Palaging nagtatapon ng basura ang magkapitbahay sa kanilang imburnal. _____ 3. Pinutol ng mga residente ang mga puno sa gilid ng bundok. _____ 4. Ayaw talian ni Jaime ang kanyang aso. _____ 5. Huwarang mag-aaral si Jon-Jon dahil sa kanyang magandang asal.

a. b. c. d. e.

Bumaha sa kanilang lugar. Nagkaroon ng pagguho ng bundok. Inireklamo siya ng mga kapitbahay sa barangay. Maraming nakagat ito. Ginawaran siya ng parangal.

Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

IV.

Aralin

I.

Karagdagang Pagsasanay Iguhit ang isang sitwasyong nagpapakita ng magandang ugali sa loob ng bus.

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp. 94-101, CD-ROM, i-Learn at i-Teach Activities sa Vibal website

13 Los Baños: Kaakit-akit na Lugar Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Nakabubuo ng mga tanong • Naibibigay ang detalyeng ipinahihiwatig sa pagbasa 2. Wika • Nabibigkas nang wasto ang mga salitang hiram • Naipapahayag ang sariling ideya sa isang isyu, tao, tradisyon, simulain, o likhang-isip 3. Pagsulat • Nakasusulat ng isang diary 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Nabibigyang-halaga ang kapaligiran B.

Paksang Aralin 1. Pagbuo ng mga Tanong

64 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2. 3. 4. 5. C.

D.

Wastong Pagbigkas sa mga Salitang Hiram Pagpapahayag ng Ideya Pagsulat ng Diary Pagpapahalaga sa Kapaligiran

Pangmatagalang Pang-unawa Sa paglalahad ng sariling pahayag, tandaan ang mga sumusunod: 1. Ang pangunahing kaisipan ng ilalahad ay ilagay sa una o huling pangungusap. Sundan ito ng mga pangungusap na nagbibigay-detalye sa pangunahing kaisipan. 2. Bigkasin ang bawat salita nang malinaw, marahan, wasto, at may diin. 3. Bigkasin nang may damdamin at bigyang-diin ang mahahalagang salita. 4. Tumigil sa mga dapat hintuan. Lagyan ng mga pananda sa paghinto upang may gabay sa pagsasanay. 5. Iangkop ang ekspresyon ng mukha sa sinasabi. 6. Simulan ang pagsasalita o pagsulat ng nakawiwiling pangungusap. Mahahalagang Tanong 1. Bakit kaakit-akit na lugar ang Los Baños? 2. Paano ang pagtataya sa pag-unawa ng binasa? 3. Bakit kailangan ang wastong pagbigkas sa mga salitang hiram? 4. Paano napapahaba ng kalikasan ang ating buhay?

III. Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Pagsulat ng diary Pagganap: Isulat ang diary ng isang buong linggo.

B.

Katibayan ng Pagganap Antas/Marka

C.

Kraytirya sa Pagganap

3 – Mahusay

Naisulat ang diary ng isang buong linggo. May petsa at naisulat ang mga mahahalagang karanasan.

2 – Mahusay-husay

Naisulat ang diary ng isang buong linggo. Naisulat ang mga karaniwang gawain.

1 – Magsanay Pa

Hindi kumpleto ang diary sa isang linggo. Walang mahalagang karanasang naitala.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A. Panimula 1. Paghahanda Itanong sa mga mag-aaral kung nagtatala sila sa talaarawan o diary ng mahahalagang pangyayari sa kanilang buhay. Ipaalam sa kanila na isang talaarawan ang babasahing akda. 2. Paghahawan ng Balakid Ibigay ang kahulugan ng mga sumusunod na salita sa kolum A sa pamamagitan ng pagbubuo ng mga salita sa kolum B. A B 1.

nakahahabol n hininga –

2.

paghaltak –

p

g h

l

3.

magsiesta –

m

g p

h

k

p

p

g

d

n

65 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

4.

maibsan –

m

5.

pambihira-

n

b

w

s

n

E.

b

3.

B.

C.

D.

Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Ipahanap ang kasagutan sa mga katanungang ito: 1. Saan unang nagtungo si Elaine? 2. Anu-ano ang mga nakita niya sa Los Baños? 3. Bakit nakahahabol hininga ang Magnetic Hill? 4. Bakit sinasabing malulusog at mahaba ang buhay ng matatanda sa pook? 5. Paano inilalarawan ni Elaine ang Los Baños? Paglinang Ipaalaala ang mga tuntunin sa pagbasa. Patandaan ang mga katanungang dapat nilang sagutin. Pagpapalalim 1. Ipasagot ang mga katanungang itinakda para sa aralin. 2. Ipabigay ang mga detalyeng ipinahihintay sa binasa. 3. Ipaunawa sa mga mag-aaral ang mga sumusunod: 4. Mahahalagang bagay o puntos ng mga detalye na bumubuo sa teksto. 5. Sumasagot ito sa mga tanong na Ano, Sino, Kailan, Kanino, at Alin. 6. Ipasagot ang bahaging Magsanay, pp. 104-105. Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

A.

B.

C.

D.

Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Balik-aral sa nakaraang aralin 2. Ipabasa sa mga mag-aaral ang kani-kanilang isinulat sa journal. Paglinang 1. Pagtalakay sa aralin sa Wika, p. 106 Ipabigkas sa wikang Filipino ang mga hiniram sa banyagang wika. Ipagamit ang kani-kanilang diksyunaryo para sa gawaing ito. Talakayin ang aralin sa pamamagitan ng pagbasa ng teksto sa p. 106. 2. Ipaliwanag ang lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 106. Pagpapalalim 1. Pasagutan ang Magsanay A, B, at C, p. 107. 2. Karagdagang Pagsasanay Bigkasin ang mga salitang nasa ibaba na hango sa banyagang salita. 1. spaghetti 4. pizza 2. chaffeur 5. champion 3. chevrolet Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Muling ipabasa ang talatang may pamagat na “Iligtas ang Kagubatan.” Itanong kung ano ang paksang pangungusap ng talata at mga pansuportang detalye nito.

66 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2.

3.

Pagsasanay sa Pagsulat Sumulat ng talata hinggil sa sumusunod na paksa. Bilugan ang paksang pangungusap at salungguhitan ang mga pansuportang detalye. 1. Pagpapanibago ng Kalbong Kagubatan 2. Pag-iwas sa Polusyon 3. Pagpapaganda sa Kapaligiran 4. Parusa sa Ilegal na Pagtotroso 5. Iligtas ang Karagatan Karagdagang Pagsasanay 1. Ipabasa ang mga label ng produktong makikita sa supermarket. shampoo bath soap toothpaste toothbrush 2.

2. 3.

cheese mayonnaise bread crumbs burger patties

Magpadagdag pa ng talaan sa itaas at basahin sa klase.

C.

Pagpapalalim Itanong sa mga mag-aaral kung ano ang natutuhan nila sa Agham tungkol sa pangangalaga sa kapaligiran. Ipasagot ang pagsasanay sa ibaba.

D.

Pagpapahalaga Sagutin kung Oo o Hindi dapat gawin ang mga sitwasyong ito. _____ 1. Putulin ang mga puno sa inyong bakuran. _____ 2. Itapon ang mga basura sa kahit saan. _____ 3. Magtanim ng mga halaman sa inyong pook. _____ 4. Gumawa ng natural na pataba mula sa mga basura upang magamit sa mga halaman. _____ 5. Magtanim ng mga puno sa gilid ng mga ilog.

Ikatlong Araw – UGNAYAN A.

B.

Paghahanda 1. Balik-aral tungkol sa paglinang ng kagandahang asal. 2. Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin. Itanong sa mag-aaral kung bakit kaakit-akit ang Los Baños. Itanong din kung paano pinangalagaan ng mga residente ang kanilang pook upang manatiling kaakitakit. Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay Itanong sa mag-aaral kung paano sila tumutulong upang maiwasan ang mga sumusunod: • Pagbaha sa sariling lugar

• Polusyon sa hangin • Pagguho ng lupa Pagsagot ng pagsasanay sa aklat, p. 109. Karagdagang Pagsasanay Sabihin kung paano bibigyang solusyon ang mga sitwasyong tulad ng nasa ibaba. 1. Pinuputol ng mga mangingisda ang mga punungkahoy sa tabi ng ilog 2. Maraming tambak na basura sa imburnal na malapit sa bahay niyo 3. Sinusunog ng kapitbahay mo ang mga plastik 4. Binabato ng mga bata ang mga ibon sa inyong lugar 5. May proyekto ang inyong paaralan sa panunumbalik sa kalbong kagubatan

67 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

A.

B.

C.

D.

Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig. Itanong sa mag-aaral kung may nalalaman silang pangyayari na may kaugnayan sa kapaligiran. Itanong sa mga mag-aaral kung ano ang sanhi ng mga trahedyang narinig. 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng balita tungkol sa pagbaha at iba pang kalamidad. Paglinang Iparinig ang isang balita na may kaugnayan sa pagbaha at pagguho ng lupa. Sagutin ang tanong: Anu-ano ang sanhi ng pagbaha at pagguho ng lupa. Pagpapalalim Ipasagot ang mga katanungan hinggil sa kung paano sila makapag-aambag upang maging luntian ang kapaligiran. Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

Karagdagang Pagsasanay 1. Ipasulat sa mga mag-aaral kung paano nila mapapaganda ang kani-kanilang paligid. 2. Ipaguhit ang lugar na nais nilang maging tirahan. Pakulayan. 3. Magsaliksik sa mapa ng Laguna at ipatokoy kung nasaan ang Los Baños. Ipaulat ang tungkol sa magagandang lugar dito.

IV.

Aralin

I.

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp. 102-109

14 Magtanim, Magtanim! Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Napagsusunud-sunod ang mga pangunahing diwa ng seleksyon • Nakagagamit ng kard katalog at iba pang forms 2. Wika • Nakikilala ang mga pangngalan sa iba’t ibang awit na napakinggan • Nakagagamit ng pangngalan sa diskors 3. Pagsulat • Nakasusulat ng isang liham ng pagrereklamo 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Nakapagbibigay ng mga tumpak na ideya upang mailigtas ang pagkasira ng kagubatan B. Paksang Aralin 1. Pagsusunud-sunod ng mga Ideya 2. Paggamit ng Kard Katalog at Forms 3. Paggamit ng Pangngalan sa Diskors 4. Liham ng Paghinaing 5. Pangangalaga sa Kapaligiran C. Pangmatagalang Pang-unawa 1. Ang pangngalan ay tumutukoy sa tao, hayop, bagay, pook, at pangyayari. 2. Ang mga uri ng pangngalan ay pantangi, pambalana, kongkreto, di-kongkreto, at lansakan. 3. Mahalaga ang mga pangngalan sa diskors. Hindi masasabing diskors ang isang talakay kapag wala itong pangngalan at iba pang bahagi ng pananalita. D. Mahahalagang Tanong 1. Bakit mahalaga ang mga pangngalan sa diskors?

68 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2. II.

Paano nagkakaiba ang mga uri ng pangngalan? Ipaliwanag.

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Pagbuo ng usapan Pagganap: Bumuo ng talata tungkol sa pangangalaga ng kapaligiran. Gumamit ng mga pangngalan at iba pang bahagi ng pananalita. Antas/Marka

C.

Kraytirya sa Pagganap

4 – Napakahusay

Makabuluhan ang talata at kaugnay sa pangangalaga ng kapaligiran.

3 – Mahusay

Nakagamit ng iba’t ibang uri ng pangngalan at iba pang bahagi ng pananalita.

2 – Mahusay-husay

Natalakay ang ilang pamamaraan sa pangangalaga ng kapaligiran.

1 – Magsanay Pa

Halos hindi natukoy ang pangangalaga sa kapaligiran. Kulang na kulang ang paggamit ng pangngalan at iba pang bahagi ng pananalita.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A. Panimula 1. Paghahanda Itanong sa mga mag-aaral kung naranasan na nilang makapasok sa kweba. Magpakita ng larawan ng isang kweba. 2. Paghahawan ng Balakid Ibigay ang kahulugan ng mga salita sa ibaba sa

B.

C.

pamamagitan ng pagbilog ng tamang sagot sa loob ng panaklong. 1. punla – (puno, binhi, sanga) 2. naatasan – (nautusan, nabigyan, napakiusapan) 3. angkop – (bagay, tama, sukat) 4. iantala – (ipahuli, hulihin, huli) 5. mapamuksa – (masama, mapanira, magaling) 3. Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Ipasagot sa mga mag-aaral ang mga katanungang ito: 1. Ano ang mga bagay na dapat tandaan sa pagtatanim ng mga gulay at mga punungkahoy? 2. Paano napapanatiling malusog ang mga pananim? 3. Bakit dapat iwasan ang paggamit ng mga insecticide sa mga pananim? 4. Ano ang pangunahing diwa ng binasang teksto? Paglinang Ipatanda sa mga mag-aaral ang mga katanungang dapat nilang sagutin. Ipasunod ang mga tuntunin sa pagbasa nang tahimik. Patnubayan ang gawaing pagbasa at pag-iisip. Pagpapalalim 1. Ipasagot ang mga katanungang itinakda bilang layunin ng pagbasa. 2. Talakayin ang aralin sa pamamagitan ng pagsusunudsunod ng mga ideya, p. 112. 3. Ipagawa ang Magsanay A at B, p. 112. 4. Pag-aralan ang paggamit ng kard-katalog at forms, p. 113. 69

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

D.

Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal 2.

Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

3. E.

A.

B.

C.

D.

Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Pagbabalik-aral sa paggamit ng mga pangngalang angkop sa isang kapulungan 2. Pagbasa ng mga mag-aaral ng mga isinulat sa pansariling journal Paglinang 1. Pagtalakay sa aralin sa Wika, p. 115. 2. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 115. Pagpapalalim 1. Pasagutan ang Magsanay, p. 116. 2. Karagdagang Pagsasanay Ipasulat sa mga mag-aaral ang kanilang sariling talambuhay. Ilagay sa bawat kolum ang uri ng pangngalang ginagamit sa talambuhay. Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Ilahad ang paraan ng pagsulat ng liham pangalakal.

A.

B.

Ipaalam ang liham uri ng pangalakal. Ipakita kung paano isinulat ang ganitong uri ng liham. Pagsasanay sa Pagsulat Ipagawa ang Magsanay, p. 118. Ipaalala ang mga dapat tandaan sa pagsulat ng liham na nagrereklamo. Karagdagang Pagsasanay Pasulatin ang mag-aaral ng isang liham nagrereklamo dahil sa sumusunod na sitwasyon: 1. Nangangamoy na babuyan ni Ginoong Lopez. 2. Walang sariling palikuran ang kapitbahay. 3. Pagputol ng punungkahoy ng mga kaingero. 4. Mga aso ng iyong kapitbahay na dumudumi kahit saan. 5. Nangangamoy na pusali sa tapat ng iyong kapitbahay.

Ikatlong Araw – UGNAYAN Paghahanda 1. Pagbabalik-aral tungkol sa operasyon linis sa sariling barangay. 2. Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin. Itanong sa mag-aaral kung paano tumutulong sa pangangalaga sa kapaligiran. Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay Itanong kung naranasan nila na makiisa sa pagtulong upang mapangalagaan ang kapaligiran. 2. Pagsagot ng pagsasanay sa Ugnayan, p. 119.

70 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

C.

D.

A.

B.

C.

Karagdagang Pagsasanay Ipasuri ang mga kasagutan sa p. 119. Pagpapalalim Itanong kung may natutuhan sila sa asignaturang Agham hinggil sa pangangalaga sa kapaligiran. Pagpapahalaga Ipasagot sa bawat pangkat ang mga katanungang ito: 1. Paano ninyo tutulungan ang mga nasalanta ng landslide? 2. Bakit kinakailangan magtanim ng maraming puno sa gilid ng bundok o ilog? 3. Paano susugpuin ang mga ilegal na pagtotroso? 4. Ano ang sanhi ng global warming at ang epekto nito sa mga tao? 5. Bakit dapat bigyan na ng pansin ang nakakalbong kagubatan?

D.

3.

Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig. Itanong kung may nalalaman silang awiting may kinalaman sa pangangalaga ng kapaligiran. 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng awit. Paglalahad Iparinig ang isang awit na may kinalaman sa pangangalaga sa kapaligiran. Sagutin ang mga tanong: Paano nabago ang kapaligiran dahil sa kapabayaan ng mga tao? Pagpapalalim Magparinig ng isa pang awiting pangkapaligiran at ipasulat ang mga pangngalang nabanggit sa awitin.

Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

IV.

Aralin

I.

Karagdagang Pagsasanay 1. Makinig sa isang awitin na popular sa inyong pook. Isulat ang mga pangngalang nabanggit sa awitin. 2. Bumasa ng balita tungkol sa kalikasan at pasalungguhitan ang mga pangngalan. 3. Magpakopya ng mga musikang OPM at pasalungguhitan ang mga pangngalang ginamit. Ipaulat sa klase.

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp.

15 Mag-spelunking Tayo Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Nakapipili ng mga detalyeng lumilinang sa pangunahing diwa • Naibibigay ang kahulugan ng matatalinghagang salita 2. Wika • Nakagagamit ng mga angkop na ekspresyon para sa kapulungan • Nakagagamit ng mga panghalip sa pangungusap 3. Pagsulat • Nakasusulat ng isang liham pasasalamat 71

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

4.

• B.

C.

1.

Pagpili ng mga Pantulong na Detalye

2.

Pagbibigay-kahulugan sa Matatalinghagang Salita

3.

Mga Panghalip sa Pangungusap

4.

Liham Pasasalamat

5.

Pakikilahok sa Proyektong Pambarangay

1.

Ang panghalip ay ginagamit sa pangungusap. Inihahalili ito sa pangngalan.

2.

Nagagamit ang panghalip bilang: Paksa o simuno ng pangungusap Panaguri na nagsasabi tungkol sa paksa Bilang layon ng pang-ukol

C.

Kraytirya sa Pagganap

4 – Napakahusay

Pinakamaraming naitalang matalinghagang salita. Mga wastong pares ang naisulat.

3 – Mahusay

Maraming naitalang pares ng salita at kahulugan. Mga wastong pares ang naitala.

2 – Mahusay-husay

Kulang ang naitalang matatalinghagang salita at ang kahulugan nito. May mga maling pares ng salita at kahulugan.

1 – Magsanay Pa

Pinakakaunti ang naitalang pares ng salita at kahulugan nito. Mga maling pares ang marami sa naitala.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay/Maiikling Pagsusulit at Interaktibong Aralin sa i-Learn at i-Teach sa Vibal website

Mahahalagang Tanong Bakit responsibilidad ng bawat mamamayan ang pangangalaga sa ating bayan?

2.

Paano ang pagbibigay-kahulugan sa matatalinghagang salita?

3.

Bakit tayo nagpapadala ng liham pasasalamat?

4.

Paano naisasagawa ang proyektong pambarangay?

Mga Katibayan sa Pagtataya A.

Antas/Marka

Pangmatagalang Pang-unawa

1.

II.

Nakikilahok sa mga proyekto ng barangay

Paksang Aralin

1. 2. 3. D.

Magparamihan ng maisusulat ang mga pangkat.

Edukasyon sa Pagpapahalaga

Produkto: Pagbibigay-kahulugan sa matatalinghagangsalita Pagganap: Magpangkat nang anuman. Magtala ng mga matatalinghagang salita at ibigay ang kahulugan ng bawat isa.

A.

Unang Araw – PAGBASA Panimula 1. Paghahanda Itanong sa mga mag-aaral kung ano ang kanilang naging karanasan sa pagbibigay-kahulugan sa mga matatalinghagang salita. 2. Paghahawan ng Balakid Ibigay ang kasingkahulugan ng salita sa bawat bilang. Hanapin ang sagot sa kahon. Isulat ito sa patlang. 1. tagatak – 2. nagalugad – 3. makitid – 4. pormasyon – 5. kalmado –

72 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

tumutulo tahimik maliit

napuntahan pagkakahanay

D.

Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa.

3.

B.

C.

Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Ipasagot sa mga mag-aaral ang mga katanungang ito: 1. Anong uri ng akda ang inyong nabasa? 2. Ano ang tema ng akda? 3. Bakit naisipan nilang mag-spelunking? 4. Kung ikaw ang nasa kanilang katayuan, gagawin mo rin ba ang ginawa nila? Bakit? Paglinang Subaybayan ang mga mag-aaral sa pagbabasa. Ipasagot ang mga katanungang itinakda bilang layunin ng pagbasa. Ipasagot din ang bahaging Sagutin, pp. 120-121.

Lagda: __________________ E.

A.

B.

Pagpapalalim Itanong din ang mga sumusunod: 1. Ano ang pangunahing diwa ng binasang akda? 2. Paano inilalahad ang pokus ng talata? 3. Ano ang matatalinhagang salitang nabasa sa akda? Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa Tuguegarao City, atasan ang mga mag-aaral na bisitahin ang i-learn.vibalpublishing.com. Ipa-click ang Filipino Ugnayan 6 Yunit 2 Aralin 15 Link. Bilang guro, puntahan ito sa i-teach.vibalpublishing.com.

C.

Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Balik-aral kung paano ipinahahayag ang sariling ideya. 2. Pagbasa ng isinulat sa pansariling journal. Paglalahad 1. Pagtalakay sa aralin sa Wika, p.125 Itanong kung nakaranas na silang dumalo sa isang pagpupulong. Itanong din ang mga salitang ginamit sa nasabing pagpupulong. Ilahad na tungkol sa paggamit ng pangngalang angkop para sa isang kapulungan. 2. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 125. Pagpapalalim 1. Pasagutan ang Magsanay A at B, p. 126. 2. Karagdagang Pagsasanay Magsagawa ng isang pagpupulong tungkol sa eleksyon ng pamunuan sa sariling klase. 73

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

D.

Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Ilahad ang kahalagahan na maitala ang naganap sa pulong upang mapagtibay sa sumusunod na miting. Ipaalam ang mga dapat tandaan sa pagsulat ng katitikan ng pulong. 2. Pagsasanay sa Pagsulat Ipagawa ang Magsanay A at B, pp. 127-128. 3. Karagdagang Pagsasanay Pangkatin ang klase sa apat. Ipagawa sa bawat pangkat ang sumusunod: 1. Pagpili sa paksang pagpupulungan. 2. Pumili ng tagapangulo sa pangkat. 3. Pumili rin ng kalihim. 4. Sikaping makilahok sa talakayan ang lahat ng kasapi sa pangkat.

C.

D.

Ikatlong Araw – UGNAYAN A.

B.

Paghahanda 1. Balik-aral sa pagpapahalaga sa kapaligiran. 2. Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin. Itanong kung paano pinangalagaan ng mga taga-Tuguegarao, Cagayan Valley ang mga kweba sa kanilang pook. Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay Ipasagot sa mga mag-aaral kung paano sila tumutulong upang maging maganda at malinis ang sariling barangay. 2. Pagsagot ng Magsanay, p. 129. 3. Karagdagang Pagsasanay Pangkatin ang klase sa apat.

A.

B.

Magpapalabunutan ang mga mag-aaral sa mga paksang kanilang tatalakayin. 1. Proyektong Linis Paligid. 2. Operasyon: Basura sa Basurahan 3. Barangay Gawing Kaakit-akit 4. Bayanihan sa Barangay Pagpapalalim Ipalahad sa mga mag-aaral ang kanilang natutuhan sa Agham kung paano malilinis ang sari-sariling barangay. Pagpapahalaga Sabihin kung Tama o Mali ang sumusunod na sitwasyon. Isulat ang sagot sa patlang. _____ 1. Pagpitas ng mga bulaklak sa pook pampubliko. _____ 2. Pagtatapon ng basurang balat ng mga sitsirya at iba pa kahit saan. _____ 3. Pagtatanim ng halamang namumulaklak. _____ 4. Pagtulong sa mga proyektong pangkalinisan. _____ 5. Pagsusumbong sa awtoridad ng nakitang pagsira sa mga punong daang taon na ang gulang. Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang ipari- rinig. Muling ipabigay sa mga pangkat ang buod ng kani-kanilang plano sa mga paksang nabunot nila. 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng isang kapulungan. Paglalahad Iparinig ang plano ng bawat pangkat hingil sa isyung paglilinis sa pangkapaligiran.

74 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

C.

D.

Sagutin ang tanong: Paano ninyo ito isasagawa sa tunay na buhay? Pagpapalalim Talakayin kung paano isasagawa ang mga sumusunod: 1. Pag-alis ng mga dumi sa baradong imburnal 2. Pagpapanatiling malinis ang mga pader ng pampublikong gusali 3. Pangangalaga sa mga halaman sa mga pampublikong lugar Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

Karagdagang Pagsasanay A. Sabihin kung paano malulutas ang sitwasyong tulad ng mga sumusunod: 1. Nakita mo ang kapitbahay na ipinaanod ang patay na aso sa ilog. 2. Mahilig magtapon ng basura ang iyong kapitbahay sa kalsada. 3. Inihahagis ng iyong kaklase sa daan ang balat ng nilagang mani na inyong kinakain. 4. Sinira ng isang tambay ang mga halamang namumulaklak sa inyong plasa. 5. Naglulunsad ng proyekto ang inyong barangay hinggil sa paglilinis ng ilog. B. Magpasulat ng mga proyektong pambarangay sa inyong tinitirahan. Maaaring kapanayamin ang mga konsehal o iba pang pinuno sa barangay upang alamin ang mga proyekto.

IV.

Aralin

I.

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp. 120-129, i-Learn at i-Teach Activities sa Vibal website

16 Sa Pusod ng Albay Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Naigagawa ng balangkas ang tekstong binasa • Nagagamit ang iba’t ibang babasahing dipiksyon 2. Wika • Naitatala ang mga panghalip sa binasang salaysay • Natutukoy ang panghalip na panao, pamatlig, at pananong na ginamit sa dayalog 3. Pagsulat • Nakasusulat ng salaysay sa tulong ng balangkas 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Nasasabi ang mga maaaring gawin sa pagsagip sa kalikasan B. Paksang Aralin 1. Paggawa ng Balangkas 2. Pagkilala at Paggamit sa mga Babasahing Di-piksyon 3. Mga Panghalip Panao, Pamatlig, at Pananong 4. Pagsulat ng Salaysay sa Tulong ng Balangkas 5. Pakikiisa sa Pagsagip sa Kalikasan C. Pangmatagalang Pang-unawa 1. Ang paggawa ng balangkas ng binasa ay nakakatulong sa pag-unawa nito. 2. Ang mga babasahing di-piksyon ay nangangailangan ng mapanuring talakay, upang lubusang maunawaan. 3. Ang wastong paggamit ng panghalip ay karagdagan sa maayos na interaksyong pasalita o pasulat man. 75

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

4. D.

II.

Ang pakikiisa ng lahat ang susi upang maisakatuparan ang pagsagip sa kalikasan. Mahahalagang Tanong 1. Bakit kailangang ingatan at pagyamanin ang ating paligid? 2. Paano natin iingatan at pagyayamanin ang ating paligid? 3. Bakit tayo gumagamit ng mga babasahing di-piksyon? 4. Paano nagkakaiba ang panghalip panao, pamatlig, at pananong?

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Album ng magagandang tanawin sa Bicol Pagganap: Bumuo ng album ng mga anim na drowing o ginupit na larawan ng magagandang tanawin sa Bicol. Lagyan ng paliwanag tungkol dito at saan ito matatagpuan. B. Katibayan sa Pagganap Antas/Marka

Kraytirya sa Pagganap

4 – Napakahusay

May paliwanag at maayos ang pagkakagawa ng album.

3 – Mahusay

Kulang ng isa ngunit maayos ang paliwanag at pagkakagawa.

2 – Mahusay-husay

Kulang ng dalawa at di-maayos ang pagkakagawa.

1 – Magsanay Pa

C.

Malabo at kulang ang paliwanag.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay

B.

Unang Araw – PAGBASA A.

Panimula 1. Paghahanda Pagpapakita ng larawan ng Bulkang Mayon. Itanong kung saan matatagpuan ang bulkan.

C.

Itanong kung narating na nila ang pook. Sabihing ang babasahing akda ay tungkol sa kapaligiran ng Albay. 2. Paghahawan ng Balakid Ibigay ang kasingkahulugan ng salita sa bawat bilang. Salungguhitan ang sagot sa loob ng panaklong. 1. pag-aalburuto – (pagsasaya, pangangalit, pagbubuya) 2. nadudungaw – (nakikita, natatanaw, natutunghayan) 3. pusod – (lugar, gitna, hulihan) 4. nanalasa – (nanira, naglinis, nagtanim) 5. tanyag – (likas, kilala, yaman) 6. tatak – (marka, letra, liham) 3. Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Sabihin sa mga mag-aaral na kailangang malaman nila ang mga kasagutan sa mga sumusunod: 1. Anu-ano ang mga tanawing makikita sa Albay? 2. Bakit itinuring na tila paraiso ng manlalakbay ang lalawigan ng Albay? 3. Paano naging atraksyon ang Bulkang Mayon sa mga manlalakbay? 4. Paano pinangangalagaan ng mga naninirahan sa pook ang mga magagandang tanawin sa Albay? Paglinang Ipaalaala sa mga mag-aaral ang tuntunin sa pagbasa. Ipaalaala rin ang mga katanungang dapat nilang sagutin. Pagpapalalim 1. Ipasagot ang mga katanungang nasa pagtatakda ng layunin sa pagbasa.

76 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2. 3. 4. D.

Ipasagot din ang bahaging Sagutin, pp. 130-131. Ipagawa ang Magsanay A at B, p. 133 Ipagawa ang bahaging Magsanay A, B, at C, p. 134.

b. c.

Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal

d.

Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa.

e.

Lagda: __________________ E.

Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap

A.

D.

Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Balik-aral sa paggamit ng mga panghalip sa pangungusap. 2. Pagbasa ng isinulat sa pansariling journal.

B.

Paglinang 1. Pagtalakay sa aralin sa Wika, p. 135. 2. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 136.

C.

Pagpapalalim 1. Pasagutan ang Magsanay A, B, at C, p. 137. 2. Karagdagang Pagsasanay Ipagawa ang sumusunod: 1. Pabuuin ng apat na pangkat ang mga mag-aaral. 2. Ipasagot sa bawat pangkat ang sumusunod: a. Anu-ano ang mga magagandang pook na inyong narating?

A.

Ano ang kaibahan ng pook na inyong narating sa inyong sariling lugar? Sa inyong palagay, paano kayo makatutulong upang ang mga tanawin sa inyong lugar ay mapapanatili at mapagyaman? Isulat sa notbuk ang inyong kasagutan. Salungguhitan ang mga panghalip na ginamit sa pagpapahayag. Ipasulat sa bawat pangkat ang mga nabuong kasagutan. Ipasabi rin kung anong uri ng mga panghalip na panao, pamatlig at pananong na panghalip ang ginamit sa pagsagot sa mga katanungan ng mga kasapi sa pangkat.

Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Ipaalam sa mga mag-aaral ang mga detalye ng balangkas sa p. 138. Ipasulat nang pasalaysay ang mga detalye sa tulong ng balangkas. Ipapansin ang pangunahing kaisipan at pantulong na kaisipang nakatala sa balangkas. 2. Pagsasanay sa Pagsulat Ipagawa ang kwento tungkol sa pagbubukid sa p. 138. 3. Karagdagang Pagsasanay Pasulatin ang mga mag-aaral ng balangkas kung paano nila mapapangalagaan at mapagaganda ang kapaligiran ng kanilang barangay. Ikatlong Araw – UGNAYAN Paghahanda 1. Balik-aral sa pangangalaga sa kapaligiran. 77

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2. B.

C.

D.

A.

Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin. Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay 2. Pagsagot ng pagsasanay sa aklat, p. 139. 3. Karagdagang Pagsasanay Pagkwentuhin ang mga mag-aaral hinggil sa sariling karanasan kung paano sila tumutulong sa pangangalaga sa kapaligiran. Pagpapalalim Itanong sa mga mag-aaral kung ano ang mga paraang natutuhan nila sa Agham hinggil sa wastong paraan ng pangangalaga sa kapaligiran. Pagpapahalaga Sabihin kung Tama o Mali ang sitwasyong inilahad sa ibaba. ______ 1. Itapon ang basura sa tamang basurahan. ______ 2. Ikalat kahit saan ang mga lumang kagamitan. ______ 3. Iresiklo ang mga bote, karton, basyo, lata at iba pa. ______ 4. Igawa ng kompost ang mga nabubulok na basura upang maging pataba sa halaman. ______ 5. Magtanim sa paligid ng mga halamang namumulaklak at mga punungkahoy. Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparinig. Pagpapakita ng mga larawan ng magagandang tanawin. Pabuuin ang mga mag-aaral ng balangkas tungkol sa larawan. 2. Pagbibigay ng tuntunin sa pakikinig ng salaysay.

B.

Paglinang Iparinig ang mga salaysay ng mga mag-aaral batay sa larawang ipinakita. Sagutin ang mga tanong: 1. Anu-ano ang mga panghalip na ginagamit sa pasalaysay? 2. Bakit maligaya ang mga mamamayan sa lugar na may magandang kapaligiran? 3. Paano napangangalagaan ang kapaligiran sa sariling barangay?

C.

Pagpapalalim Pagkwentuhin ang mga mag-aaral kung ano ang suliranin sa kapaligiran ng sariling barangay.

D.

Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

IV.

Karagdagang Pagsasanay 1. Pangkatin ang klase sa apat. Bigyan ng pagkakataon ang bawat pangkat ng mga mag-aaral na makapagplano tungkol sa pagsagip sa kalikasan. 2. Magpagawa ng collage o diorama kung paano maililigtas sa pagkasira ang kalikasan. 3. Ipasaliksik ang mapa ng Albay at ipaulat ang mga bayan sa lalawigang ito. Ipatala rin ang magagandang lugar dito.

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp.130-139

78 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Aralin

I.

17 Huwag Mong Itapon Lahat Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Nakikilala ang mga opinyon at makatotohanang pahayag • Naibibigay ang reaksyon sa binasang teksto 2. Wika • Naibibigay ang kahulugan ng salita ayon sa gamit nila sa pangungusap • Nasasagot ang mga tanong batay sa balitang pinakinggan • Nagagamit ang mga panghalip na panao sa kaukulang paari at palayon 3. Pagsulat • Naisusulat ang reaksyon sa binasang teksto 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Nabibigyang-pansin ang paraan ng pagliligtas sa kalikasan B. Paksang Aralin 1. Pagkilala kung Opinyon o Katotohanan ang Pahayag 2. Pagbibigay-kahulugan ng Salita ayon sa Gamit 3. Kaukulang Paari at Palagyo 4. Pagbibigay-reaksyon sa Binasa 5. Pagliligtas sa Kalikasan C. Pangmatagalang Pang-unawa 1. Ang kahulugan ng salita ay nakukuha ayon sa gamit nito sa pangungusap. 2. Iba-iba ang uri ng panghalip at dapat na magamit ito nang wasto. 3. Ang reaksyon sa binasa ay naglalahad ng iyong pagsang-ayon o di-pagsang-ayon.

4. D.

II.

Ang kalinisan ay nasisimulan sa tahanan.

Mahahalagang Tanong 1. Bakit kaya sinabing “Huwag Mong Itapon Lahat”? 2. Paano ang wastong paraan ng paglilinis ng bahay? 3. Bakit kinakailangang kilalanin ang pahayag kung opinyon o katotohanan? 4. Paano nagkakaiba ang opinyon at katotohanan? Bigyang-halimbawa.

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Pagsulat nang patalata sa mga mungkahi sa pagsagip sa kapaligiran Pagganap: Basahin ang tulang akrostik na kasunod. Isulat nang patalata ang mungkahing ibinibigay ng tula na tulong sa pagsagip sa kapaligiran. Pagsagip sa Kapaligiran Patapong bagay huwag itapong lahat At sundin natin ang mga patalastas Tungo sa buti ng darating na bukas Alalahanin nga ang ating pangarap Para na rin sa inaasam sa hagap Okey na hintayin sa gabi ng palad Na ang paligid ay ating mailigtas Gamitin muli mga patapong sangkap. Basura’y paghiwalayin sa sisidlan Ang nabubulok sa compost pit ilagay Gawing gamit ang di nabubulok naman Ayan ang pag-recycle ng mga bagay Yan ang magliligtas sa kapaligiran.

79 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

B.

Katibayan sa Pagganap Kraytirya sa Pagganap

Antas/Marka 3

2

1

Nailahad nang wasto sa talata ang ibinibigay ng tula na tulong sa pagsagip sa kapaligiran.

B.

C.

Kung bilang tatlo ang marka, magaling! Kung hindi, pagbutihin pa. D. C.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A. Panimula 1. Paghahanda Ipakita ang isang larawan ng mga ilegal na pagtotroso. Itanong kung alam nila ang epekto ng gawaing ito sa kapaligiran. 2. Paghahawan ng Balakid Hanapin sa kahon ang kasingkahulugan ng mga salitang banyaga sa bawat bilang. 1. dumpsite – 2. junkshop – 3. insecticide – lason sa mga insekto tambakan ng mga basura tambakan ng mga lumang kagamitan 3.

Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Alamin kung anu-ano ang mga ilegal na gawaing nakasisira sa kapaligiran.

Ipasagot kung ano ang mga dapat gawin upang makatulong sa pangangalaga sa kapaligiran. Paglinang Ipaalaala ang mga itinakdang layunin sa pagbasa. Subaybayan ang mga mag-aaral habang bumabasa. Pagpapalalim Ipasagot ang mga itinakdang layunin sa pagbasa. Pagtalakay sa akdang binasa. Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

A.

B.

C.

Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Pagbabalik-aral sa paggamit ng mga panghalip na panao, pamatlig, at pananong. 2. Pagpapabasa sa mga araling isinulat ng mga mag-aaral sa kani-kanilang journal. Paglinang 1. Pagtalakay sa aralin sa Wika, p. 144 2. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 144. Pagpapalalim 1. Pasagutan ang Magsanay A at B, p. 145

80 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

D.

Karagdagang Pagsasanay Salungguhitan ang mga panghalip na ginamit sa bawat pangungusap. Sabihin ang uri nito pagkatapos. 1. Akin ang mga halamang naka-display sa eksibit ng Kagawaran ng Agrikultura. 2. Para sa mga mahihirap na biktima ng bagyo sa Legaspi City ang mga donasyon. 3. Kanya na ang mga lumang kagamitan upang makapagsimulang muli matapos mawala ang kanilang bahay sanhi ng pagguho ng lupa sa kanilang pook. 4. Sa amin ang malawak na tanimang iyan. 5. Iyo ang mga proyektong isinumite para sa pagbibigay ng hatol ng inampalan. Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Ipabigay ang reaksyon ng mga mag-aaral hinggil sa binasa. 2. Pagsasanay sa Pagsulat Ipasulat sa mga mag-aaral ang mga paraan kung paano sila makatutulong sa pagpuksa sa mga ilegal na gawaing nakasisira sa kapaligiran. Ipagawa ang Magsanay, p. 146. 3. Karagdagang Pagsasanay Ipasulat sa mga mag-aaral ang kanilang mga naging karanasan sanhi ng epekto ng ilegal na mga gawaing nakasisira sa kapaligiran tulad ng ilegal na pagtotroso, pagmimina, quarrying, pangingisda, at mga planta o pagawaan.

2.

2.

Ikatlong Araw – UGNAYAN A.

Paghahanda 1. Pagbabalik-aral sa nakaraang aralin hinggil sa paraan ng pagsagip sa kalikasan.

B.

C.

D.

Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin. Itanong sa mga mag-aaral kung maaari pang maisaayos ang nawawasak na kapaligiran. Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay Itanong sa mga mag-aaral kung nararanasan na nila ang sobrang init ng kapaligiran. Talakayin sa mga mag-aaral kung ano ang sanhi ng pag-iinit ng kapaligiran o global warming. 2. Pagsagot sa pagsasanay sa aklat, p. 147. 3. Karagdagang Pagsasanay Pangkatin ang mga mag-aaral sa apat. Ipasulat sa bawat pangkat ang kanilang mga nabuong mungkahi upang maipanumbalik ang nasisirang kapaligiran. Ipaulat ito sa bawat pangkat. Pagpapalalim Itanong kung ano ang napag-aralan nila sa asignaturang Agham na may kinalaman sa pagpapanumbalik ng nasisirang kapaligiran. Pagpapahalaga Sabihin kung Tama o Mali ang mga sitwasyong makikita sa ibaba. ________ 1. Itapon ang mga basura kahit saan. ________ 2. Matapos kumain ng kendi o biskwit, ilagay sa sariling bag ang mga balat nito kung walang makitang basurahan. ________ 3. Pagsabihan mo ang kapitbahay na mahilig magsunog ng mga plastik sa kanilang bakuran. ________ 4. Ireport sa kinauukulan ang mga ilegal na pagdaloy ng mga kemikal mula sa mga planta o mga pagawaan. ________ 5. Hayaan na lamang ang mga ilegal na pagkuha ng mga buhangin o quarrying sa mga ilog. 81

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

A.

B.

E.

Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig. Itanong sa mga mag-aaral kung may mga napakinggan na silang mga balita hinggil sa epekto ng mga ilegal na gawain na naging sanhi ng kapahamakan ng ibang tao. 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng balita. Ipabigay sa mga mag-aaral ang mga dapat tandaan habang nakikinig sa naka-tape na balita. Paglinang Iparinig ang isang naka-tape na balita hinggil sa kapahamakang nangyari sanhi ng pagguho ng lupa at pagbaha sa Legaspi City. Sagutin ang mga tanong: 1. Bakit maraming mga tao ang namatay sa pagbaha sa Legaspi City? 2. Anong kinahinatnan ng mga imbestigasyon hinggil sa napakinggang trahedya? 3. Kung ikaw ay nakatira sa nasabing lungsod, ano ang iyong gagawin upang hindi na maulit ang pangyayaring iyon?

C.

Pagpapalalim Pangkatin ang klase sa apat. Bawat pangkat ay magrerekord ng balita at iparirinig ito sa klase. Ipabuod ang napakinggang balita sa bawat pangkat.

D.

Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

IV.

Aralin

I.

Karagdagang Pagsasanay 1. Bigyan ng pagkakataon ang bawat pangkat na makapag-usap upang makaiwas sa sakuna tulad ng napakinggan sa balita. 2. Ipasulat ang ginawang talakayan ng pangkat. 3. Maglunsad ng isang proyekto na may kaugnayan sa paksang tinalakay. Ipasulat ang balak nilang gawin at mga layunin ng proyekto. 4. Sumulat sa mayor o sa kapitan ng barangay upang hingin ang kanilang tulong sa proyekto.

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp. 140-147

18 Mula Laboratoryo Hanggang Plato Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Nakabubuo ng sariling palagay o opinyon hinggil sa paksa • Nabibigyang-kahulugan ang mga salitang inuulit at tambalan 2. Wika • Nakabubuo ng tanong sa narinig na akda • Nagagamit ang mga panghalip bilang salita ng paggalang 3. Pagsulat • Nakasusulat ng opinyon o palagay hinggil sa isang paksa o isyu 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Naipakikita ang pakikiisa sa pagpapaunlad ng barangay

82 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

B.

C.

D.

II.

Paksang Aralin 1. Pagbuo ng Sariling Palagay o Opinyon 2. Kahulugan ng mga Salitang Inuulit at Tambalan 3. Panghalip Bilang Salitang Magalang 4. Pagsulat ng Opinyon o Palagay 5. Pakikiisa sa Kaunlaran ng Barangay

B.

Antas/Marka Kraytirya sa Pagganap

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Pagbuo ng sariling palagay Pagganap: Ilahad ang iyong sariling palagay o opinyon sa pahayag na ito: Pagpapanumbalik ng kalinisan, kaayusan at kagandahan ng ating paligid.

3– Mahusay

2– Mahusayhusay

1– Magsanay Pa

1. Nagpapahiwatig ng mayamang karanasan sa pagmamasid, pagbabasa, o pakikinig.

Pangmatagalang Pang-unawa 1. Ang paggalang sa mga nakatatanda, sa mga hindi kakilala, o maging sa mga halos kasinggulang ng nagsasalita ay naipakikita sa mga panghalip na kayo, ninyo, inyo, at sa sila, nila, kanila. Ang kayo, ninyo, inyo ay magagamit para sa taong kinakausap kahit na iisa lamang. 2. Higit na mataas ang antas ng paggalang ng mga panghalip na sila, nila, kanila kung ihahambing sa kayo, ninyo, inyo. Higit na matanda at higit na kagalanggalang ang mga taong pinag-uukalan nito. Mahahalagang Tanong 1. Bakit isang kasanayan sa pag-unawa ang pagbuo ng opinyon? 2. Paano ang pagbuo ng sariling palagay o opinyon? 3. Bakit kailangang gumamit ng panghalip bilang salitang magalang? 4. Paano mo ipakikilala ang lola mo sa pangkat ng mga magulang?

Katibayan sa Pagganap

2. Nakabubuo ng paniniwala tungkol sa isang paksa. 3. Nakakayang pangatwiranan ang sariling paniniwala. 4. Naglalayong kumbinsihin ang iba ng sariling pagmamatwid sa pinaniniwalaan. 5. Gumagamit ang iba’t ibang parirala sa pagbibigay-diin sa ideya.

C.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A. Panimula 1. Paghahanda Itanong sa mga mag-aaral kung ano ang pangunahing suliranin ng bansa. Ipasagot kung paano malulutas ang suliraning nabanggit. 83

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2.

3.

Paghahawan ng Balakid Hanapin sa kolum B ang kasingkahulugan ng mga salita sa kolum A. A B ______ 1. henerasyon a. sanay o dalubhasa ______ 2. karatig b. kalapit ______ 3. sinisiyasat c. salinlahi ______ 4. delikado d. inaalam o tinutuklas ______ 5 eksperto e. mapanganib

D.

Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Ipaalam kung ano ang sagot sa mga ito: 1. Bakit pinamagatan ang akda na “Mula Laboratoryo Hanggang Plato”? 2. Ano ang pagkakaiba ng pagkain na natural kaysa pagkaing may kemikal? 3. Bakit mapanganib ang “genetically engineered” na pagkain? 4. Paano masusugpo ang paggamit ng mga nakalalasong kemikal sa mga halamang kinakain ng tao?

E.

B.

Paglinang Ipaalaala sa mga mag-aaral ang mga katanungang dapat sagutin. Subaybayan ang mga mag-aaral habang binabasa ang akda.

C.

Pagpapalalim 1. Ipasagot sa mga mag-aaral ang mga katanungang itinakda sa layunin ng pagbasa. 2. Talakayin ang kahalagahan ng pagkakaroon ng mga sariwa at masusustansyang gulay. 3. Ipasabi sa sariling opinyon kung bakit dapat iwasan ang mga pagkaing genetically engineered.

Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

A.

Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap

Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Pagbabalik-aral sa gamit ng panghalip na panao sa kaukulang palagyo, palayon at paari. 2. Pagbasa ng isinulat sa pansariling journal.

B.

Paglinang 1. Pagtalakay sa aralin sa Wika, p.152 Ipaalam sa mga mag-aaral na ang mga panghalip ay maaaring gamitin bilang simuno o paksa ng pangungusap, panaguri at pinaglalaanan sa pangungusap. Magbigay ng mga halimbawa ng gamit ng panghalip bilang paksa o simuno ng pangungusap, panaguri, at pinaglalaanan sa pangungusap. 2. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 152.

C.

Pagpapalalim 1. Pasagutan ang bahaging Magsanay A at B, p. 152.

84 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

D.

Karagdagang Pagsasanay Bumuo ng usapan sa sumusunod na paksa. Gamitin ang mga panghalip na paggalang. 1. Pagbibigay ng direksyon sa nakatatanda 2. Pagpapaliwanag sa guro tungkol sa ginawang proyekto Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Itanong sa mga mag-aaral kung alam nila ang kahulugan ng opinyon o palagay. Magbigay ng mga halimbawa ng opinyon o palagay. 2. Pagsasanay sa Pagsulat Ipasulat sa mga mag-aaral ang kanilang opinyon o palagay hinggil sa paksang inilahad sa bahaging Pagsulat, p. 153. 3. Karagdagang Pagsasanay Ilahad sa mga mag-aaral ang sitwasyongsumusunod. Ipabigay ang kanya-kanyang opinyon o palagay. 1. Ayaw na ni Edward ipagawa sa iba ang kanyang lupa dahil sa tenancy program ng pamahalaan. Tumpak ba o hindi ang desisyon ni Edward? 2. Maraming tambak na basura sa paligid ng bakuran ng iyong kapitbahay, dapat ba o hindi dapat ireport sa sanidad ang bagay na ito? 3. Masangsang ang amoy ng dumi ng baboy at manok mula sa tahanan ni Mang Jaime, kailangan bang ireklamo na siya sa maykapangyarihan? 4. Ayaw nang magtanim ni Reynaldo ng mga gulayin dahil palaging sinisira ito ng mga manok ng kapitbahay, kung ikaw si Reynaldo, ano ang iyong gagawin?

5.

2.

A.

B.

Ipagpalagay na ikaw ang pinuno ng inyong barangay, paano mo mahihikayat ang mga tao na tumulong sa iyong mga proyektong pangkabuhayan.

Ikatlong Araw – UGNAYAN Paghahanda 1. Pagbabalik-aral sa tema ng aralin sa advance organizer. Pagbabalik-aral hinggil sa mga ilegal na gawaing nakasisira sa kalikasan. 2. Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin. Ipabigay sa mag-aaral ang kanilang opinyon o palagay kung may kaugnayan ang binasang teksto sa tema ng aralin na nauukol sa pakikiisa sa barangay. Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay Ipabigay sa mga mag-aaral ang sariling mga karanasan sa sariling barangay hinggil sa pagtulong upang mapaunlad ito. 2. Pagsagot sa Pagsasanay, pp. 154-155. 3. Karagdagang Pagsasanay Pangkatin ang klase sa lima. Ipasagot sa bawat pangkat ang mga sumusunod: 1. Kung ikaw ang napiling mamuno sa paglilinis ng mga imburnal, ano ang gagawin mo? 2. Marami kang binhi ng mga gulay at batid mong mahilig maghalaman ang iyong kapitbahay, bibigyan mo ba siya? 3. Maraming tambay sa inyong barangay, paano mo sila mahihikayat na magtanim ng mga halamang gulay? 4. May nalalaman ka sa paghahalaman, paano ka makatutulong sa iyong mga kabarangay upang matuto silang magtanim? 85

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

5.

C.

D.

A.

B.

3.

Alam mo kung paano ginagawa ang natural na pataba, paano mo ibabahagi ang kaalamang ito sa iyong kabarangay?

4.

Pagpapalalim Itanong sa mga mag-aaral kung pinag-aralan nila sa mga asignaturang Agham at Edukasyong Pangkabuhayan ang wastong paghahalaman. Ipasagot sa kanila kung pinag-aralan din nila ang mga paraan kung paano pauunlarin ang sariling barangay. Pagpapahalaga Ipaulat sa bawat pangkat ang mga kasagutan sa karagdagang pagsasanay. Ipabuod sa buong klase ang mga dapat gawin upang mapaunlad ang sariling barangay. Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig. Sabihin sa mga mag-aaral na may kaugnayan sa nakaraang aralin ang iparirinig na balita 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng balita Paglinang Iparinig ang isang naka-tape na balita na nauukol sa award mula sa Pamunuang Bayan na tinanggap ng Barangay I, Poblacion, Vinzons, Camarines Norte hinggil sa paghahalaman ng mga naninirahan sa barangay at sa kalinisan ng pook. Sagutin ang mga tanong: 1. Nakatulong ba ang paligsahan para sa “Clean and Green Movement” ng Pamahalaang Bayan ng Vinzons, Camarines Norte? Bakit? 2. Paano nahikayat ng Punong Barangay na si Gng. Ligaya H. Heraldo ang kanyang mga kabarangay upang lumahok sa paligsahan?

5.

Bakit naisipan niyang mamigay ng mga basurahan sa bawat tahanan? Ano ang naging epekto nito sa kapaligiran ng barangay? Kung isa ka sa kanyang kabarangay, susuportahan mo rin ba ang kanyang mga proyekto? Bakit?

C.

Pagpapalalim Bigyan ang bawat pangkat ng mag-aaral ng mga katanungang nauukol sa pagpapaunlad at pakikiisa sa barangay. Papiliin ang bawat pangkat ng isang punong barangay at kalihim na tagatala ng mga pag-uusap. Ipaulat sa kanila ang mga nabuong plano para sa pagpapaunlad ng barangay.

D.

Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

IV.

Karagdagang Pagsasanay 1. Ibigay bilang isang pagsasanay ang pakikipanayam sa kani-kanilang punong barangay hinggil sa kanilang mga plano o mga proyekto para sa kaunlaran ng barangay. Ipaulat ito sa klase. 2. Ipasulat ang kanilang opinyon hinggil sa proyekto. Talakayin kung paano makatutulong ang mga mag-aaral sa nasabing gawain.

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp. 148-155, naka-tape na balita

86 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Aralin

I.

19 Virgin Coconut Oil: Gamot Pinoy Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Naibibigay ang wakas ng kwentong di-tapos • Nagagamit ang mga bahagi ng pahayagan sa paghanap ng impormasyon 2. Wika • Nakikinig ng mga kwento hinggil sa paggamit ng halamang-herbal • Nakikilala ang panghalip na panaklaw at nagagamit sa sariling pangungusap 3. Pagsulat • Nakasusulat ng mga babala o patalastas 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Napahahalagahan ang mga gamot-herbal na matatagpuan sa sariling bakuran B.

C.

Paksang Aralin 1. Paggamit ng mga Bahagi ng Pahayagan 2. Pagbibigay ng Wakas sa Kwentong Di-tapos 3. Pagkilala sa Panghalip Panaklaw 4. Pagsulat ng Patalastas/Babala 5. Pagpapahalaga sa mga Halamang Gamot Pangmatagalang Pang-unawa 1. Ang mga bahagi ng pahayagan ay nagbibigay ng impormasyon. 2. Ang pagbibigay ng wakas sa mga kwentong di-tapos ay tanda ng pag-unawa. 3. Kailangang malinaw at wasto ang pagkakasulat ng mga babala/patalastas. 4. Ang mga gamot-herbal ay maitatanim sa sariling bakuran.

D.

II.

Mahahalagang Tanong 1. Bakit tayo bumabasa ng pahayagan? 2. Paano ang maayos na pagsulat ng patalastas at babala? 3. Bakit ginagamit ang panghalip na panaklaw? 4. Paano naiiba ang panghalip na panaklaw sa panghalip na patulad? Ipaliwanag.

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Pagsulat ng mga babala Pagganap: Sumulat ng babala na dapat nating sundin sa bawat pampublikong pook na sumusunod: 1. Parke 4. Kalye 2. Pamilihan 5. Paaralan 3. Palikuran B. Katibayan sa Pagganap Antas/Marka

Kraytirya sa Pagganap

4 – Napakahusay

Maikli ang pahayag at nagbibigay ng impormasyon, ginamit nang wasto ang mga sangkap sa pagsulat tulad ng malaking titik, bantas, pook, at palugit.

3 – Mahusay

Maikli ang pahayag at nagbibigay ng impormasyon ngunit hindi kumpleto ang mga sangkap sa pagsulat dahil hindi gumamit ng malaking titik.

2 – Mahusay-husay

Maikli ang pahayag at nagbibigay ng impormasyon ngunit hindi kumpleto ang mga sangkap sa pagsulat dahil hindi gumamit ng malaking titik at walang angkop na bantas.

1 - Magsanay Pa

Maikli ang pahayag ngunit hindi kumpleto ang impormasyon at hindi ginamit nang wasto ang lahat ng mga sangkap sa pagsulat

87 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

C.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay

B.

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A.

C.

Panimula 1. Paghahanda Itanong sa mga mag-aaral kung anu-ano ang mga halamang gamot o gamot herbal mayroon sila sa mga sariling bakuran. Itanong din kung alam nila ang kagamutan ng mga ito. 2. Paghahawan ng Balakid Piliin sa kahon ang salitang kasingkahulugan ng salita sa bawat bilang. 1. bukambibig 4. impormasyon 2. kalakal 5. pananaliksik 3. pumapaimbulog kaalaman palaging 3.

sinasabi pag-aaral nakikilala negosyo

Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Ipaalam sa mga mag-aaral na dapat nilang sagutin ang mga sumusunod: 1. Bakit itinuring na gamot Pinoy ang Virgin Coconut Oil? 2. Ano ang kahalagahan nito sa kalusugan ng tao? 3. Anu-anong mga sakit ang maaari nitong magamot? 4. Saang mga lugar karaniwang ginagamit ang Virgin Coconut Oil? 5. Nais mo bang gumamit ng Virgin Coconut Oil?

D.

Paglinang Ipaalaala sa mga mag-aaral ang mga tuntunin sa pagbasang tahimik. Subaybayan na ang mga mag-aaral habang bumabasa. Pagpapalalim 1. Ipasagot sa mga mag-aaral ang mga katanungan na itinakda bilang layunin ng pagbasa. 2. Talakayin ang teksto upang higit itong maunawaan ng mga mag-aaral. 3. Pagbibigay ng wakas sa binasang teksto sa pamamagitan ng pagsagot sa sumusunod: a. Tangkilikin kaya ng mga nakinig sa panayam ang Virgin Coconut Oil? b. Gamitin kaya ng mga nakinig ang mga halamang-gamot na matatagpuan sa kanilang mga bakuran? 4. Ipakilala sa mga mag-aaral ang mga bahagi ng pahayagan. 5. Ipakita sa kanila ang pangmukhang pahina, editoryal, anunsyo klasipikado, panlibangan, pampalakasan, pangangalakal, at pananalapi. 6. Itanong sa kanila kung anu-ano ang maaaring mabasa sa bawat pahinang nabanggit. Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap

88 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT A.

Paghahanda 1. Pagbabalik-aral sa gamit ng panghalip bilang simuno o paksa, panaguri at pinaglalaanan ng pangungusap. Pagbibigay ng mga halimbawa na ginagamit ang mga panghalip na nabanggit. 2. Pagbasa ng isinulat sa pansariling sa journal.

B.

Paglinang Ilahad sa mga mag-aaral na ang tatalakaying paksa ay hinggil sa panghalip na panaklaw. 1. Pagtalakay sa aralin sa Wika, p. 162. 2. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 162.

C.

Pagpapalalim 1. Pasagutan ang bahaging Magsanay, p. 163. 2. Karagdagang Pagsasanay Piliin sa pangungusap ang panghalip na panaklaw na ginamit dito. 1. May karapatan ang sinuman na alamin ang mga gamot na maaaring gamitin sa tahanan. 2. Bawat isa ay tumikim ng gelatin na may sangkap na katas ng dahon ng pandan. 3. Maaaring sumubok ang kahit sino sa paggamit ng Virgin Coconut Oil. 4. May kanya-kanyang taniman ang lahat ng tahanan sa mga barangay ng mga halamang gamot o halamang-herbal. 5. Interesado ang balana sa panayam na ginawa ng tagapagsalita hinggil sa iba’t ibang halamang-herbal na di kailangan bilhin.

D.

Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Ipaalam sa mga mag-aaral na mahalagang malaman nila kung paano sumulat ng babala patalastas. 2. Pagsasanay sa Pagsulat Ipakita ang isang halimbawa ng isang babala o patalastas. Itanong kung anu-anong mga detalye ang binanggit dito. 3. Karagdagang Pagsasanay Pasulatin ang mga mag-aaral ng isang babala o patalastas hinggil sa paggamit ng mga halamanggamot o halamang-herbal. Ipaalaala na upang maging epektibo ang nasabing patalastas kinakailangang kumpleto ang impormasyon at kahalagahan nito. Ikatlong Araw – UGNAYAN

A.

B.

Paghahanda 1. Pagbabalik-aral sa nakaraang aralin. Pagbabalik-aral hinggil sa mga pamaraan kung paano makikiisa sa pagpapaunlad ng barangay. 2. Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin Itanong sa mag-aaral kung may kaugnayan sa tema ng aralin na nauukol sa halamang-herbal ang binasang teksto. Itanong din ang mga halamang-herbal na nabanggit sa teksto na maaaring magamit na gamot. Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay Ipasagot sa mga mag-aaral ang sumusunod: a. Naranasan mo na bang uminom o gumamit ng gamot na herbal? 89

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

b.

2. 3.

Ano ang naging epekto nito sa karamdaman mo? c. Anu-ano ang mga halamang-herbal na mayroon kayo sa inyong bakuran? d. Nalalaman mo ba ang mga kagamutan ng mga halamang-gamot na makikita sa inyong bakuran? e. Paano ba ginagamit ang mga halamang-herbal na ito? Pagsagot ng pagsasanay, p. 165. Karagdagang Pagsasanay Pangkatin ang mga mag-aaral sa apat. Ipasulat sa kanila ang mga halamang-herbal na mayroon sila sa kanilang mga bakuran. Ipasulat din ang mga kagamutan ng mga ito at kung paano ito ginagamit bilang panlunas sa sakit.

C.

Pagpapalalim Itanong sa mga mag-aaral kung napag-aralan nila ang gamot na herbal sa asignaturang Agham at Edukasyong Pangkalusugan. Itanong din kung may pagkakaiba o pagkakatulad ang mga halamang-herbal na napag-aralan nila sa mga asignaturang nabanggit.

D.

Pagpapahalaga Itanong sa mga mag-aaral kung ano ang mga kagamutan ng sumusunod na halamang-herbal: 1. dahon ng pandan 2. ikmo 3. sambong o lakad bulan 4. sampaga maria 5. luya 6. tanglad 7. oregano

8. 9. 10.

dahon ng ampalaya dahon ng bayabas dahon ng kalamansi Ikaapat na Araw – PAKIKINIG

A. Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig. Anong mga halamang gamot na karaniwang ginagamit ninyo sa inyong tahanan? Nakatutulong ba ang mga halamang-herbal bilang panlunas sa karamdaman? 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng kwento. B. Paglinang Iparinig ang mga kwento ng mga mag-aaral hinggil sa kanilang mga karanasan sa paggamit ng halamang-herbal. Sagutin ang tanong: Anu-ano ang halamang-herbal na maaaring panlunas sa mga sumusunod? 1. sa lagnat 2. pagdurumi 3. hindi pag-ihi nang maayos 4. pagkahilo 5. sipon at ubo 6. almoranas 7. rayuma 8. kabag 9. mataas na presyon ng dugo 10. sakit ng ngipin C. Pagpapalalim Magkaroon ng paligsahan sa klase sa pamamagitan ng tanong at sagot. Magbibigay ang isang pangkat ng pangalan ng halamang-herbal na sasagutin naman ng isang pangkat kung ano ang kagamutan nito. Ang may pinakamaraming tumpak na sagot ang pangkat na panalo.

90 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

D.

3.

Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Petsa: __________________

4.

Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________ E.

IV.

Aralin

I.

Karagdagang Pagsasanay 1. Bigyan ng pagkakataon ang mga mag-aaral na makapanaliksik o makapagsagawa ng panayam hinggil sa mga halamang-herbal. 2. Magpagawa ng album ng mga halamang-gamot at kung saan ito iginagamot. 3. Kung may mga dahong-gamot sa bakuran ay kunin ito at patuyuin. Ilagay sa album.

B.

Paksang Aralin 1. Pagpapangkat ng mga Detalye 2. Pag-uuri-uri ng Magkakaugnay na salita 3. Aspekto ng Pandiwa 4. Pagsulat ng Reaksyon sa Balita 5. Pagpapahalaga sa Sinilangang Bayan

C.

Pangmatagalang Pang-unawa Ang pandiwa ay nagsasaad ng kilos o galaw. 1. Ito ang nagbibigay diwa o kilos sa pangungusap. 2. Nauuri ang pagkakaugnay ng ilang salita ayon sa intensidad ng kahulugan. 3. Mapahahalagahan ang sariling bayan sa iba’t ibang paraan. 4. Nakabubuo tayo ng reaksyon sa nabasa o napakinggang balita.

D.

Mahahalagang Tanong 1. Bakit pinamagatan ang akda na “Halika sa Catanduanes”? 2. Paano ginagamit ang cline o klino kaugnay ng talasalitaan? 3. Bakit mahalaga ang pagsulat ng reaksyon? 4. Paano ang pagpapahalaga sa sinilangang bayan?

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp.156-165

20 Halika sa Catanduanes Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Napapangkat ang mga detalye sa angkop na kaisipan • Nauuri ang magkakaugnay na salita ayon sa digri o intensidad ng kahulugan 2. Wika • Napakikinggan ang balita at nasasagot ang mga kaugnay na tanong • Natutukoy ang aspekto ng pandiwa • Nagagamit ang angkop na aspekto ng pandiwa

II.

Pagsulat • Naisusulat ang sariling reaksyon sa balita Edukasyon sa Pagpapahalaga • Napahahalagahan ang sinilangang bayan

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Pagsulat ng pangako Pagganap: Isulat ang pangako mo para sa kapaligiran. Gumamit ng mga pandiwa sa iba’t ibang aspekto. 91

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

B.

Katibayan sa Pagganap Antas/Marka

C.

Paghahawan ng Balakid Ibigay ang kahulugan ng mga salita sa kolum A sa pamamagitan ng pagpili ng wastong sagot mula sa kolum B. A B ______ 1. pinaslang a. magkahusto ______ 2. tumutugis b. pinatay ______ 3. mabunggo c. namamangha ______ 4. nagigilalas d. mabangga ______ 5. kumasya e. hinahabol

3.

Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Itakda ang tanong na dapat alamin ng mga magaaral ang kasagutan. 1. Saang panig ng Pilipinas maaaring matagpuan ang Catanduanes? 2. Anu-ano ang magagandang tanawing makikita sa Catanduanes? 3. Anong kahalagahan ng magagandang tanawing ito sa mga naninirahan dito? 4. Ano ang kaibahan ng inyong pook sa Catanduanes? 5. Paano sa palagay mo matutularan ang pook ng Catanduanes sa pangangalaga nila sa kanilang likas na yaman?

Kraytirya sa Pagganap

4 – Napakahusay

Kapaki-pakinabang ang pangako para sa kapaligiran. Makapanghihikayat ito sa mambabasa nito. Gumamit ng mga pandiwa sa iba’t ibang aspekto.

3 – Mahusay

Wasto ang ginawang pangako. Mabuting mabasa ito ng iba. Gumamit ng mga pandiwa sa iba’t ibang aspekto.

2 – Mahusay-husay

Mauunawaan naman ng babasa ang pangakong isinulat. Kinulang ang paggamit ng mga sangkap sa pagsulat. May mga pandiwa sa iba’t ibang aspekto.

1 – Magsanay Pa

Medyo mahirap maunawaan ang pangako. Kulang ang paggamit ng mga sangkap sa pagsulat. Kulang din ang ginamit na mga pandiwa sa iba’t ibang aspekto.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay/Maiikling Pagsusulit at Interaktibong Aralin sa i-Learn at i-Teach sa Vibal website

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A.

2.

Panimula 1. Paghahanda Itanong sa mga mag-aaral kung pamilyar sa kanila ang Catanduanes. Ipaalam na matatagpuan ang Catanduanes sa Rehiyon V. Sabihing maraming magagandang pook o tanawin ang makikita sa Catanduanes.

B.

Paglinang Ipaalaala sa mga mag-aaral ang mga katanungang dapat nilang sagutin na itinakda sa layunin ng pagbasa. Subaybayan ang pagbasang ginagawa ng mga magaaral.

C.

Pagpapalalim 1. Ipagawa ang kaugnayan sa, p. 168 upang matutuhan ang pagpapangkat ng mga detalye sa angkop na kaisipan.

92 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2. 3. 4. D.

Ipagawa rin ang bahaging Magsanay A, B, at C, p. 168. Pag-aralan din ang pag-uuri-uri ng magkakaugnay na salita, p. 169. Ipasagot ang bahaging Magsanay, p. 169.

C.

Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa.

D.

Lagda: __________________ E.

A.

Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Pagbabalik-aral sa paggamit ng mga aspekto ng pandiwa.

Pagpapalalim 1. Pasagutan ang bahaging Magsanay A, B, at C, p. 171. 2. Karagdagang Pagsasanay Banghayin ang sumusunod na pandiwa. Bilugan ang mga panlapi at salungguhitan ang salitangugat nito. 1. magtatanim 4. sinasabi 2. sasamahan 5. gagayahin 3. papasyalan Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Ipabasa ang “Luntian at Malinis na Highway” sa p. 172. Itanong sa mga mag-aaral ang reaksyon nila sa balita. 2. Pagsasanay sa Pagsulat Ipasulat sa mga mag-aaral ang kanilang mga reaksyon hinggil sa p. 172 na sitwasyon. 3. Karagdagang Pagsasanay Magkaroon ng palitang-balita at hingin ang kanilag reaksyon o palagay. Ikatlong Araw – UGNAYAN

Para sa karagdagang pagsasanay sa aspekto ng pandiwa, bisitahin ang i-learn.vibalpublishing.com. Ipaclick ang Filipino Ugnayan 6 Yunit II Aralin 20 Wika. Bilang guro, puntahan ito sa i-teach.vibalpublishing.com.

2. B.

Pagbasa ng isinulat sa pansariling journal.

Paglinang 1. Pagtalakay sa aralin sa Wika, p. 170. 2. Pagpapaliwanag ng lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 170.

A.

Paghahanda 1. Pagbalik-aral sa nakaraang aralin. Balik-aralan ang mga pangalan ng mga halamang-herbal at ang kagamutan ng mga ito. 2. Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin. Itanong kung may kinalaman sa tema ng aralin ang binasang teksto. Itanong din kung napahahalagahan ng mga mamamayan sa Catanduanes ang kanilang lupang sinilangan. 93

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

B.

C.

D.

A.

Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay Ipasagot sa mga mag-aaral kung paano sila tumutulong upang mapangalagaan ang mga likas na yaman sa lupang sinilangan. 2. Pagsagot ng pagsasanay, p. 173. 3. Karagdagang Pagsasanay Sabihin kung Tama o Mali ang mga sitwasyong makikita sa ibaba. ______ 1. Maaaring pumitas ka ng mga bulaklak sa parke. ______ 2. Kailangan kunin ang mga orkidyas na matatagpuan sa kagubatan. ______ 3. Bumaril ng mga ibon sa kagubatan upang may makain. ______ 4. Pumutol na lamang ng mga punungkahoy kung kailangan ang mga ito. ______ 5. Isuplong sa maykapangyarihan ang mga taong gumagawa ng ilegal na makasisira sa kapaligiran. Pagpapalalim Itanong sa mga mag-aaral kung napag-aralan din nila sa ibang asignatura ang tungkol sa pangangalaga sa lupang sinilangan. Pagpapahalaga Ipaulat sa mga mag-aaral ang kanilang naisip na mga paraan upang mapangalagaan ang kapaligiran ng lupang sinilangan. Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig. Ipaalam sa mga mag-aaral na ang kagandahan ng Catanduanes ay may kaugnayan sa balitang iparirinig.

2.

Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng balita.

B.

Paglinang Iparinig ang balita na nauukol sa pagbabago ng lungsod ng Camarines Sur. Sagutin ang mga tanong: 1. Bakit dinarayo ng mga turista ang lungsod ng Camarines Sur? 2. Paano nasimulan ang pagbabago sa nabanggit na pook? 3. Paano nakatutulong ang kagandahan ng mga tanawin sa pamumuhay ng mga tao?

C.

Pagpapalalim Gumawa ng isang talaan ng mga magagandang tanawin na makikita sa lupang sinilangan.

D.

Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

IV.

Karagdagang Pagsasanay 1. Magpasaliksik sa mapa ng Bicol at hanapin ang Catanduanes. Ipaulat ang mga bayan sa Catan- duanes pati na ang magagandang lugar, hanapbuhay, at produkto ng lalawigan. Isama rin ang mga kilalang anak ng Catanduanes. 2. Magpagawa ng album tungkol sa lalawigan ng Catanduanes.

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp. 166-173, i-Learn at i-Teach Activities sa Vibal website

94 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Lagumang Pagsusulit Paalaala sa Guro: Inilagay/Minarkahan na ang mga sagot sa mga pagsasanay, maliban sa bahaging Pagsulat.

Wika

7.

8. Piliin ang angkop na sagot. Bilugan ang titik lamang. 1. Maraming basura sa paligid ng bahay na nilipatan nina Mang Reynaldo kaya gumawa siya ng malaking balon upang ___________ doon ang mga basura. a. itapon d. pabulukin b iligpit c. ikalat 2. Malamig ang simoy ng hangin sa Bicol National Park dahil sa mga ________. a. malalaking punungkahoy c. maraming hayop b. magagandang bulaklak d. maraming ibon 3. Masipag mag-alaga ng mga hayop si Aling Azon. Anong bahagi ng pangungusap ang may salungguhit? a. simuno c. pangngalan b. panaguri d. pandiwa 4. Humiram si Daddy ng aklat sa National Library. Anong kaganapan ng pandiwa ang may salungguhit? a. pinaglalaanan c. ganapan b. layon d. tagaganap 5. Mabait na maybahay si Carol kaya naman mahal na mahal siya ng pamilya. Alin sa mga ito ang pangalang pantangi? a. maybahay d. mahal b. Carol c. pamilya 6. Kailangang iligtas ni Fely ang batang natangay ng agos. Siya lang ang maaaring sumagip sa bata dahil walang ibang marunong lumangoy sa nakakita ng pangyayari.

9.

Ang panghalip na may salungguhit ay nasa kailanang _________. a. isahan c. maramihan b. dalawahan d. a, b, at c Akin ang mga aklat na nasa silid na ito. Piliin ang panghalip na paari sa pangungusap. a. akin c. ito b. aklat d. silid Araw ng mga Ina, paano mo pahahalagahan ang iyong ina? a. Hindi ka hihingi ng baon. b. Ipagluluto mo siya. c. Sasabihin mong ipasyal ka niya. d. Lilipas din ang okasyong iyon. Sinuman ay malulungkot sa pagkasira ng ating kapaligiran. Alin ang panghalip na panaklaw na ginamit sa pangungusap? a. sinuman c. ating b. pagkasira d. malulungkot

Pagbasa

Basahin ang mga tanong at piliin ang titik ng wastong sagot. 10. Paano ka makakatulong upang maging luntian ang iyong kapaligiran? a. itatambak ang mga basura sa tamang lugar b. magtatanim ng mga punungkahoy c. maglalagay ng mga kanal patungo sa imburnal d. magkikibit-balikat na lamang sa nakikitang nagkakaingin 11. Palaging bumabaha sa inyong lugar. Hanapin sa ibaba ang detalyeng magpapaliwanag dito. a. wala ng mga punungkahoy na nagbibigay-proteksyon sa lupa b. walang pakialam ang pamunuang bayan c. hindi tumutulong ang mga tao d. barado lagi ang mga imburnal 95

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

12.

13.

14.

Magbubukang-liwayway na kaya bumalik na sa dalampasigan ang mga mangingisda. Ano ang kahulugan ng salitang may salungguhit? a. gabi c. tanghali b. mag-uumaga d. dapit-hapon Nais pakasal ni Nonoy sa kanyang nobya kahit may gatas pa siya sa labi. Ano ang ibig sabihin ng may salungguhit na salita? a. binata c. gwapo b. bata d. musmos Piliin ang wastong pagkakasunud-sunod ng mga pangunahing diwa ng seleksyon.

b.

17.

Mga Hakbang sa Pagtatanim ng mga Halaman

a.

15.

16.

Pumili ng lugar na pagtataniman ng punla. Buhaghagin ang lupa. Itanim ang punla. Diligin ang punla. b. Buhaghagin ang lupa. Pumili ng lugar na pagtataniman ng punla. Itanim ang punla. Diligin ang punla. c. Pumili ng lugar na pagtataniman ng punla. Itanim ang punla. Buhaghagin ang lupa. Diligin ang punla. d. Pumili ng lugar na pagtataniman ng punla. Itanim ang punla. Diligin ang punla. Buhaghagin ang lupa. Ang _____________ ay nagpapakita o nagtuturo ng wastong bigkas ng salita, pagpapantig, bahagi ng pananalita, salitang-ugat, mga kahulugan at kasingkahulugan. a. diksyunaryo c. ensayklopidya b. atlas d. indeks Alin sa mga sumusunod ang katotohanan? a. Sariwa ang simoy ng hangin sa kabukiran.

18.

19.

20.

21.

22.

23.

Maaaring gumuho ang mga minahan kapag lumindol nang malakas. c. Nakatutulong ang mga organisasyon sa pagsugpo ng ilegal na pagtotroso. d. Lahat ng sagot Sinabi ng inyong Kapitan ng Barangay na kinakailangang maglagay ng sakong lalagyan ng mga basura ang bawat bahay. Ano ang magiging reaksyon mo sa sinabi niya? a. Naku, mawawala lang iyon. b. Mabuti nga para hindi ikalat ng mga hayop na ligaw ang mga basura c. Bahala na lang kayo! d. Sa simula lang iyon. Ibigay ang kahulugan ng salitang basang-sisiw a. ampon c. balo b. ulila d. lulugu-lugo Sahod-ulan ang kanilang ginagamit na tubig. Ano ang kahulugan ng saalitang may salungguhit. a. galing sa ulan c. sweldo ng ulan b. tinipon ng ulan d. tubig-ulan Mabilis umunlad ang kanilang barangay kahit lakad-pagong ang pagkilos ng pamunuan sa pagpapatupad ng mga ordinansa. a. mabagal c. matumal b. mabilis d. matulin Saang pahina ng pahayagan maaaring matagpuan ang mga anunsyo hinggil sa mga paghahanap ng trabaho? a. editoryal c. pangmukhang pahina b. anunsyo klasipikado d. pahinang pang-isports Sa pahinang pangangalakal naman matatagpuan ang mga balitang _______. a. pinansyal c. pang-isports b. panlibangan d. tanging lathalain Umuulan at napakadilim ng gabi habang binabagtas ni Mang Joaquin ang daan patungo sa bahay nila. Wala siyang dalang panangga sa ulan. Ano sa palagay mo ang

96 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

24.

25.

magyayari kay Mang Joaquin? a. mapapadulas siya b. mababasa siya c. hindi siya makakarating sa kanila d. magkakasakit siya Hindi nagbabayad si Agnes sa kanyang mga pinagkakautangan kahit mayroon siyang pambayad. Nagkasakit ang anak niya at kailangan niyang ipasok ito sa hospital. Ano sa palagay mo ang mangyayari? a. hindi na magkakasakit ang anak niya b. wala ng magtitiwala kay Agnes na magpautang c. marami ang tutulong sa kanya d. tatanggapin sila sa hospital Sumusulak ang dugo ni Mang Andoy sa kausap na lasing na tao. Ano ang ibig sabihin ng salitang may salungguhit? a. galit na galit c. tuwang-tuwa b. mataas ang presyon d. naiinis

Pakikinig

Pakinggan ang mga pangungusap. Piliin ang tamang sagot. 31. Mabilis na kinuha ni Alexander ang dala-dalahan ng matanda at inalalayan sa pagtawid sa kalsada. Si Alexander ay isang batang ________.

32.

33.

Pagsulat

Gagawa ka ng liham pasasalamat sa iyong kaibigan na nagbigay ng regalo sa iyo noong nagdiwang ka ng iyong kaarawan. Punan ang bawat patlang ng angkop na impormasyon o salita upang mabuo ang liham.

34.

______________ 26. Mahal kong _____________, 27 Magandang araw! Maraming ______________ 28 sa ibinigay mong regalo na isang ______________ 29 noong aking kaarawan. Tuwang-tuwa ako. Sana ay magkita tayong muli. Ang iyong kaibigan, ______________ 30

34.

a.

mabait

b. matulungin

c.

masunurin

d. matapat

Maraming nalalaman si Carla Marie delos Angeles dahil palagi siya sa aklatan. Siya ay ______________. a.

matalino

c. palatanong

b.

palabasa

d. mapanuri

Naubos ang mga halamang-gubat sa kabundukan dahil sa pagkakaingin ng mga tao. Ano ang gagamiting tanong sa pangungusap na ito kung nais malaman ang sanhi o dahilan? a.

ano

c. bakit

b.

sino

d. paano

Mabilis kumalat ang balita na may epidemya ng dengue fever sa kanilang lugar. Ano ang tanong na dapat gamitin? a.

ano

c. kailan

b.

bakit

d. saan

Kasali ka sa isang paltuntunan. Nagkasakit ang iyong kapatid kaya ang perang laan para ipambili ng damit mo ay nagastos. Ano ang gagawin mo? a. b. c. d.

hindi na sasali sa palatuntunan pipilitin ang magulang na ibili ka ng bagong damit ipapaayos na lamang ang lumang damit magtatampo

97 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Yunit III Taas Noo, Pilipino

Unang Bahagi – INAASAHANG BUNGA A. Pangkalahatang Pamantayan Nagkakaroon ang mga mag-aaral ng ganap na kakayahan na makipagtalastasan at makaunawa ng mga konsepto sa pagkilala at pag-unawa ng narinig, nabasa, at nabuo niyang kayariang pangwika sa pasalita at pasulat na anyo. Pamantayang Pangnilalaman

Pamantayan sa Pagganap

Pangmatagalang Pang-unawa

Nagkakaroon ang mga mag-aaral ng kaalaman sa: • pagkilala sa iba’t ibang pokus ng pandiwa • pagtalakay sa denotasyon at konotasyon ng mga salita • paghinuha sa kilos, gawa, at pananalita ng tauhan • pagsagot sa mga palaisipan • pagbibigay-halaga sa mabuting gawi sa tahanan saanman • pagmamalaki sa pagiging Pilipino

Nagkakaroon ang mga mag-aaral ng kasanayan sa: • paggamit ng angkop na pandiwa • pagsulat ng reaksyon, diary, talata, iskrip at datos sa Information Sheet. • pagsusuri ng salita, tambalang salita, salitang magkakatugma at idyomatikong pananalita • pagbibigay-kahulugan sa mga salitang iisa ang baybay ngunit magkaiba ng bigkas at kahulugan • pagbuo at paggamit ng iba’t ibang antas ng pang-uri • paggawa ng poster at pagsulat ng liham pangalakal

Ang relasyon ng paksa ng pangungusap sa pandiwa ay tinatawag na pokus ng pandiwa. • May tatlong kailanan at kaantasan ang mga pang-uri. • Maraming paraan sa pagbubuo ng pang-uri • Ang pag-uulit ng salita ay maaaring ganap o di-ganap • Ang magkaibang salita ay maaaring maging tambalan

98 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Mahahalagang Tanong

1. Paano isinasagawa ang pagbubuod ng binasa 2. Bakit mahalaga ang sariling panitikan 3. Paano nagkakatulad ang idyomatikong pananalita at talinghaga 4. Paano ipinakikita ng isang tao ang kanyang sipag at tiyaga? 5. Bakit mahalaga ang paggamit ng panguri? 6. Paano mapauunlad ang sariling talasalitaan? Ipaliwanag.

B. Kaalaman at Kakayahan

Kaalaman:

Kakayahan:

Ang mga mag-aaral ay nagkakaroon ng kaalaman sa:

Ang mga mag-aaral ay nagpapakita ng kakayahan sa:

•

maraming paraan ng pagbubuo ng pang-uri

•

paggamit ng ensayklopidya

•

ang pag-uulit ng salita ay maaaring ganap o di-ganap

•

pagsulat ng reaksyon sa binasang akda

•

pagbubuod ng binasa

•

pagpapangkat sa mga salitang magkaugnay

•

pagsunod sa panuto

•

nakapagpapaliwanag ng kahulugan ng idyomatikong pananalita

•

nakapagbibigay-solusyon sa mga suliranin

•

nakapagpapahalaga sa musikang Pilipino, sariling panitikan, sariling kultura sa lahing Pilipino

•

ang magkaibang salita ay maaaring maging tambalan

•

ang mga pokus ng pandiwa ay ang reaksyon ng paksa ng pangungusap sa pandiwa

•

ang mga babasahin ay maaaring piksyon at di-piksyon

•

may tatlong kailanan ng pang-uri

•

pagpapangkat ng mga pang-uri ayon sa iba’t ibang antas nito

•

may iba’t ibang kayarian ng pang-uri

99 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Ikalawang Bahagi – KATIBAYAN NG PAGTATAYA Produkto/Pagganap

Kraytirya sa Pagganap

P – Produkto Gamit ng iba't ibang anyo ng pandiwa at pang-uri P – Pagganap Sumulat ng salaysay tungkol sa mga katangiang Pilipino na ipinakikita ng inyong pamilya. Gumamit ng pandiwa at pang-uri.

4 – Napakagaling ang nabuong salaysay. Gumamit ng maraming pandiwa at pang-uri sa iba’t ibang anyo. Ipinakikita ang angking mga katangian ng mga Pilipino. Nagbigay ng tama at magandang pamagat. Nagamit ang wastong kasanayan sa pagsulat. 3 – Magaling ang nabuong salaysay. Sapat ang nagamit na mga pang-uri at pandiwa. Nailahad ang mga katangi-tanging ugali ng mga Pilipino. Nagbigay ng pamagat at nagamit ang wastong kasanayan sa pagsulat. 2 – Medyo magaling ang nabuong salaysay. Nakagamit ng mga pandiwa at pang-uri. Inilahad ang ilan sa mga katangian ng mga Pilipino. Nagbigay ng pamagat bagamat mapagbubuti pa. Kulang ang paggamit ng kasanayan sa pagsulat. 1 – Kulang na kulang ang kabuuan ng salaysay; gayundin ang gamit sa pandiwa at pang-uri. Kulang na kulang ang naibigay na katangiang Pilipino. Kailangan pa ang pagpapabuti sa pagbibigay ng angkop at tamang pamagat. Kulang na kulang din ang paggamit ng kasanayan sa pagsulat.

Iba Pang Katibayan sa Pagganap

*

Mga Sagot sa mga Pagsasanay ng Bawat Aralin

*

Lagumang Pagsusulit ng Yunit

*

Mga Pagtataya sa Bawat Aralin

*

Mga Takdang Gawain sa Notbuk

*

Mga Kasanayang Interaktibo sa CDROM at i-Learn sa Website

Antas/Marka 4 – Napakahusay 3 – Mahusay 2 – Mahusay-husay 1 – Magsanay Pa

100 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Ikatlong Bahagi – MGA GAWAIN SA PAGTUTURO AT PAGKATUTO A. Mga Gawaing Instruksyunal

1. Ipagamit ang angkop na pandiwa. 2. Magpasulat ng reaksyon, diary, talata, iskrip at datos sa Information Sheet. 3. Pagbigyang-halaga ang mabuting gawi sa tahanan at saanman. 4. Ipagmalaki ang pagiging Pilipino sa iba’t ibang paraan. 5. Ipasuri ang mga salita, tambalang salita, salitang magkakatugma at idyomatikong pananalita.

B. Kagamitan/Resorses

1. Mga Aralin 21-30 Yunit III ng Ugnayan 6 Teksto at Gabay sa Pagtuturo at Pagkatuto batay sa UbD 2. i-Learn/i-teach Activities (i-learn.vibalpublishing.com/i-teach.vibalpublishing. com) 3. CD-ROM Activities

6. Ipasuri ang mga salitang iisa ang baybay ngunit magkaiba ang bigkas at kahulugan. 7. Ipakilala ang iba’t ibang pokus ng pandiwa. 8. Magpabuo at ipagamit ang iba’t ibang antas ng pang-uri. 9. Ipasagot ang mga palaisipan. 10. Magpagawa ng poster ar magpasulat ng liham pangalakal. 11. Ipakilala ang denotasyon at konotasyon ng mga salita. 12. Magpahinuha sa kilos, gawi, at pananalita ng tauhan

101 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

YUNIT

III TAAS NOO, PILIPINO

2.

21 Pamilyang Pilipino

3.

Aralin

I.

Mga Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Nakapag-uuri ng mga salita ayon sa mga salitang kaugnay sa pandiwa • Nagagamit nang wasto ang ensayklopidya 2. Wika • Nabibigyang-kahulugan ang mga salitang narinig batay sa paraan ng pagsasalita • Nakikilala ang iba’t ibang aspekto ng pandiwa at nagagamit sa pagsasalaysay 3. Pagsulat • Nakasusulat ng isang maikling reaksyon tungkol sa napapanahong paksa 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Napahahalagahan ang pag-uunawaan sa pamilya B. Paksang Aralin 1. Paggamit ng Ensayklopidya 2. Mga Salitang Magkakaugnay 3. Paggamit ng Angkop na Pandiwa 4. Pagsulat ng Reaksyon 5. Pag-uunawaan sa Pamilya C. Pangmatagalang Pang-unawa • Ang pandiwa ay nagsasaad ng kilos o galaw. • Mahalaga ang pagbuo ng reaksyon tungkol sa isang isyu. • Mahalaga ang pag-uunawaan sa pamilya. D. Mahahalagang Tanong 1. Bakit mahalaga ang pagsusunuran sa tahanan?

Ikaw, anong mabuting halimbawa ang ipinakikita mo sa iyong pamilya at sa iyong kapwa? Kailan ginagamit ang ensayklopidya?

III. Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Pagbuo ng pangungusap Pagganap: Bumuo ng mga pangungusap kaugnay ng bawat damdaming sumusunod: 1. pagkagulat 6. pag-aalala 2. pagkainis 7. pagkagutom 3. paninisi 8. pagkaawa 4. pagkatakot 9. kasabikan 5. pagdaramdam 10. kagalakan B. Katibayan sa Pagganap

C.

Antas

Kraytirya sa Pagganap

4 – Napakahusay

Nakabuo ng tampok na mga pangungusap na kaugnay ng ibinigay na mga damdamin. Wasto ang bantas, baybay ng mga salita at makabuluhan ang mga pangungusap na isinulat.

3 – Mahusay

Tama ang pangungusap na isinulat. Napatunayan ang pag-unawa at pagkilala sa mga damdamin. Nagamit nang wasto ang malaking titik at ang bantas.

2 – Mahusay-husay

Makabuo ng mga pangungusap bagamat may ilang hindi kaugnay ng nasabing mga damdamin. Nagamit nang wasto ang malaking titik at ang bantas.

1 – Magsanay Pa

Maraming pangungusap ang hindi kaugnay sa mga damdamin. Kulang ang kawastuan ng mga pangungusap ayon sa nilalaman at mekaniks nito.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay

102 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A. Panimula 1. Paghahanda Itanong ang matatandang kaugaliang Pilipino 2. Paghahawan ng Balakid Pagtambalin ang mga salitang magkasingkahulugan. ____ 1. nabubuwag ____ 4. nag-oorganisa ____ 2. pananalig ____ 5. katangi-tangi ____ 3. sakuna a. b. c. 3.

paniniwala d. kalamidad e. di-pangkaraniwan

B.

C.

D.

Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

nasisira nagbubuo

Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Magpangkat ang klase sa apat. Bumunot ang mga lider ng numero na ang tanong ay sasagutin ng kanilang pangkat. 1. Anu-ano ang mga katangian ng pamilya? Patunayan ang bawat katangian. 2. Paano natawid ng pamilya ang kahirapan sa pagpapaaral ng kanilang mga anak? Ipaliwanag. 3. Ano ang maaaring mangyari kung ang mga magulang ay: a. walang pagtitiwala sa sarili sa pagpapatakbo ng kanilang buhay? b. kulang ang pananampalataya sa Maykapal? 4. Ano sa palagay ninyo ang dapat mangyari sa mga matatandang kaugaliang Pilipino? Bakit?

Paglinang Pagsubaybay ng guro sa pagbasang tahimik ng pangkat at talakayan sa mga tanong na sasagutin nila. Pagpapalalim 1. Pag-uulat ng pangkat sa ginawa nila 2. Pagsagot sa mga tanong sa bahaging Sagutin, p. 177 3. Ipagawa ang Magsanay A, B, C, p. 178 4. Ipagawa ang Magsanay A at B, p. 179 Paglalapat Pagsulat ng Pansariling Journal

E.

A.

Pagpapahalaga Paggamit ng Pagtataya sa Tsart ng Katibayan sa Pagganap

Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Balik-aral sa kwento. 2. Pagbasa sa sinulat sa pansariling journal.

B.

Paglinang 1. Pagtalakay ng aralin sa Wika, p. 180 2. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 180.

C.

Pagpapalalim 1. Pasagutan ang Magsanay A at B, p. 181. 103

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2.

____ 4. Dala-dala ni Ely ang (a. aning b. inaaning c. inaning d. aanihing) mga gulay upang ibenta sa palengke. ____ 5. (a. Linangoy b. Nilangoy c. Nilalangoy d. Linalangoy) ni Poloy ang ilog araw-araw upang alisin ang mga basurang ipinadpad dito. ____ 6. Ano ang aspektong nagaganap sa salitang-ugat na inom? a. umiinom c. iinom b. uminom d. inom ____ 7. Ang mga bata ay (a. nagdadrama b. nagdradrama c. dinadrama d. nagdrama) habang ang iba naman ay nanonood sa kanila.

Karagdagang Pagsasanay A. Isulat ang nawawalang aspekto ng pandiwa sa mga patlang. Pagkatapos, gamitin sa pangungusap ang alinmang limang pandiwa sa tsart. Naganap 1.

Nagaganap ibinibili

2. itinapon 3. nagtanim

B.

C.

Magaganap ibibili itatapon

nagtatanim

4. nangisda

mangingisda

5. umani

aani

Palabunutan 1. Ipamamahagi ng guro sa mga lider ng pangkat ang mga kahong may lamang salita. 2. Ang bawat pangkat ay bubuo ng tsart ng pandiwa sa iba’t ibang aspekto batay sa mga salitang ibinigay ng guro. 3. Ang pangkat na naunang makapagbigay ng kanilang gawa at tumpak na mga kasagutan ang siyang panalo. Isulat ang titik ng wastong pandiwa. ____ 1. Ang batang si Pete ay (a. bumangon b. nagbangon c. bumabangon d. binangon) at isinara ang mga bintana upang di makapasok ang malakas na hangin. ____ 2. Kasalukuyang (a. magtotroso b. nagtroso c. nagtotroso d. magtroso) ng mga puno sa Forest Reserve sina Mang Carlos nang dumating ang mga bantay-gubat. ____ 3. Sinabi niyang hindi siya (a. aasa b. mag-aasa c. nag-aasa d. nag-asa) sa tulong ng iba hangga’t kaya niya.

D.

Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Talakayin ang kasanayan sa Pagsulat, p. 182 2. Pagsasanay sa Pagsulat Ipagawa ang Magsanay, p. 182 3. Karagdagang Pagsasanay A. Basahin ang sumusunod na paglalahad. Isulat ang iyong reaksyon sa notbuk. Maraming matatandang kaugaliang Pilipino ang nananatili pa sa kasalukuyan. Ipinamamalas pa natin ang mga katangiang pagkamagalang, kagandahang-loob, katapangan, kalinisan, kasipagan, katapatan, pagkamassunurin at iba pang magagandang saloobin. ang mga namumukod at kanais-nais na mga gawaing ito ay pinagyayaman natin. Sa pamamagitan ng mga ito’y nagiging kapuri-puri tayo. Maipagmamalaki natin ang pagiging Pilipino na may katangi-tanging kaugalian.

104 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

B.

Alamin ang Katangian Paliwanag: Pangkatin ang klase sa anim. Bigyan ng isang kapat na manila paper ang bawat pangkat. Mag-unahan silang makatapos sa ipinasusulat ng guro at sisiguraduhing tama ang isusulat at ang pagkakasulat. Sumulat kapag narinig ang Go! Magbigay ng sampung (10) katangian ng mga Pilipino na nagsisimula sa titik M. Go! Mananalo ang sumulat nang mabilis at walang kamalian. Ikatlong Araw – UGNAYAN

A.

B.

C.

Paghahanda 1. Balik-aral sa tema ng aralin na nasa advance organizer. 2. Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin. Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay 2. Pagsagot ng pagsasanay sa aklat 3. Karagdagang Pagsasanay Pagpapalalim Pag-uugnay sa Ibang Asignatura Basahin at unawain ang awiting sumusunod. 1. Awitin ito sa saliw ng gitara. Pagkatapos, iguhit ang larawan ng awitin at ipakita ang ugaling Pilipino na binigyang-diin.

Alam Ko, Alam N’yo The Dawn Intro:

F#m A D C#-E-

No’ng tayo’y bata muli F#m A D C#

Magkasama’t naglalaro F#m A D-C#

Walang alinlangan. G#m A E

Halika’t ating balikan G#m A C#sus

Nu’ng tayo’y tumatakbo G#m A E B

At sa haba ng pinagdaanan G#m A C#sus

Tayo’y magkaakbay. Chorus 1: DA

Hindi mapantayan GE

Ang ating samahan DA

O, kaibigan ko G F#

Walang magbabago. Chorus 2: B

Alam ko, Alam n’yo E F#

Habang buhay kayo’y di mag-iisa B

F#m-A-D-C# (2x)

Alam n’yo na ako’y

F#m A D C#

E F#

Halika’t ating balikan

Lagi n’yong kasama 105

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

(Repeat)

A.

(Do chorus of 1st stanza)

Halika’t ating balikan Ang mga alaala Ng ating pagsasamahan Tunay na pagkakaibigan (Repeat 2nd stanza) (Repeat Chorus 1 & 2) B-A-D-B-G-F# (2x) Ad Lib: (Repeat Chorus 2 2x)

2.

D.

Sumulat ng iskrip tungkol sa magagandang kaugaliang Pilipino tulad ng kaugnay sa pakikipagkapwa-tao. Gawin ito ng pangkat na waluhan. Itanghal ito pagkatapos. Ebalwasyon Itanong at ipatupad: Gaano mo kadalas naipamamalas ang mga magagandang kaugaliang Pilipino? Lagyan ng tsek (✓) ang kolum ng iyong sagot. Katangiang Pilipino

Palagi

1. Magiliw na pagtanggap ng panauhin 2. Pagbibigay sa kapwa 3. Mabuting pakikitungo sa iba 4. Pakikipagkaibigan 5. Pagkarelihiyoso 6. Pakikiisa/Pakikisama 7. Kabayanihan sa pang-araw-araw na buhay 8. Pagtitiwala sa sarili 9. Kasipagan/Tiyaga 10. Kaayusan/Kalinisan

PaminsanHindi minsan Kailanman

B.

Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig Itanong: “Anong katangian mayroon tayong mga Pilipino kaugnay ng pakikitungo natin sa kapwa lalo na sa nakatatanda sa atin? (paggalang) 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng awit. Paano ang wastong pakikinig? Bakit mahalaga ang tamang pakikinig? Magbigay ng ilang pamantayang dapat sundin sa pakikinig. Paglalahad 1. Iparinig ang teksto Panuto: Pakinggan ang usapang babasahin ng guro at sagutin ang kasunod na mga pagsasanay. Magalang at maalalahanin si Justine sa kanyang lolo. Justine: Mano po, Lolo. Papasok na po ako sa eskwela. Lolo: Kaawaan ka ng Diyos. Sige, magiingat ka, opo. Kung minsan, dinadalhan niya ito ng pasalubong. JUSTINE: Lolo, may pasalubong ako sa inyo. LOLO: Ano naman kaya iyon, apo? JUSTINE: Siyempre, ang paborito ninyong prutas, manggang hinog. LOLO: Salamat. Tiyak masarap ang kain ko at may panghimagas pang gustung-gusto ko. Sa kanilang panonood ng TV. JUSTINE: Lolo, sa laron`g isports po ba tayo? LOLO: Natural. Yan ang hilig nating panoorin, di ba?

106 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Sige po. Tingnan at maghulaan tayo sa mananalong koponan. LOLO: Tama ka riyan! Pagkatapos magsimba ay namamasyal ang mag-anak, kasama ang Lolo. JUSTINE: Lolo, saan po ba ninyo gustong mamasyal tayo? LOLO: Maligaya ako kung saan ang ibig ninyo. JUSTINE: Sa Luneta po tayo, masaya roon; maraming makikita, maririnig at presko ang hangin. LOLO: Mabuti nga nang makapaglaro rin kayong mga bata. Aalalayan ko kayo sa inyong paglalaro. JUSTINE: Salamat po, Lolo. Talagang superbait kayo! “Love” po namin kayo. 2. Sagutin at gawin: Ano sa palagay mo ang maaaring mangyari kung uuwi na sa bahay niya ang kanyang Lolo? Gawin ang malayang talakayan at pakinggan ang iba’t ibang palagay ng mga kamag-aral. Pagsasanay Ibigay ang kahulugan ng bawat pahayag. Piliin ang sagot. 1. Mano po, Lolo. (paggalang, pagtawag, pagbati) 2. Papasok na po ako sa eskwela. (pagpapaalala, pagpapakita, pagpapaalam) 3. Kaawaan ka ng Diyos. (pagsagot, pagbabasbas, pagdamay) 4. Sige, mag-iingat ka, apo. (pagpapaalala, pagsunod, pagpapahiya) 5. Lolo, may pasalubong ako sa inyo! (gulat, takot, saya)

6.

JUSTINE:

C.

D.

Ano naman iyan, apo? (pag-ayaw, pagsasabi, pagtatanong) 7. Salamat! May panghimagas akong gustunggusto ko. (pasalamat, gutom, busog) 8. Natural! Yan ang hilig nating dalawa. (pagsang-ayon, pagsalungat, pagtatalo) 9. Sige po. Maghulaan tayo sa mananalong koponan. (pagsigaw, pagpayag, pagsagot) 10. Talagang “love” po namin kayo! (pagpuri, pagmamahal, pakikiisa) Pagsulat sa Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

Karagdagang Pagsasanay A. Pakinggan ang pagbasa at isulat ang damdaming ipinahahayag. 1. Yehey! May rueunion tayo sa Pasko. 2. Huwag kang maingay! Tulog pa si Nanay. 3. Naku, maghanda kayo at lilikas tayo! 4. Bakit lilikas? Ano bang nangyayari? 5. Hindi ba ninyo narinig ang sirena. Apaw na ang tubig sa ilog! 6. Naku, dalhin ang mahahalagang bagay at umalis na tayo. Darating na ang baha. 7. Saan tayo pupunta? Baka kung sa burol ay gumuho naman ang lupa. 8. Diyos ko, ano po ba ito? 9. Mababaw na kasi ang tubig sa ilog. Wala pong mga puno sa tabihan. Hayan ang nangyari! 107

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

10.

Aralin

I.

Hala, wala nang sisihan! Bilis! Nariyan na ang trak na magdadala sa atin sa kabilang bayan. Mataas doon!

22 Dr. Lucresia R. Kasilag Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Nabibigyang-kahulugan ang kilos, gawi, pananalita ng tauhan ng akda • Nakikilala ang salitang-ugat ng salita 2. Wika • Nagbibigay-diin ang mahahalagang punto sa akdang narinig • Nagagamit ang wastong aspekto ng pandiwa sa pangungusap 3. Pagsulat • Nakasusulat ng isang maikling reaksyon tungkol sa napapanahong paksa 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Napananatili ang pagpapahalaga sa musikang Pilipino B. Paksang aralin 1. Pagbibigay-kahulugan sa Kilos, Gawi, Pananalita ng Tauhan 2. Pagsusuri ng Salita 3. Wastong Paggamit ng Pandiwa 4. Sariling Palagay Tungkol sa Narinig at Nabasa 5. Pagpapahalaga sa Musikang Pilipino C. Pangmatagalang Pang-unawa 1. Gamitin ang tamang aspekto ng pandiwa upang maging malinaw at maunawaan ang pangungusap.

2.

D.

II.

Halimbawa: 1. Umawit kanina si Marissa (Naganap Na) 2. Tinutugtog niya ang gitara kung namamahinga siya. (Nagaganap) 3. Makikinig sila ng balita sa radyo. (Magaganap) 4. Katutulog pa lang ni Baby. (Kagaganap) Nabubuo ang aspekto sa tulong ng pagbabago sa anyo ng panlapi at pag-uulit sa unang pantig ng salitangugat.

Mahahalagang Tanong 1. Bakit itinuturing si Dr. Lucresia R. Kasilag na huwaran sa kalinangan? 2. Paano nagiging sagisag ng kalinangan ang musika ng bayan? 3. Bakit mahalaga ang pagbibigay-kahulugan sa kilos, gawi, at pananalita ng tauhan? 4. Paano nakatutulong sa atin ang pagbibigay ng sariling palagay tungkol sa narinig o nabasa?

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Pagsulat ng buod Pagganap: Isulat ang buod ng talambuhay ni Lucresia R. Kasilag. Gumamit ng iba’t ibang anyo ng pandiwa. B.

Katibayan sa Pagganap Antas/Marka 3 – Mahusay

Kraytirya sa Pagganap Nabuo ang buod ng talambuhay ni Dr. Lucresia R. Kasilag. Gumamit ng iba’t ibang anyo ng pandiwa na sapat at kailangan. Tama ang nabuong mga pangungusap. Gumamit ng wastong kasanayan sa pagsulat tulad sa nilalaman at mekaniks ng sulatin

108 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2 – Mahusay-husay

1.

Kulang ang buod ng talambuhay.

Kulang din ang iba’t ibang anyo ng pandiwa. Ang mga pangungusap ay nabuo ngunit kulang sa kawastuan ang kabuuan ng mga ito. 1 – Magsanay Pa

C.

2. 3.

Kulang na kulang ang buod ng talambuhay. Kulang na kulang sa iba’t ibang anyo ng pandiwa. Mapapabuti pa ang binuong mga pangungusap.

4. 5.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay/Maiikling Pagsusulit, Interaktibong Aralin sa i-Learn at i-Teach sa Vibal website/CD ROM

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A. Panimula 1. Paghahanda Ipabasa ang advance organizer at pag-usapan ito. 2. Paghahawan ng Balakid Lagyan ng angkop na panlapi ang salitang-ugat na musika upang mabuo ang salitang maylapi. Isulat ang sagot sa patlang. 1. mahilig sa musika 2. para sa musika 3. gumamit ng musika 4. gawaing musika 5. pinakuha ng kursong musika 6. ilagay sa musika 3. Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Magpangkat sa lima o panatilihin ang dating pangkat. Bumunot ng numero ng sasagutin.

Ipaliwanag “Ipagmalaki at itaguyod natin ang musikang Pinoy na sariling atin.” Paano napatunayan ni Dr. Lucresia R. Kasilag ang kanyang galing sa musika? Paano mananatili sa alaala ng kanyang mga kababayang Pilipino si Dr. Lucresia R. Kasilag? Paano nakilala at pinuri ng buong mundo ang musikang Pilipino? Sinu-sino ang mga tanyag na mang-aawit na Pilipino? Bakit sila kilalang-kilala?

Para sa karagdagang impormasyon tungkol kay Dr. Lucresia R. Kasilag, atasan ang mga mag-aaral na bisitahin ang i-learn.vibalpublishing.com. Ipa-click ang Filipino Ugnayan 6 Yunit 3 Aralin 22 link. Bilang guro, puntahan ito sa i-teach.vibal.publishing.com

B.

C.

D.

Paglinang Pagsubaybay sa pagbasang tahimik ng pangkat at talakayan sa nakatakdang tanong na sasagutin nila. Pagpapalalim 1. Pag-uulat ng pangkat sa ginawa nila 2. Pagsagot sa mga tanong sa bahaging Sagutin, p. 185 3. Ipagawa ang Magsanay A at B, p. 186 4. Ipagawa ang Magsanay A, B, at C, p. 187 Paglalapat Pagsulat ng Pansariling Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________ 109

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

E.

A.

B.

C.

Pagpapahalaga Paggamit ng Pagtataya sa Tsart ng Katibayan sa Pagganap Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Balik-aral sa paggamit ng angkop na pandiwa. 2. Pagbasa sa isinulat sa pansariling journal. Paglinang 1. Pagtalakay sa aralin sa Wika, p. 188 2. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 188 Pagpapalalim 1. Pasagutan ang Magsanay A, B, at C, p. 189 2. Karagdagang Pagsasanay Isulat ang wastong anyo ng pandiwa sa tatlong aspekto nito. Tingnan ang anyong neutral o pawatas na batayan sa pagbabanghay. Ginawa na ang tatlo bilang mga halimbawa. Neutral o Pawatas

Naganap

Nagaganap

Atasan ang mga mag-aaral na gawin ang karagdagang pagsasanay sa wastong paggamit ng pandiwa. Gamitin ang CD-ROM sa Wika at Pagbasa 6. Ipa-click ang Taas Noo… Pilipino Wika

D.

Magaganap

1. makita

nakita

nakikita

makikita

2. awitin

inawit

inaawit

aawitin

3. igalang

iginalang

iginagalang igagalang

4. asahan

Ikatlong Araw – UGNAYAN

5. mag-aral 6. kausapin

A.

7. kumanta 8. makapasa 9. tulungan 10. umindak

Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Talakayin ang kasanayan sa Pagsulat, p. 190. 2. Pagsasanay sa Pagsulat Ipagawa ang Magsanay A at B, p. 190. 3. Karagdagang Pagsasanay A. Sumulat ng talata sa paksang “Mga Pilipino sa larangan ng musika.” Gumamit ng mga pandiwa sa iba’t ibang aspekto. Pagkatapos, iparinig ang gawa sa klase. B. Basahin ang sumusunod na paglalahad tungkol sa isang mahalagang paksa. Pagkatapos, sumulat ng sariling reaksyon tungkol dito. Muling umunlad ang musikang Pinoy sa ating bansa nang pumasok sa larangan ang rock artist na si Joey Smith na isang tunay na Pilipino. Pinatanyag nila ang awiting “Ang Himig Natin” na naglalaman ng tunay na diwa nito. Sa kasikatan ng awiting ito, isinilang ang mga mang-aawit na sina Rico J. Puno, Hadji Alejandro, Freddie Aguilar, at iba pa.

B.

Paghahanda 1. Balik-aral sa tema ng aralin na nasa advance organizer. 2. Pag-uugnay ng nilalaman sa tekstong binasa sa tema ng aralin. Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay

110 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2. 3.

C.

Musika ang instrumento sa pagpapahayag damdamin at dito nasasalamin ang mga kilos, gawi at saloobin ng bayan. Nabubuklod tayo nito sa ating pagtatanim at pag-aani, sa ating mga pagdiriwang at pasasalamat sa Panginoon; hanggang sa pinakamaliit na pangyayari sa buhay. Maituturing itong larawan ng kahapon at ng kasalukuyan. Nagsisilbi itong yaman sa kinabukasan.

Pagsagot sa pagsasanay sa aklat Karagdagang Pagsasanay Pakinggan ang awit na “Lupa,” “Tanging Yaman,” “Kapaligiran,” p. 191 at “Anak.” Itala ang mensahe at damdaming hatid ng bawat awit. Awitin ang mga nasabing musika nang may damdamin.

Pagpapalalim Pag-uugnay sa Ibang Asignatura Pares-Kontes A. Bumuo ng limang pares ng babae o limang pares ng lalaki. Maaari ring limang pares ng lalaki at babae. Maglagay ng limang dyaryo sa sahig. Ang bawat kalahok ay tatapak sa isang dyaryo paghinto ng tugtog na isang Original Pilipino Music (OPM). Ang gagawin ng nagpapalaro, titiklupin ang limang dyaryo sa kalahating laki. Uulit-ulitin ito hanggang lumiit ang dyaryong tiniklop. Pwedeng isang paa lang ang nakatapak sa dyaryo at nakataas ang isang paa, at nakapasan sa likod niya ang kanyang kapareha na nakataas ang dalawang paa. Mahalaga sa larong ito ang mahusay na pakikinig sa musika lalo na sa bahaging hihinto ang tugtog. Kailangan din ang teamwork o koordinasyon ng bawat indak at hakbang. Ang pagiging malikhain ay isa pang hinihingi ng ganitong uri ng laro. B. Basahin, unawain at isapuso ang mga ideya ng sumusunod na sanaysay. Musikang Pilipino Musika! Ito ang yaman natin na maipagmamalaki kaninuman. Sa pamamagitan nito tayo’y nagkakaisa at nagkakaunawaan. Halimbawa, sa awiting “Pakiusap,” inilahad ng binatang naghaharana sa dalagang kanyang nililiyag ang kanyang nasasaloob. Inaawit niya ang kanyang damdamin sa saliw ng gitarang mula sa likhang sining ng kapwa Pilipino.

D.

A.

B.

Pagpapahalaga Sagutin ang sumusunod na mga tanong: 1. Kung hindi mailalahad ng binata ang kanyang damdamin sa pamamagitan ng kanyang awit, ano ang maaaring mangyari? 2. Paano pinagbuklod ng musika ang mga tao? 3. Paano ito nagsisilbing yaman ng bayan? 4. Ano ang musika sa buhay mo? Bakit? 5. Ipaliwanag: “Pasasalamat: Musika ng Puso” Ikaapat na araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig. 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng kwento. Paglinang Iparinig ang kwentong ito: Isang mahusay na mang-aawit at aktres si Lea Salonga. Sa New York at London, buong husay niyang ginampanan ang kanyang papel sa “Miss Saigon.” Bunga nito, pinarangalan siya ng London at New York at higit sa lahat ng bansang Pilipinas. Isa siyang Pilipina... katangi-tangi dahil sa kanyang malambing at magandang tinig. Ipinagmamalaki siya ng kanyang bansa na hangad ay pagyamanin niya ang kanyang minanang talento sa kanyang pagkakamit ng pambansa at pangglobal na tagumpay. 111

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

C.

D.

Sagutin ang mga tanong: 1. Ano ang ibinunga ng matagumpay na pagganap ni Lea Salonga sa papel niya sa “Miss Saigon”? 2. Bakit siya higit na ipinagmamalaki ng bansang Pilipinas? 3. Ano ang dahilan ng kanyang pagiging katangitangi? 4. Ano ang hangad ng Pilipinas para kay Lea? 5. Pangglobal ba ang naging tagumpay ni Lea? Bakit? Pagpapalalim Sagutin sa buong pangungusap ang sumusunod na mga tanong. Basahin nang pabigkas ang sagot at bigyangdiin ang mahahalagang punto na ibinigay na sa bawat bilang. 1. Anong talento o gawain mayroon si Lea? (mangaawit at aktres) 2. Paano niya ginagampanan ang kanyang papel sa “Miss Saigon”? (buong husay) 3. Saan-saan siya pinarangalan? (London, New York, Pilipinas) 4. Ilarawan sila bilang mang-aawit. (may malambing at magandang tinig) 5. Gaano kaunlad ang kanyang tagumpay? (pambansa at pangglobal na) Basahin nang pabigkas ang mga naging sagot sa mga tanong. Bigyang-diin ang mahahalagang punto sa bawat pangungusap na siyang tuwinang sagot sa tanong. Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

Karagdagang Pagsasanay 1. Magsanay sumulat ng reaksyon sa mensahe at damdaming inihahatid ng mga awiting Pilipino. -Anak -Bayan Ko -Bituing Marikit

Mamang Sorbetero

-Diyos ay Pag-ibig

-Saranggola

-Hindi Kita Malilimutan

-Tanging Yaman

-Kalesa 2.

Magdagdag pa ng mga musikang Pilipino. Pakinggan muna bago sumulat ng reaksyon.

3.

Habang nakikinig ay pagdrowingin sila ng anumang bagay na maiuugnay nila sa damdaming ginigising ng awitin sa kanila. Pagamitin sila ng pastel crayon, colored penccil, water color o crayola. Magkaroon ng eksibit ng kanilang ginawang art work. Ipasulat ang pamagat ng awit sa ibaba ng painting.

IV.

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp. 184-191, Interaktibong Aralin sa iLearn/i-Teach sa Vibal website at CD-ROM

Aralin 23 I.

Biag ni Lam-ang

Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Nabubuod sa sariling pangungusap ang tekstong binasa • Nabibigyang-kahulugan ang salita ayon sa denotasyon at konotasyon

112 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2.

B.

C.

D.

II.

Wika • Nakagagawa ng buod ng narinig sa pamamagitan ng pagbabawas ng pauulit-ulit o walang kaugnayang impormasyon • Nakikilala ang mga pokus ng pandiwa – tagaganap, lagom, ganapan, tagatanggap 3. Pagsulat • Nakasusulat ng isang liham sa salita tungkol sa isang isyu o paksa 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Napahahalagahan ang sariling panitikan Paksang Aralin 1. Pagbubuod ng Binasa 2. Denotasyon at Konotasyon 3. Mga Pokus ng Pandiwa 4. Liham sa Editor 5. Pagpapahalaga sa Sariling Panitikan Pangmatagalang Pang-unawa • Ang relasyon ng paksa ng pangungusap sa pandiwa ay tinatawag na pokus ng pandiwa. Mahahalagang Tanong 1. Bakit mahalaga ang panitikang Pilipino? 2. Paano ang pagbubuod ng binasa? 3. Bakit kailangan ang pagbibigay-kahulugan sa salita ayon sa denotasyon at konotasyon? 4. Paano nakikilala kung denotasyon o konotasyon ang kahulugan ng salita? Ipaliwanag.

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Pagtukoy ng panitikang Pilipino Pagganap: Tingnan natin kung gaano mo nakikilala ang bawat uri ng panitikang Pilipino. Tingnan ang halimbawang ibinigay sa bawat uri. Lagyan ng bituin ( ) ang hanay ng wastong sagot at sero (0) ang hanay na mali.

B.

Katibayan sa Pagganap Uri ng Panitikan at ang Halimbawa Nito

Tama

Mali

1. Alamat – Ang Unang Tao sa Daigdig 2. Bugtong – Dalawang dahon, di malingon. 3. Salawikain – Daig ng maagap ang masipag. 4. Epiko – Indarapatra at Sulayman 5. Kwentong-bayan – Juan Tamad 6. Pabula – Ang Matalinong Pagong at ang Hangal na Unggoy 7. Parabula – Ang Mabuting Samaritano 8. Tula – Bayan Ko 9. Maikling kwento – Uhaw ang Tigang na Lupa 10. Awiting-bayan – Kundiman

C.

Kung nilagyan ng istar ( ) ang lahat, napakahusay! Kung hindi, iwasto ang kamalian, magsanay pa. Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay/Maiikling Pagsusulit, Interaktibong Aralin sa CD-ROM

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A. Panimula 1. Paghahanda Itanong ang iba’t ibang anyo ng panitikan. Ipabigay ang kahalagahan ng epiko. Magpabigay ng halimbawa ng epikong nabasa o narinig. (Tuwaang, Ibalon) 2. Paghahawan ng Balakid Ipaliwanag ang kahulugan ng mga salitang sumusunod at ipagamit sa sariling pangungusap. 1. isinilang (ipinanganak) 113

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

3.

B.

C.

2. kataka-taka (kagulat-gulat) 3. pagkatao (personalidad) 4. sinalakay (nilusob) 5. nabuwal (bumagsak) 6. kasko (bangkang-ilog) 7. berkaken (pating) 8. tipunin (pagsama-samahin) Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Magpangkat sa lima o panatilihin ang dating pangkat. Bumunot ng numero ng sasaguting tanong. 1. Tungkol saan ang :Biag ni Lam-ang? 2. Bakit sinasabing kataka-taka ang pagkatao ni Lam-ang? 3. Patunayang mahiwaga ang tandang at ang aso ni Lam-ang. 4. Paano namatay at nabuhay si Lam-ang? 5. Paano ipinakita ni Lam-ang ang kanyang kabayanihan?

Paglinang Pagsubaybay ng guro sa pagbasang tahimik ng pangkat at sa talakayan sa mga tanong na sasagutin nila. Pagpapalalim 1. Pag-uulat ng pangkat sa ginawa nila 2. Pagsagot sa mga tanong sa bahaging Sagutin, p. 193 3. Ipagawa ang Magsanay A at B, pp. 194-195. 4. Ipagawa ang Magsanay A, B, at C, p. 196

Atasan ang mga mag-aaral na gawin ang karagdagang pagsasanay, gamitin ang CD-ROM sa Wika at Pagbasa 6, Ipa-click ang Taas Noo… Pilipino Pang-unawa

D.

Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

A.

B.

C.

Pagpapahalaga Paggamit ng Pagtataya sa Tsart ng Katibayan sa Pagganap Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Balik-aral sa kwento. 2. Pagbasa ng isinulat sa pansariling journal. Paglinang 1. Pagtalakay sa mga aralin sa Wika, p. 197 2. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 198. Pagpapalalim 1. Pasagutan ang Magsanay A, B, at C, p. 198. 2. Karagdagang Pagsasanay Isulat sa patlang kung ang pokus ng pandiwa ay sa: a. tagaganap c. ganapan b. layon d. tagatanggap _____ 1. Nag-aaral na mabuti ang mga bata. _____ 2. Binasa nila ang mga epiko ng iba’t ibang lugar. _____ 3. Ipinagluto ni Nelia ng masarap na pagkain ang kanilang mga panauhin. _____ 4. Pinasyalan ng mga mag-aaral ang malawak na bukirin.

114 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

D.

_____ 5. Pinitas ng lolo ang mga hinog na bungangkahoy. _____ 6. Tinulungan ng mga apo ang lola sa kanyang paglakad. _____ 7. Pinaglabahan ng dalaga ang malinis na batis. _____ 8. Ikinuha ni Liza ng gatas ang beybi. _____ 9. Lalabhan ni Nanay ang maruming mga damit. _____10. Umuwi si Nico nang maaga pagkatapos ng klase. Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Talakayin ang kasanayan sa Pagsulat, p. 199 2. Pagsasanay sa Pagsulat Ipagawa ang Magsanay A at B, p. 200. 3. Karagdagang Pagsasanay Sumulat ng isang liham sa editor tungkol sa isang isyung pampaaralan. Ipakita ang tamang balangkas ng liham na pangalakal. Gamitin nang wasto ang malaking titik at ang bantas kung saan kailangan. Ikatlong Araw – UGNAYAN

A.

Paghahanda 1. Balik-aral sa tema ng aralin na nasa advance organizer. 2. Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin.

B.

Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay. 2. Pagsagot ng pagsasanay sa aklat, p. 201 3. Karagdagang Pagsasanay 1. Talakayin ang mga uri ng panitikan – epiko, alamat, kwentong-bayan, awiting-bayan, pabula, bugtong at salawikain.

Ipatukoy ang uri ng panitikan ng sumusunod: 1. Leron, Leron Sinta 2. Labaw Denggen 3. Maria Makiling 4. Juan Tamad 5. Ati Cu Pung Singsing 6. Ang lumalakad ng matulin, Kung matinik ay malalim 7. Heto, heto na Hindi ko makita 8. Dandansoy 9. Pilandok 10. Si Langgam at si Tipaklong 11. Indarapatra at Sulayman C.

Pagpapalalim Narito ang isang halimbawa ng unang awiting bayan ng Iloko. Ito ay may anyong tula ngunit may tugtugin at indayog na ayon sa damdamin, kaugalian, at himig ng pagawit noong unang panahon. Malayang isina-Tagalog at di ayon sa tugtugin kundi ayon sa diwa. Basahin nang pabigkas. Pagkatapos, magpangkat nang limahan. Ipaliwanag nang patalata ang mga kaisipang inilalahad sa awit. Lapatan ng larawan/drowing ang paliwanag. Buhat!...Buhat!...Buhat!... Sabay-sabay!...Byhat, lahat! Taas!...Buhat ang mabigat! Pigil!...Baka mapabagsak! Sa Parang ma’t maging sa gubat, Sa pintunga’t mga landas, Kung nasa’y buhay at bigas, Gumawa ka at magsikap. 115

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

D.

A.

B.

pinuntahan ang kapatid. Inalis ang nakapatong na malaking pakpak. Winisikan ng natagpuang tubig na di alam ay mula sa bathala na naawa sa kanya. Muling nabuhay si Sulayman. Tuwang-tuwa si Indarapatra at pinauwi na ang kapatid sa sariling bayan. Pinatay naman ni Indarapatra ang isa pang ibong kinatatakutan. Nagdiwang ang mga tao roon. Doon din nakatagpo ni Indarapatra ang dalagang kanyang hinangaan at sa kanya ay ipinakasal. Naging maligaya sila lalo na nang maging hari si Indarapatra.

Pagpapahalaga Pagkilatis sa mga gawain sa C. Pagpapalalim. Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig. Ang Indarapatra at Sulayman ay epiko ng Maguindanao. Kasaysayan ito ng bayaning emperador ng kahariang Mantapuli si Indarapatra, pinakadakila sa mga haring kanluranin. 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng epiko. Paglinang Iparinig ang epikong ito: Matapang, marunong at mabait si Indarapatra. Tinuruan niya ang kanyang sakop ng wastong paraan ng pamumuhay. Gumawa rin siya ng maraming anting-anting. Masaya at tahimik ang kaharian ni Indarapatra subalit dumating doon ang mga mapanirang dambuhalang ibon at mababangis na hayop. Ang mga tao’y naligalig at nagsipagtago. Napansin ito ni Indarapatra sa kanyang kaharian. dali-dali nitong inutusan ang kanyang kapatid na si Sulayman upang puksain ang mga hayop na nananalakay sa panig ng Mindanao. Agad sumunod ang mabuting kapatid at dinala ang kanyang kris. Napatay ni Sulayman si Kurita na maraming paa. Kanyang isinunod ang halimaw na si Tarabusaw. Pagkatapos, nagtungo sila sa Bundok ng Bita. Natagpuan niya roon ang dambuhakang ibong Pah. Naglaban sila at ito’y kanyang napatay. Nagtagumpay si Sulayman ngunit binagsakan siya ng malaking pakpak nito na kanyang ikinamatay. Nabatid ni Indarapatra ang pangyayari dahil sa halamang naluoy bilang palatandaan. Dali-dali nitong

Sagutin ang mga tanong: 1. Anu-ano ang katangian mayroon si Indarapatra? si Sulayman? Patunayan. 2. Bakit naligalig ang mga tao nang dumating ang mapaminsalang mga hayop? 3. Bakit nag-alala si Indarapatra sa kalagayan ng kanyang kaharian? 4. Ano ang hakbang na ginawa ni Indarapatra? 5. Paano namatay si Sulayman? 6. Paano nalaman ni Indarapatra ang sinapit ng kanyang kapatid? 7. Ipaliwanag ang tungkol sa tubig na natagpuan na lamang ni Indarapatra sa kanyang harapan. 8. Paano nabuhay na muli si Sulayman? 9. Ano ang maaaring sumunod na pangyayari sa buhay ni Sulayman? 10. Paano naging maganda ang wakas ng kwento? C.

Pagpapalalim Isulat ang buod ng epikong narinig sa sariling pananalita. Iwasan ang walang kaugnayang impormasyon. Ituon lamang ang pagsulat sa mga pinakamahalagang pangyayari sa kwento.

116 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

D.

•

Pagsulat sa Pansariling Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

2.

Karagdagang Pagsasanay 1. Ipasulat ang detalye sa semantik map. Indarapatra at Sulayman

B. Pagmamahalan ng Magkapatid

Mga Ibong Mapamuksa

Kabayanihan ni Sulayman

Katapusan ng kwento

C. 2. 3. IV.

Aralin

I.

Ipaalaysay ang buod ng epiko ayon sa balangkas na semantik map. Ipasulat ang buod ng epikong Indarapatra at Sulayman.

Kagamitan Batayang Aklat, pp. 192-201, Interaktibong Aralin sa CDROM

24 Pagandahin ang Maynila Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Napagtutulad at napag-iiba ang mga kaisipan o ideya

Natutukoy ang mga salitang magkakaugnay sa gamit, pinagmulan, katangian

D.

Wika • Nakabubuo ng mga pangungusap na may iba’t ibang pokus • Nakikilala ang iba pang pokus ng pandiwa – sanhi, gamit, direksyon 3. Pagsulat Nakasusulat ng puzzle o palaisipan 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Napahahalagahan ang kalinangan Paksang Aralin 1. Pagsusuri ng mga Kaisipan 2. Pagpapangkat sa mga Salitang Magkakaugnay 3. Iba Pang Pokus ng Pandiwa 4. Pagsagot sa Palaisipan 5. Pagpapahalaga sa Kalinangan Pangmatagalang Pang-unawa • Iba Pang Pokus ng Pandiwa 1. Pokus sa Gamit – ang paksa ay gamit upang maisagawa ang kilos ng pandiwa 2. Pokus sa Sanhi – ang paksa ay nagpapahayag ng dahilan o sanhi ng kilos. 3. Pokus sa Direksyon – ang paksa ay ang patutunguhan ng kilos Mahahalagang Tanong 1. Bakit mahalaga ang pagsusuri ng mga kaisipan? 2. Paano ang pagsusuri ng mga kaisipan? 3. Bakit magkakaugnay ang mga salita? 4. Paano nagkakaiba ang pandiwa sa pokus sa gamit, pokus sa sanhi, at pokus sa direksyon? Ipaliwanag.

117 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

II.

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Paglalahad ng kaisipan Pagganap: Ilahad ng patalata ang kaisipang hatid ng bawat salawikaing sumusunod: 1. Kaya matibay ang walis, ay sapagkat nabibigkis. 2. Sa taong matiyaga, May nakalaang biyaya. B. Katibayan sa Pagganap Antas/Marka

C.

Karytirya sa Pagganap

3 – Mahusay

Naipaliwanag nang maayos ang bawat salawikain. Isinulat nang wasto ang bawat talata.

2 – Mahusay-husay

May naipahiwatig din naman ang bawat talata. May kaunting pagkakamali sa pagkakasulat ng mga talata.

1 – Magsanay Pa

Kulang ang paliwanag sa bawat talata. Kilalanin at unawain ang mga salawikain na bahagi ng panitikang Pilipino.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay/Maiikling Pagsusulit, Interaktibong Aralin sa CD-ROM at sa i-Learn/i-Teach sa Vibal website

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A. Panimula 1. Paghahanda Itanong: Anu-ano ang mga proyektong ginawa upang buhayin ang Maynila? Ipabasa ang tugma at pag-usapan ito. 2. Paghahawan ng Balakid Linangin ang mga salitang sumusunod: 1. halaga (importansya)

B.

C.

D.

2. senyas (signal) 3. pagtitiyak (paniniguro) 4. pagpapanatili (pamamalagi) 5. pag-oorganisa (pagbubuo) 3. Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Pagsagot sa bilang ng tanong ayon sa bilang ng pangkat. 1. Paano nagkakaugnay ang babalang “Pagandahin ang Maynila” at “Buhayin ang Maynila”? 2. Paano matatamo ng programa ang layunin nito sa pagpapanatili ng pamanang pangkultura at pangkasaysayan ng lungsod? 3. Paano ipinatupad/ipinatutupad ang aspektong pangkalinisan at pangkaayusan ng programa? 4. Ipaliwanag ang tungkol sa programang pagpapakain. 5. Ipaliwanag ang tungkol sa pagbibigayparangal ng Museo Pambata. Paglinang Pagsubaybay sa tahimik na pagbasa ng pangkat at talakayan sa nakatakdang tanong na sasagutin nila. Pagpapalalim 1. Pag-uulat ng pangkat sa ginawa nila. 2. Pagsagot sa mga tanong bahaging Sagutin, p. 203. 3. Ipagawa ang Magsanay A at B, pp. 204-205 3. Ipagawa ang Magsanay A at B, p. 206 Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

118 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

E.

Pagpapahalaga Paggamit ng Pagtataya sa Tsart ng Katibayan sa Pagganap

D.

Atasan ang mga mag-aaral na gawin ang karagdagang pagsasanay sa pagpapangkat ng mga Salitang Magkaka-ugnay. Gamitin ang CD-ROM sa Wika at Pagbasa 6, ipa-click ang Taas Noo… Pilipino Talasalitaan.

A.

B.

C.

Ikalawang araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Balik-aral sa mga pokus ng pandiwa. 2. Pagbasa ng isinulat sa pansariling journal. Paglinang 1. Pagtalakay ng aralin sa Wika, p. 207 2. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 207 Pagpapalalim 1. Pasagutan ang Magsanay A at B, p. 208. 2. Karagdagang Pagsasanay Salungguhitan ang pandiwa, bilugan ang pokus nito at tukuyin kung tagatanggap, sanhi, o gamit. (15 puntos) Halimbawa: Ikinasaya ng mga bata ang parangal sa kanila. Sagot: sanhi 1. Ipinang-flash ni Nanay ang tubig na sinahod sa ulan. 2. Ipinanlalakad niya sa baha ang kanyang bota. 3. Ang pasyente ay ikiniha ni Beth ng kinakailangang gamot. 4. Ang mabuting pag-aaral ng anak ay ikinapasa nito sa pagsusulit. 5. Ikinalulungkot ng magulang ang pagpapabaya ni Billy sa kanyang katawan.

Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Talakayin ang kasanayan sa Pagsulat, p. 209 2. Pagsasanay sa Pagsulat Ipagawa ang Magsanay A, B, at C, pp. 209-210 3. Karagdagang Pagsasanay Ipagpalagay mo na ibig mong makita ang mga gastusin mo sa bawat araw sa loob ng isang linggo mula Linggo hanggang Sabado. Itala ang mga halaga nang pahaba at ang mga araw nang pahalang. Para sa karagdagang pagsasanay sa pokus ng pandiwa. bisitahin ang i-learn.vibalpublishing.com. Ipa-click ang Filipino Ugnayan 6 Yunit III Aralin 24 Wika. Bilang isang guro puntahan ito sa i-teach. vibalpublishing.com.

Ikatlong Araw – UGNAYAN A.

B.

C.

Paghahanda 1. Balik-aral sa tema ng aralin na nasa advance organizer. 2. Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin. Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay 2. Pagsagot ng pagsasanay sa aklat, p. 211 3. Karagdagang Pagsasanay Itanong ang magagandang lugar sa kanilang lugar. Talakayin kung paano napananatili ang kaayusan nito. Itanong kung paano makatutulong ang kabataan sa pagpapanatili ng kaayusan at kalinisan ng kanilang lugar. Talakayin ang kahalagahan ng maayos at malinis na lugar. Pagpapalalim Paalala: Limiin at pahalagahan ang ehersisyo tungo sa kalusugan ng katawan. 119

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

D.

A.

B.

Pagpapahalaga Magpangkat ang klase sa apat. Piliin ang lider na susundin sa kanyang pagbilang sa tulong ng tambol o klap ng mga kamay. 1. Jogging in place – isa o dalawang minuto 2. Jumping jacks a. Lumundag nang pahakbang, ipalakpak ang mga kamay sa itaas nang nakatapat sa ulo (bilang 1) b. Lumundag ng patayo – pumalakpak sa likod (bilang 2) c. ulitin ang a at b (14 bilang) 3. Pag-ikot ng leeg a. Ihilig ang ulo sa gawing kanan at ipihit ito patungo sa likod (bilang 1-2) b. Ihilig ang ulo sa gawing kaliwa, patungo sa unahan o harap (bilang 3-4) c. Ulitin ang a at b nang tulu-tuloy (bilang 5-8) d. Ulitin ang a-c sa kabalikang direksyon nang tuluy-tuloy (bilang 8) Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig. 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng balita. Paglinang Iparinig ang balitang ito: Masining Nga Ba? Sa mga likhang-sining mayaman tayo. Pinatutunayan ito sa mga eksibit sa museo. Bukod sa pag-aaral sa loob ng silid-aralan, nagkakaroon din ng panlabas na gawain ang klase tulad ng pagkakaroon ng lakbay-aral. Ito ngayon ang pinagkakaabalahan ng klase ni Gng. Ocampo. Pagdating ng pangkat doon, buong kagalakang inikot ng mga mag-aaral ang nasabing museo. Nakatutuwa at naging mapanuri sila sa kanilang mga nakikita.

C.

D.

Sa katapusan ng pagtingin-tingin. umuwi ang mga mag-aaral na masaya. Napatunayan nila ang pagiging masining at malikhain ng mga PIlipino, ang katangiang minana natin sa ating mga ninuno. Sagutin ang mga tanong: 1. Saan naglakbay-aral ang klase ni Gng. Ocampo? 2. Anu-ano ang mga sinuri nila roon? 3. Paano kaya nila napatunayang malikhain ang mga mang-uukit sa Paete, Laguna? 4. Bakit mahalaga ang pagdalo sa eksibit? 5. Ano sa palagay mo ang natutuhan ng mga magaaral? 6. Ano ang kahalagahan ng pagkakaroon ng lakbay-aral at pagbisita sa museo? Ipaliwanag. Pagpapalalim (Kaugnay ng kasanayang nasa layunin) Pag-usapan: Sa mga likhang-sining mayaman tayo, Pinatutunayan ito sa mga eksibit sa museo. Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

Karagdagang Pagsasanay 1. Magpakita ng mga lugar sa Maynila na pinaayos gaya ng Ocean Park, LRT, MRT, CCP, Park and Ride, PGH, Quiapo Church, Manila Hotel, at iba pa. Bayaang ilarawan nila ang isa sa mapipiling lugar. 2. Magpasulat ng talata na gumagamit ng mga salitang magkakaugnay. 3. Kumuha ng mga halimbawa ng mga palaisipan o puzzle at ipasagot ito sa kanila.

120 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

4.

IV.

Aralin

I.

C.

Magpagawa sa kanila ng halimbawang puzzle o palaisipan.

Kagamitan Batayang aklat, pp. 202-211, Interaktibong Aralin sa CDROM at i-Learn/i-Teach sa Vibal website

25 Maria Makiling Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Nakapangangatwiran sa paksang kapanipaniwala at nakahihikayat • Nakikilala ang tambalang salita 2. Wika • Nakabubuo ng mga pangungusap sa paggamit ng magkasalungat na salita • Nagagamit nang wasto ang mga pang-uring magkasalungat 3. Pagsulat • Nakabubuo ng pangungusap sa pagpapalit ng kasalungat ng isang salita • Nakasusulat ng isang talaarawang naglalarawan ng ginawa 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Napahahalagahan ang sariling kultura B. Paksang Aralin 1. Pangangatwiran 2. Pagkilala sa Tambalang Salita 3. Mga Pang-uring Magkasalungat 4. Pagsulat ng Diary 5. Pagpapahalaga sa Sariling Kultura

II.

Pangmatagalang Pang-unawa Ang mga salitang magkasalungat ay baligtad ang kahulugan. Ang pagkilala sa magkasalungat na mga salita ay nakapagpapalawak ng talasalitaan. Halimbawa: Kung may hirap, may ginhawa. D. Mahahalagang Tanong 1. Bakit kahanga-hanga si Maria Makiling? Ipaliwanag. 2. Paano ang tamang pangangatwiran? 3. Bakit mahalaga ang pagsulat ng Diary? 4. Paano ang pagpapahalaga sa salitang kultura? Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Pangatwiranan: “Daig ng maagap ang masipag” Pagganap: Magbigay ng halimbawa bilang dagdag na ebidensya. B. Katibayan sa Pagganap Antas/Marka

Kraytirya sa Pagganap

4 – Napakahusay

Napangatwiranang mabuti at sapat ang salawikain. Nagbigay ng tamang ebidensya sa pahayag Nakapanghihikayat ang pangangatwirang ibinigay 3 – Mahusay May katwirang naibigay bilang paliwanag sa salawikaing inilahad. Nagbigay ng halimbawang mapaniniwalaan. Makabuluhan din ang katwiran 2 – Mahusay-husay May pangangatwiran bagamat medyo hindi sapat. Kulang ang halimbawang ibinigay. Kulang ang panghihikayat ng katwirang ibinigay 1 – Magsanay Pa

C.

Hirap sa pangangatwiran ang ginawa. Walang naibigay na halimbawang susuporta sa katwirang ipinahayag. Kulang na kulang ang panghihikayat ng pangangatwiran.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay/Maiikling Pagsusulit, InteraktibongAralin sa i-Learn at i-Teach sa Vibal website 121

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang araw – PAGBASA A. Panimula 1. Paghahanda Pag-uugnay ng dating kaalaman sa bagong aralin. 2. Paghahawan ng Balakid Linangin ang sumusunod na salita at ipagamit sa pangungusap.

B.

C.

1. namamalik-mata (nagbabagong anyo) 2. magmasid (tumingin) 3. dampa (kubo) 4. mangangaso (tagahuli ng mga hayop) 3. Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Sagutin ang mga tanong. Bumunot ng bilang na sasagutin. 1. Bakit kaya parang naeengkanto o namamalikmata ang bawat makakita kay Maria Makiling? 2. Paano iniiwasan ng sinuman si Maria Makiling? Ipaliwanag ang sagot. 3. Anong kaugaliang Pilipino ang ipinamalas ni Maria Makiling sa mangangaso? Ilahad ang mga patunay. 4. Matalino ba si Maria Makiling? Patunayan. 5. Masisisi ba ng mangangaso ang kanyang sarili sa pagbabawas niya sa mabigat niyang dala-dala? Bakit? Paglinang Pagsubaybay sa pagbasang tahimik ng pangkat at talakayan sa nakatakdang tanong na sasagutin nila. Pagpapalalim 1. Pag-uulat ng pangkat sa ginawa nila 2. Pagsagot sa mga tanong sa bahaging Sagutin, p. 213 3. Ipagawa ang Magsanay A, B, at C, p. 214.

4.

Ipagawa ang Magsanay A, B, at C, p. 215 Para sa karagdagang Pagsasanay sa mga panguring magkasalungat, bisitahin ang i-learn.vibalpublishing.com. Ipa-click ang Filipino Ugnayan 6 Yunit III Aralin 25 Talasalitaan. Bilang isang guro, puntahan ito sa i-teach.vibalpublishing.com.

D.

Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

A.

B.

C.

Pagpapahalaga Paggamit ng Pagtataya sa Tsart ng Katibayan sa Pagganap Ikalawang Araw – WIKA AT PAGBASA Paghahanda 1. Balik-aral sa iba pang pokus ng pandiwa. 2. Pagbasa ng isinulat sa pansariling journal. Paglinang 1. Pagtalakay ng aralin sa Wika, p. 216 2. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 216. Pagpapalalim 1. Pasagutan ang Magsanay A, B, C at D, p. 217 2. Karagdagang Pagsasanay A. Piliin at bilugan ang titik ng kasalungat ng panguring sinalungguhitan. 1. Naging balisa si Lyn nang natuklasan niyang nawawala ang kanyang mga alaga. a. ligalig

122 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

B.

D.

b. palagay c. di-mapalagay d. di malaman ang gagawin 2. Matalino raw si Edgar ayon sa kanyang ina. a. maisip c. masigasig b. di-tanga d. walang muwang 3. Ang lapit ni Amy sa kanyang mga kasama. a. tabi c. bagsik b. layo d. maikling agwat 4. Laylay ang balikat ni Jun sa pagbuhat sa kahon ng mga prutas. a. ayos c. pangit b. luyloy d. simple 5. Naging libre ang dalawang bata sa pagkuha ng nais nilang pagkain. a. walang bantay b. walang bayad c. di-malaya d. gratis Ibigay ang kasalungat ng sumusunod na mga pang-uri. Isulat ang sagot sa notbuk. 1. maalinsangan 4. mahitik 2. maamo 5. maliksi 3. mahinahon

Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Talakayin ang Kasanayan sa Pagsulat, p. 218 2. Pagsasanay sa Pagsulat Ipagawa ang Magsanay A at B, p. 218 3. Karagdagang Pagsasanay Sumulat ng talaarawan sa loob ng isang linggo. Itala at ilahad ang tungkol sa nabasa sa bawat araw.

Ikatlong Araw – UGNAYAN A.

B.

C.

D.

Paghahanda 1. Balik-aral sa tema ng aralin na nasa advance organizer. 2. Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin. Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema ng aralin sa sariling buhay 2. Pagsagot ng pagsasanay sa aklat, p. 219 3. Karagdagang Pagsasanay Bilang bahagi ng ating kultura ang mga awiting Pilipino, magkaroon ng munting palatuntunan sa loob ng silid-aralan. a. Mag-awitan ng mga awiting bayan tulad ng Bahay Kubo, Leron-Leron Sinta, Paruparong Bukid. b. Magbugtungan ang bawat hanay. Magpataasan ng puntos ng tamang sagot ang mga hanay. Pagpapalalim Basahin at unawain ang sumusunod na pabula. Si Langgam at Si Kalapati Nakita ni Kalapati na nahulog sa ilog si Langgam. Aga niyang inihulog ang isang dahon para masagip sa tuluyang pagkalunod itong si Langgam. Kumapit nga si Langgam sa malapad na dahon at nakaligtas siya sa malagim na pagkalunod. Buong-puso siyang nagpasalamat kay Kalapati na nabatid niyang siyang naghulog ng dahon na nasampahan niya. Isang araw, habang nakadapo sa sanga ng puno itong si Kalapati, namataan ito ng isang lalaking nanghuhuli ng ibon. Nakita ni Langgam sa aktong babarilin si Kalapati, kinagat nito sa paa ang lalaki. Pagpapahalaga Pagpapahalaga sa gawain C, Pagpapalalim 123

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Sagutin ang mga tanong: 1. Paano sinagip ni Kalapati sa tiyak na pagkalunod si Langgam? 2. Paano gumanti ng utang na loob si Langgam kay Kalapati? 3. Ano sa akala mo ang naging wakas ng kwento? Ipaliwanag. 4. Anong salawikain ang tugma sa kwento? 5. Anong katangiang Pilipino ang ipinamalas ni Kalapati? ni Langgam? 6. Iguhit ang anumang bahagi ng pabula. Isulat ang mensahe nito. A.

B.

Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig. 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng pahayag ni Manuel Luis Quezon. Paglinang Iparinig ang pahayag na ito: Matapang ang ating mga ninuno. Handa silang pumalaot sa mga dagat, ayusin ang mga gubat, at magtayo ng mga bayan at lungsod sa kasukalan. Ngunit ang mga tradisyong ito ay maaaring nawala o nalimutan na. Buhayin nating muli ang mga ito upang mapatnubayan at maalalayan tayo sa pagsasagawa ng ating mga sosyal na obligasyon. Halaw sa pahayag ni Manuel Luis Quezon

C.

Sagutin ang mga tanong: 1. Anong katangianng ating mga ninuno ang inilahad sa pahayag? 2. Anu-ano ang mga nagawa nila? 3. Ano ang kailangan nating gawin? Bakit? Pagpapalalim Sagutin ang sumusunod na mga tanong batay sa pahayag. 1. Ano ang maisasagot mo sa pahayag? 2. Anu-ano pang mga ideya ang maidadagdag mo?

D.

Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

IV.

Aralin

I.

Karagdagang Pagsasanay 1. Ipabigay ang kasalungat ng mga salita. Isulat ang sagt sa notbuk. 1. matalino 6. mataas 2. matangkad 7. palabiro 3. mapagmataas 8. palaaral 4. mahinhin 9. matiyaga 5. payapa 10. masipag 2. Ipagamit sa pangungusap ang mga salitang magkakasalungat sa paghabi ng isang kwento na maaaring alamat o pabula. Tandaang ang lahat ng kwento ay may tagpuan, mga tauhan, mga pangyayaring dulot ng paglutas sa suliranin ng tauhan at wakas. Kagamitan/Resorses Batayang Aklat, pp. 212-219. Interaktibong Aralin sa i-Learn at i-Teach sa Vibal website

26 Ako’y Pilipino Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Nasusunod ang mga panuto nang wasto • Nakikilala ang mga salitang iisa ang baybay ngunit magkaiba ang kahulugan 2. Wika • Natutukoy ang kasingkahulugan ng mga salitang ginamit sa akdang narinig • Nagagamit nang wasto ang mga pang-uring magkasingkahulugan

124 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

3.

B.

C.

D.

II.

Pagsulat • Nakasusulat ng ulat tungkol sa ugaling Pilipino 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Napahahalagahan ang mabubuting katangian ng mga Pilipino Paksang Aralin 1. Pagsunod sa Panuto 2. Mga Salitang Iisa ang Baybay Ngunit Magkaiba ang Bigkas at Kahulugan 3. Mga Pang-uring Magkasingkahulugan 4. Pagsulat ng Talata 5. Pagkilala sa Mabubuting Katangian ng Pilipino Pangmatagalang Pang-unawa 1. Maraming paraan ng pagpapalawak ng talasalitaan. 2. Mahalaga ang pagsunod sa panuto. Mahahalagang Tanong 1. Bakit kailangang pahalagahan ang mga katangian nating mga Pilipino? 2. Paano ang wastong pagsunod sa panuto? 3. Bakit napakahalaga ang paggamit ng mga pang-uring magkasingkahulugan? 4. Paano ang pagbibigay-halaga sa mabubuting katangian nating mga Pilipino?

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Pagbuo ng tulang dyamante Pagganap: Bumuo ng tulang dyamante. Gamitin ang paksa A o B. A. Paksa 1 = magsasaka Paksa 2 = mangingisda B. Paksa 1 = magulang Paksa 2 = guro Sundin ang istruktura sa pagbuo ng tulang dyamante, p. 229 ng aklat.

B.

Katibayan sa Pagganap Antas/Marka

C.

Kraytirya sa Pagganap

4 – Napakahusay

Nabuo ang tulang dyamante ayon sa istrukturang kailangan. Totoong magaling ang paggamit ng mga salita. Magaling na magaling ang paggamit ng mga pandiwa at pang-uri.

3 – Mahusay

Magaling ang binuong tulang dyamante. Nasunod nang wasto ang istrukturang kailangan. Tama ang paggamit na mga salita. Angkop ang ginamit na mga pandiwa at pang-uri.

2 – Mahusay-husay

Medyo okey ang binuong tulang dyamante. Hindi angkop ang ilan sa mga salitang ginamit. Halos hindi nasuno ang istrukturang kailangan.

1 – Magsanay Pa

Kulang ang kabuuan ng tulang dyamante ayon sa istrukturang kailangang masunod. Hindi angkop ang karamihan sa mga salitang ginamit.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A.

Panimula 1. Paghahanda Pag-uugnay ng dating kaalaman sa bagong aralin. 2. Paghahawan ng Balakid Pabigyang-kahulugan ang sumusunod na mga parirala. 1. wikang hinirang (wikang minamahal) 2. lahing matapang (lahing magiting) 3. sadyang marangal (sadyang kapuri-puri) 125

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

3.

4. walang sindak (walang takot) 5. katutubong pamana (likas na pamana) Ipagamit sa pangungusap ang bawat parirala. Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Sabihing dapat nasasagot ng bawat pangkat ang bilang ng tanong na nabunot nila. 1. Ano ang itinuturing na gintong pamana sa mga Pilipino? Bakit? 2. Sinu-sino ang ilang magigiting na Pilipino? Itugma ang bawat isa sa kani-kanilang titulo batay sa dating kaalaman. a. Ama ng Katipunan b. Pambansang Bayani c. Wika ng Himagsikan d. Bayani ng Pasong Tirad e. Bayani ng Ilocos f. Magiting na Heneral 3. Anong ideya ang inilalahad sa ikatlong saknong? Ipaliwanag. 4. Anu-ano ang mga likas at katutubong pamana sa atin? Bigyang-halimbawa ayon sa dating kaalaman. 5. Paano natin pahahalagahan ang kulturang Pilipino? Ipaliwanag.

B.

Paglinang Pagsubaybay sa pagbasang tahimik ng pangkat at talakayan sa nakatakdang tanong na sasagutin nila.

C.

Pagpapalalim 1. Pag-uulat ng pangkat sa ginawa nila 2. Pagsagot sa mga tanong sa bahaging Sagutin, p. 221 3. Ipagawa ang Magsanay A, B, at C, pp. 222. 4. Ipagawa ang Magsanay A, B, C, at D, pp. 223-224

D.

Paglalapat Pagsulat ng Pansariling Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

A.

B.

C.

Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Balik-aral sa mga pang-uring magkasalungat. 2. Pagbasa ng isinulat sa pansariling journal. Paglinang 1. Pagtalakay sa aralin sa Wika, p. 225 2. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 225. Pagpapalalim 1. Ipagawa ang Magsanay A, B, at C, p. 226. 2. Karagdagang Pagsasanay A. Bilugan ang kasingkahulugan ng sumusunod na mga salita: 1. hinihirang a. tinitingnan c. sinilangan b. minamahal d. tinubuan 2. marangal a. maginoo c. mayaman b. malayo d. karapat-dapat 3. sindak a. pangamba c. duwag b. tapang d. takot 4. malabay a. malabo c. mahirap b. malakas d. mayabong

126 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

B.

Hanapin sa kahon ang kasingkahulugan ng mga salitang may salungguhit. _______ 1. Balakyot ang mga dayuhang nagtatangkang supilin ang mga Pilipino _______ 2. Naging bantad ang ating mga bayani sa pakikipaglaban sa mga kaaway. _______ 3. Naging kapos tayo sa mga sandata sa paglaban sa mga dayuhan. _______ 4. Nagkaroon sila ng kimkim na galit sa mga mapag-imbot. _______ 5. Siyempre, espesyal tayong mga Pilipino. _______ 6. Ang isipan ng mga magsasaka ay laging gising. _______ 7. Maligaya ang mag-anak kapag buo ang mga myembro nito. sukab di-karaniwan

D.

kulang kuom

masigla sanay

nalulugod

Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Talakayin ang Kasanayan sa Pagsulat, p. 227 2. Pagsasanay sa Pagsulat Ipagawa ang Magsanay A, B, at C, p. 228. 3. Karagdagang Pagsasanay Bumuo ng talatang naglalarawan sa isang Pilipino. Gumamit ng mga pang-uring magkasingkahulugan. Humandang iparinig sa klase ang iyong ginawa. Ikatlong Araw – UGNAYAN

A.

Paghahanda 1. Balik-aral sa tema ng aralin na nasa advance organizer. 2. Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin.

B.

C.

Paglinang 1. Pag-uugnay sa tema sa sariling buhay 2. Pagsagot sa pagsasanay sa aklat, p. 229 3. Karagdagang Pagsasanay Magpakita ng larawan ng kilalang Pilipino sa kasalukuyan. Ipatalakay ang mabubuting katangian naiambag ng mga ito sa bansa. Pagpapalalim Awitin sa saliw ng gitara o cassette tape ang sumusunod. Unawain ang mensaheng hatid nito. Ako ay Pilipino Ako ay Pilipino Ang dugo’y maharlika Likas sa aking puso Adhikaing kay ganda. Sa Pilipinas na aking bayan Lantay na Perlas ng Silanganan wari’y nagtipon ang kayamanan ng Maykapal. Bigay sa aking talino Sa mabuti lang laan Sa aki’y katutubo Ang maging mapagmahal. Ako ay Pilipino, Ako ay Pilipino Isang bansa isang diwa Ang minimithi ko. Sa bayan ko’t bandila Laan buhay ko’t diwa Ako ay Pilipino, Pilipinong totoo. Ako ay Pilipino, ako ay Pilipino Taas noo kahit kanino Ang Pilipino ay ako! Sagutin nang buong katapatan ang bawat tanong na sumusunod: 1. Sang-ayon ka ba sa mga katangiang tinuran sa awitin? Bakit? 127

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2.

D.

A.

B.

Sa palagay mo, taglay mo ba ang mga katangiang ito? Ipaliwanag. 3. Bakit kailangan nating ipagmalaki na tayo ay mga Pilipino? 4. Naniniwala ka bang tayo’y binigyan ng talino? Anu-ano ang mga ito? 5. Ano ang buod o mensahe ng awitin para sa iyo? 6. Magbigay ng tatlong Pilipino na sa palagay mo ay may malaking nagawa para sa ating bansa. Isulat ang kanyang nagawa pagkatapos ng kanyang pangalan. Pagpapahalaga sa gawain C, Pagpapalalim. Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig. 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng tula. Paglinang Iparinig ang tulang ito: Sabihing ang iparirinig ay isang pangalang tula. Kilalanin Siya Lahat ng gawa ay tinatapos Yamang ang mga iyo ay mahalaga Di niya ipinapabukas pa Iyong mga nakatakdang gawain Ayaw niya ang “bukas na.” Sagutin ang mga tanong: 1. Anong magandang ugaling Pilipino mayroon si Lydia? 2. Anong uri ng tula ito? 3. Anong pangalan ang pinagbatayan ng tula? Kung gayon, ilang linya mayroon ang tulang ito? 4. Anong ugali ang ayaw niya?

C.

Pagpapalalim Bigkasin mo naman ngayon ang naturang tula. Idrowing mo ito at isulat sa ibaba ng drowing ang iba’t ibang ideya nito.

D.

Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

IV.

Aralin

I.

E.

Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap

F.

Karagdagang Pagsasanay Maglaro ng kilalanin-ugaling Pilipino. Magpagawa ng bilog. Ipapasa nila ang bola sa saliw ng tugtuging-Pilipino. Kung saan tumigil ang tugtog, ang may hawak ng bola ay magibigay ng ugaling-Pilipino na dapat panatilihin.

Kagamitan/Resorses Batayang Aklat, pp. 220-229

27 Ang Ikaapat na Utos Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Natutukoy ag mga piksyon at di-piksyon • Nakikilala ang mga salitang magkatugma 2. Wika • Natutukoy ang mga pang-uri sa akdang narinig • Nagagamit ang iba’t ibang kailanan ng pang-uri

128 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

3.

B.

C.

D.

II.

Pagsulat • Nakasusulat ng iskrip 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Naipapakita ang paggalang sa magulang Paksang Aralin 1. Mga Babasahing Piksyon at Di-piksyon 2. Mga Salitang Magkakatugma 3. Kailanan ng Pang-uri 4. Pagsulat ng Iskrip 5. Pagsunod sa pangaral ng Magulang Pangmatagalang Pang-unawa 1. May kailanan ang mga pang-uri. 2. Mahalagang matutuhan ang pagsulat ng iskrip. 3. Ang pagsunod sa magulang ay maituturo mula sa pagkabata. Mahahalagang Tanong 1. Bakit isinulat ang tulang “Ang Ikaapat na Utos”? 2. Paano naiiba ang babasahing piksyon sa di-piksyon? 3. Bakit mahalaga ang pagkilala sa mga salitang magkakatugma? 4. Paano makikilala ang mga salitang magkakatugma?

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto : Paggamit ng mga pang-uri sa iba’t ibang kailanan Pagganap: Kumuha ng kapartner. Bumuo ng iskrip sa paksang “Sa Aming Tahanan.” Gumamit ng mga pang-uri sa iba’t ibang kailanan. B. Katibayan sa Pagganap Kraytirya sa Pagganap 1

2

3

Antas ng Pagganap Ang iskrip ay binuo ayon sa ibinigay na paksa. Gumamit ng mga pang-uri sa iba’t ibang kailanan.

Ang iskrip ay maaaring gamiting panradyo o pangpelikula. Kawili-wili basahin at pakinggan ang nasabing iskrip. Pinakamalapit ito sa kalagayan ng tunay na buhay. Ito ay pag-uusap na angkop sa sitwasyon ng buhay.

Kung ang lahat ng marka ay 3, magaling! Kung hindi, magsanay pa. C.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay/Maiikling Pagsusulit, Interaktibong Aralin sa i-Learn at i-Teach sa Vibal website

III. Mga Gawain sa Pagkatuto A.

Unang Araw – PAGBASA Panimula 1. Paghahanda Ipalarawan ang katangian ng sariling ina. 2. Paghahawan ng Balakid Linangin ang kahulugan ng mga salitang sumusunod: 1. kawalan ng turing 2. hamak-hamakin 3. pagpaparangya 4. lisyang tuntunin 5. ligalig 6. magkadahil 7. lapastanganin 3. Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Bawat pangkat ng klase ay may takdang tanong na sasagutin. 1. Ano ang ikaapat na utos? Ipaliwanag. 129

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2. 3.

4. 5.

Sino ang unang dapat gumalang sa ating mga magulang? Bakit? Ibigay ang mga dapat nating gawin upang igalang ng iba ang ating mga magulang gayundin ang ating tahanan. Anong damdamin ang inilalahad ng tula? Ipaliwanag. Paano natin pakaiibigin ang ating mga magulang? bibigyang-respeto ang ating tahanan? Ipaliwanag.

B.

Paglinang Pagsubaybay ng guro sa pagbasang tahimik ng pangkat at talakayan sa nakatakdang tanong na sasagutin nila.

C.

Pagpapalalim 1. Pag-uulat ng pangkat sa ginawa nila. 2. Pagsagot sa mga tanong na nasa aklat. (Sagutin). 3. Pagsagot sa mga paagsasanay sa Pagbasa na nasa aklat. Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal

D.

Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

Para sa karagdagang pagsasanay sa mga babasahing piksyon at di-piksyon, pabisitahin ang i-learn. vibalpublishing.com. Ipa-click ang Filipino Ugnayan Wika at Pagbasa Ikalawang Edisyon Ugnayan 6 Yunit III Aralin 27 Pang-unawa. Bilang isang guro, puntahan ito sa i-teach.vibalpublishing.com

A.

B.

C.

D.

E.

Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Balik-aral sa mga pang-uring magkasingkahulugan. 2. Pagbasa ng isinulat sa pansariling journal. Paglinang 1. Pagtalakay ng aralin sa Wika, p. 235 2. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 235. Pagpapalalim 1. Pasagutan ang Magsanay A, B, C, at D p. 236. 2. Karagdagang Pagsasanay Ilarawan/Paghambingin ang sumusunod: 1. Rizal – Bonifacio 2. Rica – Jolina 3. buhay sa lalawigan – buhay sa lungsod 4. sampaguita – santan, gumamela, bugambilya 5. mangga – guyabano, atis, pinya Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Talakayin ang Kasanayan sa Pagsulat, p. 237. 2. Pagsasanay sa Pagsulat Ipagawa ang Magsanay A, B, at C, p. 237. 3. Karagdagang Pagsasanay Sumulat ng iskrip tungkol o kaugnay ng mga gawain ng mag-anak sa tahanan. Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap. Ikatlong Araw – UGNAYAN

A.

Paghahanda 1. Balik-aral sa tema ng aralin na nasa advance organizer. 2. Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin.

130 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

B.

C.

D.

A.

Paglinang 1. Pag-uugay sa tema sa sariling buhay 2. Pagsagot sa pagsasanay sa aklat, p. 238 3. Karagdagang Pagsasanay Iparinig ang musikang “Sa Ugoy ng Duyan” ni Lucio San Pedro. Itanong ang mensaheng hatid nito at ang damdaming ginigising nito sa nakikinig. Pagpapalalim Ipaawit ang awiting-bayan o oyayi o hele. Sabihing ito ay kantahin sa pagpapatulog ng bata at karaniwang inaawit ng mga nanay. Tumawag ng tig-isang kinatawan sa Pangkat A at B. Sila iyong mga boluntaryong artista ng klase. Habang inaawit ng klase ang hele, silang dalawang boluntaryo ay magpapantomina sa pagpapatulog ng kani-kanilang beybi. Maaari ring hindi magsabay sa pag-akto ang mga kinatawan. Piliin ang mas magaling sa dalawa. 1. Sanggol kong anak na giliw Matulog na nang mahimbing, Marami akong gagawin Huwag mo akong abalahin. 2. Tulog na tulog na, batang matulungin, Pagkat mayamaya, kita’y gigisingin Ang sasabihin ko’y Bangon na si Ineng, Bangon na si Ineng, bibili ng saging.” Pagpapahalaga Sipiin ng bawat mag-aaral ang dalawang hele. Ipaguhit ang ina samantalang ipinaghehele ang anak. Ipagawa ito sa mahabang coupon bond. Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig. 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng awit.

B.

C.

D.

Paglinang Iparinig ang awiting ito: Awit ng Ulila “Maamong bulaklak, mabini’t masaya, Ako’y ibigin mo, sabihin na sana Pagka’t ako’y lipos ng lungkot at dusa; Mula nang pumanaw ang mahal kong ina.” Sagutin ang mga tanong: 1. Kanino ulila ang umaawit? 2. Anong damdamin mayroon siya? 3. Ilarawan ang kanyang kausap. 4. Bakit gusto niya ito? 5. Sino sa palagay mo ang maamong bulaklak? Pagpapalalim Ilahad at talakayin nang patalata ang pangunahing ideya ng “Awit ng Ulila.” Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

Karagdagang Pagsasanay Magpagawa ng dalawang linyang magkatugma tungkol sa isang paksa. Magbalik-aral muna sa mga magkakatugmang salita bago magpasulat ng dalawang linyang magkatugma. Pasalungguhitan ang mga salitang magkatugma. Halimbawa: Ina Ako’y nangungulila Sa namayapa kong ina. Paksa: Rosas Ang dalagang maganda Tila rosas ang kapara. 131

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

IV.

Aralin

I.

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp. 230-239, i-Learn at i-Teach sa Vibal website

D.

28 Alamat ng Lahing Kayumanggi Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Nabibigyang-solusyon ang mga suliranin batay sa iniharap na sitwasyon • Nabibigyang-kahulugan ang mga idyomatikong pananalita 2. Wika • Nakapagtatala ng mahahalagang impormasyon sa akdang narinig • Napapangkat ang mga pang-uri sa iba’t ibang antas 3. Pagsuat • Nakabubuo ng poster sa iba’t ibang paksa 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Naipagmamalaki ang pagiging Pilipino B. Paksang Aralin 1. Pagbibigay-solusyon sa mga Suliranin 2. Mga Idyomatikong Pananalita 3. Iba’t Ibang Antas ng Pang-uri 4. Paggawa ng Poster 5. Ipagmalaki ang Pagiging Pilipino C. Pangmatagalang Pang-unawa 1. Napapangkat o nauuri ang mga pang-uri ayon sa iba’t ibang antas. 2. Ang idyomatikong pananalita ay nagpapayaman ng talasalitaan. 3. Dapat ipagmalaki ang pagiging Pilipino.

II.

Mahahalagang Tanong 1. Bakit pinamagatang “Alamat ng Lahing Kayumanggi” ang akda? 2. Paano ipinahayag ni Bathala ang tungkol sa lahing kaumanggi? 3. Bakit gumagamit ng mga idyomatikong pananalita? 4. Paano ang paggawa ng poster?

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Paggawa ng poster Pagganap: Gumawa ng poster tungkol sa alinman sa paksang sumusunod: 1. Pagtulong sa nangangailangan 2. Pagpapanatili ng sipag at tiyaga sa gawain B.

Katibayan sa Pagganap Kraytirya sa Pagganap Antas ng Pagganap 1

2

3 Ang poster ay maaaring gamitin bilang dekorasyon o anunsyo. Ito ay ayon sa paksang ibinigay. May maikling mensahe na naghahatid ng maliwanag at mabisang impormasyon. Makulay at makabuluhan ang drowing. Ginamit nang wasto ang mga sangkap sa pagsulat ng mensahe gaya ng malaking titik at bantas.

Kung ang lahat ng marka ay 3, magaling! Kung hindi, magsanay pa. C.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay

132 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A. Panimula 1. Paghahanda Magpakwento ng anumang alamat na narinig o nabasa. 2. Paghahawan ng Balakid Ibigay ang kasalungat ng bawat salitang sumusunod: 1. maganda 4. hilaw 2. maputi 5. natuwa 3. maliit 3. Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Bawat pangkat ng klase ay may takdang tanong na sasagutin. Mga tanong tungkol sa babasahin: 1. Ilarawan sa pangungusap/mga pangungusap at iguhit ang daigdig sa simula ng kwento. 2. Ilarawan sa pangungusap/mga pangungusap at iguhit ang unang taong nilikha. 3. Ilarawan sa pangungusap/mga pangungusap at iguhit ang ikalawang taong nilikha. 4. Ilarawan sa pangungusap/mga pangungusap si Bathala sa bawat sitwasyong sumusunod: a. Natapos niyang likhain ang daigdig. b. Nakita niya ang unang taong nilikha niya. c. Nakita niya ang ikalawang taong nilikha niya. d. Nakita niya ang ikatlong taong nilikha niya. B. Paglinang Pagsubaybay ng guro sa pagbasang tahimik ng pangkat at talakayan sa nakatakdang tanong na sasagutin nila.

C.

D.

Pagpapalalim 1. Pag-uulat ng pangkat sa ginawa nila 2. Pagsagot sa mga tanong sa bahaging Sagutin, p. 241 3. Ipagawa ang Magsanay A at B, p. 242. 4. Ipagawa ang Magsanay A at B, p. 243. Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

A.

B.

C.

Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Balik-aral sa kailanan ng pang-uri. 2. Pagbasa sa isinulat sa pansariling journal. Paglinang 1. Pagtalakay ng aralin sa Wika, p. 244 2. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 244. Pagpapalalim 1. Pasagutan ang Magsanay A, B, C, p. 245. 2. Karagdagang Pagsasanay Tukuyin ang antas ng pang-uring may salungguhit. ________ 1. Di-gaanong makulay ang proyekto ni Ison kaysa kay Billy. ________ 2. Napatunayan niyang ang bawat isa ay may masining na gawain. ________ 3. Iba-iba ang antas ng talento ng tao sa sining. ________ 4. Maaaring si Juan ang pinakamagaling sa lahat ng mga manlilikha. 133

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

________ 5. D.

E.

ring kahaliling Diyos, wala sa mataas na kalayaan sa balat ng lupa, ang wagas at tunay na mahal ng tao, kahit laking-gubat at walang nababatid kundi ang sariling wika’y yaong may magandang asal, may isang pangungusap, may dangal at puri; yaong di nagpapaapi’t di nakikiapi, yaong marunong lumingap sa bayang tinubuan.

Di-hamak na mahusay si Miko kaysa kay Mario.

Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Talakayin ang Kasanayan sa Pagsulat, p. 246. 2. Pagsasanay sa Pagsulat Ipagawa ang Magsanay, p. 246 3. Karagdagang Pagsasanay Gumawa ng poster tungkol sa pagtatanim ng gulay sa mga paso Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap

– Emilio Jacinto

D.

Ikatlong Araw – UGNAYAN A.

B.

C.

Paghahanda 1. Balik-aral sa tema ng aralin na nasa advance organizer. 2. Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin. Paglinang 1. Pag-uugnay sa tema sa sariling buhay 2. Pagsagot ng pagsasanay sa aklat, p. 247 3. Karagdagang Pagsasanay Magkunwaring kinatawan ng bansa. Bibigyan kayo ng tagubilin na sa pagpapakilala ay sabihin kung ano ang iyong maipagmamalaki sa bansang pinagmulan. Bilang Pilipino ano ang sasabihin mo? Isulat sa isang talata. Pagpapalalim Basahin ang sumusunod na pahayag at sagutin ang mga tanong na kasunod. Ang kamahalan ng tao’y wala sa pagkahari, wala sa tangos ng ilong, at pati ng mukha, wala sa pagkapu-

A.

B.

Pagpapahalaga Sagutin ang sumusunod na mga tanong: 1. Alin-alin ang mga di-tinitingnan sa kamahalan ng tao? 2. Alin-alin ang wagas at tunay na mahal ng tao? Ipaliwanag. 3. Ang laking-gubat ba ay maaaring mahal ng tao? Ipaliwanag. 4. Isang karangalan ba ang mabatid ang sariling wika? Bakit? 5. Ano ang pakahulugan ni Emilio Jacinto na mahal ng tao yaong di nagpapaapi’t di nakikiapi? Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig. 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng kwento. Paglinang Iparinig ang kwentong ito: Alamat ni Ango, Ang Manobong Maninigas Noong unang panahon, Si Ango ay nakatira sa isang mataas na bundok, kasama ang kanyang asawa at mga anak. Isang araw, nabali ang kanyang sibat habang nanghuhuli siya ng baboy-ramo. Naupo siya sa tabi ng ilog at ginawa niya ito. Sinigawan niya ang mga palakang nagkakaingay. “Tumahimik kayo. Lalong mabuti marahil ay tulungan ninyo ako.”

134 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Nang siya’y pauwi n, maraming batong maliliit ang gumulong na kasunod niya. Siya’y tumakbo, at higit na malalaking bato ang humabol sa kanya. Inabutan siya ng ilang bato at kumapit ang mga ito sa kanyang kamay. Nanghingi ng tulong si Ango sa kanyang asawa’t mga anak. Pinalibutan siya ng apoy ng engkanto, ngunit hindi nagkabisa. Pati na ang mag-anak niya’y napagbuhusan din ng galit ng mga bato. Unting-unti mula sa paa, pataas ay naging bato silang lahat. Kaya hanggang ngayon, sa bundok ng Binawi sa pulo ng Mindanaw ay makikita ang katawang naging bato nina Ango at ang mga kaanak niya. Mula sa: Panitikan Natin nina Paz M. Belvez, et al.

C.

D.

Sagutin ang mga tanong: 1. Ano ang nangyari nang nanghuli si Ango ng baboy-ramo? 2. Ano ang kanyang sunod na ginawa? 3. Bakit niya sinigawan ang mga palaka? 4. At ano ang ibig niyang mangyari? 5. Anong kahindik-hindik na pangyayari ang naganap sa kanya? 6. Kanino siya humingi ng saklolo? 7. Paano siya sinikap na tulungan? 8. Paano ipinakita ng mga bato ang galit nito? 9. Bigyang-kahulugan ang pamagat ng kwento. Pagpapalalim Itala ang mahahalagang impormasyon sa akdang narinig – Alamat ni Ango ang Manobong Maninigas. Makatutulong ang mga tanong na sinagot sa titik B. Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

IV.

Aralin

I.

Karagdagang Pagsasanay 1. Gawing monolog o pagsasatao ang narinig na alamat ni Ango. Pakinggan itong muli at magsanay sa pagsasalaysay. 2. Isaalang-alang ang tinig, bigkas, tikas, galaw at damdamin sa pagsasatao.

Kagamitan/Resorses Batayang Aklat, pp. 240-247

29 Awit ni Maria Clara Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Nabibigyang-katwiran ang mga pangyayari sa akdang binasa • Nakikilala ang magkakaugnay na mga salita 2. Wika • Nabibigyang-paglalahat ang narinig na pangyayari • Nagagamit ang iba’t ibang kayarian ng pang-uri sa pakikipagtalastasan 3. Pagsulat • Nasusulatan nang wasto ang mga information sheets at ibang forms 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Nasasagot ang mga tanong batay sa sarili • Nasasagutan ang bawat sitwasyon • Nakabubuo ng dasal para sa kapwa B. Paksang Aralin 1. Pagbibigay ng Palagay 2. Kahulugan ng Salita sa Tulong ng Analohiya 3. Iba’t Ibang Kayarian ng Pang-uri 4. Pagsulat ng Datos sa Information Sheet 5. Pagpapahalaga sa Lahing Pilipino 135

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

C.

II.

Pangmatagalang Pang-unawa 1. Makatutulong sa pagpapalawak ng talasalitaan ang pagkilala ng analohiya. 2. Isang paraan ng pagsasanay sa pag-unawa sa binasa ay ang wastong pagpupuno ng information sheet. 3. Pahalagahan ang lahing Pilipino sa sariling paraan. D. Mahahalagang Tanong 1. Bakit tanyag tayong mga Pilipino sa buong mundo? 2. Paano mo pangangatwiranan ang isang pahayag o kwento? Ipaliwanag. 3. Bakit nakapagbibigay-kulay ang paggamit ng pang-uri sa pangungusap? 4. Paano nagkakaugnay ang pagsulat ng datos sa information sheet at ang pagsunod sa panuto? Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Pagbuo ng palagay Pagganap: Basahin. Sang-ayon ka ba sa bawat pahayag na sumusunod? Pangatwiranan. 1. Samantalang may oras pa, Ay maglaan kang maaga Kung gumabi’t dumilim na Hindi nangangapa-ngapa pa. 2. Ang palad ng tao Sa ibabaw nitong mundo, Di matatalusan, Habang tayo’y nabubuhay At Diyos lamang ang nakaaalam. Kraytirya sa Pagganap 1

2

Antas ng Pagganap

3 Magaling ang pangangatwiran sa pagbibigay ng sariling palagay tungkol sa pahayag na binasa. Ang pangangatwiran ay nagpapahiwatig ng mataas na uri ng kasanayan sa mapanuring pag-iisip.

Naipahayag nang wasto ang sariling palagay. Nagamit nang tama ang mga kasanayan sa pagsulat tulad ng malaking titik at bantas.

C.

Kung ang lahat ng sagot ay 3, magaling! Kung hindi, magsanay pa. 3 – Mahusay 1 – Magsanay Pa 2 – Mahusay-husay Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A. Panimula 1. Paghahanda Itanong kung ano ang kayumanggi. Ipakwento ang alamat tungkol sa pinagmulan ng lahing kayumanggi. Ipagawang dugtungang salaysay. 2. Paghahawan ng Balakid Linangin ang kahulugan ng mga salitang may salungguhit: 1. ilong na sarat 2. matang mulat 3. matang di-nangungusap 4. mukhang iba ang bukas 5. tatak Pinoy 3. Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Bawat pangkat ng klase ay may takdang tanong na sasagutin batay sa bilang na mabubunot. 1. Ilarawan ang anyong Pinoy. 2. Ipaliwanag ang mensahe ng bawat saknong. 3. Bakit maituturing na ang mga Pilipino ay lahing mapalad?

136 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

4. 5. B.

C.

D.

Anu-ano ang mga sagisag ng ating bansa? Ipaliwanag ang sinisimbolo ng bawat isa. Anu-ano ang mga namana natin sa ating mga ninuno?

Paglinang Pagsubaybay sa pagbasang tahimik ng pangkat at talakayan sa nakatakdang tanong na sasagutin nila. Pagpapalalim 1. Pag-uulat ng pangkat sa ginawa nila. 2. Pagsagot sa mga tanong sa bahagi ng Sagutin, p. 248. 3. Ipagawa ang Magsanay A at B, pp. 249-250. 4. Ipagawa ang Magsanay A at B, p. 251. Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

A.

B.

C.

2.

Pagpapahalaga Paggamit ng Pagtataya sa Tsart ng Katibayan sa Pagganap Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Balik-aral sa iba’t ibang antas ng pang-uri. 2. Pagbasa ng isinulat sa pansariling journal. Paglinang 1. Pagtalakay ng aralin sa Wika, p. 252 2. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 252 Pagpapalalim 1. Pasagutan ang Magsanay A, B, at C p. 253.

D.

Karagdagang Pagsasanay Bilugan ang titik ng wastong sagot. 1. Ang pang-uring kapuri-puri ay nasa anyong a. payak c. inuulit b. maylapi d. tambalan 2. Ang pang-uring _____ ay maaaring karaniwan o patalinghaga ang kahulugan. a. payak c. inuulit b. maylapi d. tambalan 3. Bumuo ng pang-uring tambalan mula sa salitang balat. a. balatan c. balat na balat b. binalatan d. balat-sibuyas 4. Paghambingin ang dwende at higante. a. Napakalaki ng higante sa dwende. b. malaking-malaki ang higante sa dwende. c. Di-gaanong malaki ang higante sa dwende. Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Talakayin ang Kasanayan sa Pagsulat, p. 254 2. Pagsasanay sa Pagsulat Ipagawa ang Magsanay, p. 254 3. Karagdagang Kasanayan Sagutan ang sumusunod na form. Pangalan: _________________________________ Petsa at lugar ng kapanganakan: ______________ Mga Magulang Ama: __________________________________ Ina ____________________________________ Mga Kapatid: ______________________________ ____________________________________

137 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Di-malilimot na karanasan: __________________ Karangalang tinanggap: _____________________ Pinakakawili-wiling lugar na pinuntahan: ______ Pangarap sa buhay: _________________________ Pinakagustong asignatura: ___________________ Pinakagustong libangan: _________________

B.

C.

Ikatlong Araw – UGNAYAN A. Paghahanda 1. Balik-aral sa tema ng aralin na nasa advance organizer. 2. Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin. Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay 2. Pagsagot sa pagsasanay sa aklat, p. 255 3. Karagdagang Pagsasanay 1. Ipaawit ang “Awit ni Maria” Talakayin ang hatid nitong mensahe. 2. Ipaguhit gamit ang water color ang diwang hatid ng awit. Maaaring gumamit ng collage sa pagbibigay kahulugan sa awit. Pagpapalalim Basahin at unawain ang awit na Sampagita. Pagkatapos, awitin ito sa saliw ng gitara o piyano. Sampagita Sampagita ng aming lipi Bulaklak na sakdal ng yumi Ikaw ang mutyang pinili Na sagisag ng aming lahi Ang kulay mong binusilak Ay diwa ng aming pangarap

D.

A.

B.

Ang iyong bango’t halimuyak Sa tuwina’y aming nilalanghap O Bulaklak na nagbibigay ligaya O Paralumang mutyang sampagita Larawang mistula ng mga dalaga Ikaw ang tanging bituin hiraman ng kanilang ganda Ang iyong talulot Ang siyang tunay na sagisag Ng sa dalagang pusong wagas Kayumian at pagkamatapat Pagpapahalaga Sagutin ang sumusunod na mga tanong: 1. Ipaliwanag ang kahulugan ng bawat saknong. 2. Ano ang kahalagahan ng awit na Sampagita sa mga Pilipino? 3. Anu-ano ang iba pang gamit ng Sampagita? Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig. 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng kwento. Paglinang Iparinig ang kwentong ito: Hindi ibig sumuko ni Lapulapu sa mga Español at hindi ibig magbayad ng buwis kay Magallanes kaya siya at ang kasama nitong Pilipino at mga kawal na Español. Nasugatan si Magallanes at napabalik ito sa kanilang sasakyan. Nagpatuloy ang paglaban ng mga Pilipino hanggang sa napatay nila si Magallanes. Sagutin ang mga tanong: 1. Sino si Lapulapu? si Magallanes? 2. Bakit napoot si Magallanes kay Lapulapu? 3. Saan nagbuhat sina Magallanes nang naglayag sila patungong Mactan?

138 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

C.

D.

3.

Pagpapalalim Gumawa ng isang mabisang paglalagom o pagbubuod sa paksang napakinggan. Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal B.

Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________ E.

IV.

Karagdagang Pagsasanay Magpakita ng mapa ng Rehiyon 7. Hanapin ang Cebu, Mactan at Bohol. Sariwain sa isipan nila ang kasaysayan ng pagdaong ng barko ni Magellan sa Cebu noong 1521, ang labanan sa Mactan ang unang misa sa Limasawa. Balik-aralan ang pagdating ni Legaspi noong 1565 at ang danduguan (blood compact) niya kay Sikatuna. Iugnay ang paksang ito sa araling panlipunan.

C.

Kagamitan/Resorses Batayang Aklat, pp. 248-255 D.

Aralin

I.

30 Brother Edgardo

Bugayong, Jr.

Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Nabibigyang-hinuha ang mga kilos o gawi ng mga tauhan sa akda • Nakapagpapalit ng mga pantig ng salita sa pagbuo ng bagong salita 2. Wika • Nakapaglalagom ng akdang napakinggan • Nakapagbubuo ng mga pang-uri sa iba’t ibang kayarian

II.

Pagsulat • Nakabubuo ng ulat batay sa naobserbahan, narinig o nabasa 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Napahahalagahan ang sipag at tiyaga Paksang Aralin 1. Pagbibigay-hinuha sa mga Kilos ng Tauhan 2. Pagbubuo ng Salita 3. Pagbubuo ng mga Pang-uri 4. Pagsulat ng Balita 5. Pahalagahan ang Sipag at Tiyaga Pangmatagalang Pang-unawa Narito ang mga paraan sa pagbubuo ng pang-uri: 1. Paggamit ng salitang-ugat lamang 2. Pagkakabit ng panlapi sa salitang-ugat 3. Pag-uulit ng salitang-ugat o ng salitang maylapi a. ganap na pag-uulit – inuulit ang buong salita b. di-ganap na pag-uulit – bahagi lamang ng salita ang inuulit 4. Pagtatambal ng magkaibang salita Mahahalagang Tanong 1. Bakit dapat may sipag at tiyaga sa anumang gawain? 2. Paano makapagbibigay-hinuha sa mga kilos ng tauhan? 3. Bakit tambalan ang anyo ng mga pang-uring hampaslupa at pataygutom? 4. Paano ang wastong pagsulat ng balita?

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Pagbuo ng talata Pagganap: Bumuo ng talata tungkol sa isang bayaning Pilipino. Gumamit ng iba’t ibang anyo ng pang-uri. Salungguhitan at lagyan ng P sa ibabaw kung payak, T kung tambalan, at I kung inuulit 139

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

B.

Antas ng Pagganap

C.

Sagutin ang sumusunod na mga tanong: 1. Bakit kaya ang mga may kapansanan ang pinili ni Bro. Bong na paglingkuran? Ipaliwanag ang sagot. 2. Ano kayang pangangalaga ang kanilang kailangan? anong paggalang? 3. Ano ang mga layunin ng programang pinasimulan ni Bro. Bong para sa mga bata? Ilahad ang mga gawain. 4. Ipaliwanag ang kahalagahan ng mga sumusunod: a. pagiging produktibong miyembro ng sosyedad b. pagtaas ng kanilang kondisyon o kalagayan c. paglalaan ng mga oportunidad para sa kanila 5. Paano kaya maituturing ni Bro. Bong na huwaran bilang a. tao? c. manggagawa? b. ama? d. mamamayan?

Katibayan sa Pagganap Kraytirya sa Pagganap

3 – Mahusay

Naisulat ang mga katangian ng isang bayaning Pilipino. Gumamit ng iba’t ibang anyo ng pang-uri. Natukoy ang anyo ng bawat pang-uring ginamit. Nabuo ang talata nang maayos at nang ayon sa kasanayan sa pagsulat.

2 – Mahusayhusay

Naisulat ang ilang katangian ng isang bayaning Pilipino. Gumamit at natukoy ang ilang anyo ng pang-uri. Nabuo ang talata bagamat kulang ang paggamit ng kasanayan sa pagsulat tulad sa nilalaman at mekaniks.

1 – Magsanay Pa

Kulang na kulang ang kabuuan ng talata. Kulang na kulang ang gamit ng iba’t ibang anyo ng pang-uri. Ipakita ang wastong kasanayan sa pagsulat ng talata tulad sa nilalaman at mekaniks nito.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A. Panimula 1. Paghahanda Pag-uugnay ng dating kaalaman sa bagong aralin. 2. Paghahawan ng Balakid Linangin ang sumusunod na mga salita at ipagamit sa pangungusap. 1. pinansyal 3. oportunidad 2. kapansanan 4. maglaan 3. Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Bawat pangkat ng klase ay may takdang tanong na sasagutin ayon sa bilang na mabubunot.

B.

C.

D.

Paglinang Pagsubaybay sa pagbasang tahimik ng pangkat at talakayan sa nakatakdang tanong na sasagutin nila. Pagpapalalim 1. Pag-uulat ng pangkat sa ginawa nila 2. Pagsagot sa mga tanong sa bahaging Sagutin, p. 257 3. Ipagawa ang Magsanay A at B, p. 258 4. Ipagawa ang Magsanay A at B, p. 259 Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

140 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

E.

A.

B.

C.

D.

Pagpapahalaga Paggamit ng Pagtataya sa Tsart ng Katibayan sa Pagganap Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Balik-aral sa iba’t ibang kayarian ng pang-uri 2. Pagbasa ng isinulat sa pansariling journal. Paglinang 1. Pagtalakay ng aralin sa Wika, p. 260 2. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 261 Pagpapalalim 1. Pasagutan ang mga pagsasanay sa aklat, Magsanay A at B, p. 261. 2. Karagdagang Pagsasanay Bumuo ng pang-uri mula sa ibinigay na salita para sa hinihinging anyo ng pang-uri. Halimbawa: tamis – maylapi sagot: matamis 1. bago – payak 2. kapus – tambalan 3. isip – maylapi 4. biglang – tambalan 5. buti – inuulit 6. ganda – inuulit 7. simpleng-simple – payak 9. sunod – naylapi 10. makapigil – tambalan Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Talakayin ang Kasanayan sa Pagsulat, p. 262. 2. Pagsasanay sa Pagsulat Ipagawa ang Magsanay A at B, p. 262 3. Karagdagang Pagsasanay Sumulat ng balita tungkol sa napapanahong isyu na narinig sa radyo o TV. Alalahanin at sundin ang mga dapat tandaan sa pagsulat ng balita.

A.

B.

C.

Ikatlong Araw – UGNAYAN Paghahanda 1. Balik-aral sa tema ng aralin na nasa advance organizer. 2. Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin. Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay 2. Pagsagot sa mga pagsasanay sa aklat, p. 263 3. Karagdagang Pagsasanay Iguhit ang batang may sipag at tiyaga. Sa ibaba ng drowing, ipaliwanag ang mensaheng inihahatid ng larawan. Pagpapalalim Basahin at unawain ang kwento. Pagkatapos, sagutin ang mga tanong. Si Angolo ay isang mabuting higante. Kaibigan siya ng mga tao. Isang araw, tinulungan niya ang mga ito sa pagtawid sa kabilang lupain upang kumuha ng asin. Pinatulay niya ang mga ito sa binti niya. Masaya silang bumalik na dala ang asin. Muli silang tumulay sa binti ng butihing higante. Sa kasamaang palad, kinagat ng langgam ang binti ni Angalo. Dahil dito napakisot siya. Nahulog sa tubig ang mga tao kasama ang dalang asin. Mula noon, umalat na ang tubig sa dagat.

1. 2.

D.

Anong di-karaniwang pangyayari ang inilahad sa alamat? Anong uri ng babasahin ang inyong binasa, may katotohanan o walang katotohanan? Patunayan.

Pagpapahalaga Pangkatin ang klase sa limang grupo. Gawing iskrip ang binasang alamat para sa anying pandulaan. Bigyanghalaga ang wastong pag-uugali ng bawat tauhan sa kanilang kilos at pananalita. Magsanay at magsagawa ng pagtatanghal sa klase. 141

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

A.

B.

Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig. 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng talambuhay. Paglinang Iparinig ang talambuhay na ito: Felix Resurreccion Hidalgo... Dakilang Pintor Kapanahon ni Juan Luna si Felix Resurreccion Hidalgo. Ipinanganak siya sa Binondo, Maynila, noong Pebrero 21, 1853. Gaya ni Juan Luna, si Felix Resurreccion Hidalgo ay nagtamo ng maraming papuri sa ibang lupain. Ang mga ipininta niyang tanawin sa Pilipinas, na itinanghal niyang una sa teatro Circo sa Bilibid ay inilahok niya sa tanghalang pandaigig sa Philadelphia noong 1879. Hinangaan ng madla ang kanyang mga kwadro. Siya at si Juan Luna ay kapwa nagtamo sa isang tanghalang pandaigdig sa Madrid noong 1884. Pinagtagumpayan din. ni F. R. Hidalgo yaong idinaos sa Madrid noong 1887 at isang medalyang ginto ang ipinagkaloob sa kanya. Nagtamo rin siya ng medalyang pilak sa tanghalang pandaigdig sa Paris noong 1889, na sinundan ng isa pang tagumpay sa Barcelona noong 1891. Sa tanghalang pandaigdig sa Madrid noong 1892 ay nagtamo siya ng medalyang ginto. Binawian siya ng buhay sa Barcelona noong Marso 1913. Isang daan sa Quiapo ang pinangalanang F. R. Hidalgo sa karangalan niya. “Lupang Hinirang” Bede’s Publishing House, Inc.

Sagutin ang mga tanong: 1. Kapanahon ni Juan Luna si Felix Resurreccion Hidalgo. Saan sila kapwa nagtamo ng maraming papuri? 2. Inilahok ni F. R. Hidalgo sa tanghalang pandaigdig sa Philadelphia noong 1879 ang kanyang mga ipinintang mga tanawin sa Pilipinas.

C.

D.

Ano ang reaksyon ng madla sa kanyang kwadro? 3. Isang dakilang pintor na Pilipino si F. R. Hidalgo. Paano natin siya kinilala at pinahalagahan sa dangal na hatid niya sa ating bayan? Pagpapalalim Isulat ang buod ng talambuhay ni Felix R. Hidalgo. Ilaha ang tungkol sa kanyang pagsilang, mga katangian at ang mahalagang nagawa nito. Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Petsa: __________________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: __________________

E.

IV.

Karagdagang Pagsasanay Magpasaliksik ng talambuhay ng mga bayani at ipaulat ito sa klase. Ipaulat ang natatangi nilang ambag sa bayan. Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp. 256-263

Lagumang Pagsusulit Paalaala sa Guro: Inilagay/Minarkahan na ang mga sagot sa mga pagsasanay, maliban sa bahaging Pagsulat. Wika

A.

Basahin ang mga pangungusap. Pag-aralan ang may salungguhit na pandiwa at ang binilugang paksa. Piliin ang pokus ng pandiwang ginamit. Titik lamang ng wastong sagot ang bilugan. 1. Nag-aklas ang mga Pilipino laban sa mga dayuhan. a. tagaganap b. pinaglalaanan c. layon 2. Pinuntahan ng pangulo ang Cavite kahapon. a. ganapan b. direksyon c. layon

142 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

3.

B.

Ipinaglaban ng mga bayani ang mga Pilipino. a. pinaglalaanan b. sanhi c. layon 4. Ipinansulat ni Dr. Jose Rizal ang lumang lapis. a. gamit b. layon c. tagatanggap 5. Ikinabigo nila ang kawalan ng pagkakaisa. a. ganapan b. layon c. sanhi Piliin ang angkop na pang-uring dapat gamitin sa pangungusap. Bilugan ang wastong sagot. 6. Ang pagiging (mahusay, mas mahusay, pinakamahusay) sa isang larangan ay wala sa kasarian. 7. Ang proyektong Oplan Alis Disease ng Kagawaran ng Kalusugan ay pinarangalan bilang (mahusay, mas mahusay, pinakamahusay) na proyekto ng pamahalaan noong panahong nagdaan. 8. (Magkasinlakas, Higit na malakas, Pinakamalakas) ang kaliwang kamao ni Manny Paquiao kaysa sa kanyang kanang kamao.

C.

Piliin ang titik ng kaisipang ipinahahayag sa bawat salawikain. 15. Kapag maiksi ang kumot, magtiis mamaluktot. a. pagtitipid c. pagkamasunuin b. pagkamaagap 16. Ang taong takot sa ahas, di dapat lumakad sa gubat. a. katapatan b. katapangan c. pakikipagtalo

Pagsulat (17-23)

Bilang mag-aaral ng inyong paaralan, sumulat sa kapitan ng inyong barangay at anyayahan mo siyang magsalita tungkol sa paksang “Proyektong Pangkalinisan at Pangkalusugan ng Barangay”. Sundin ang pormat sa pagsulat ng liham pangangalakal. ____________________ ____________________ Patutunguhan ____________________, Bating Panimula __________________________________________ ______________________________________________ ____________________, Bating Pangwakas

Pagbasa

A.

B.

Buuin ang tumbasan o ugnayan ng mga salita. Isulat ang titik ng tamang salita. 9. Ilokano : Ilocos : Bikolano (a. Bicol b. Iloilo c. Bohol) 10. Hiligaynon : Iloilo : Cebuano (a. Bacolod b. Cebu c. Samar) 11. mayor : Lungsod : Gobernador (a. Lalawigan b. Bayan c. Barangay) Bilugan ang titik ng kasingkahulugan ng idyomatikong pananalitang may salungguhit. 12. Basa ang papel niya sa kanyang guro. a. Alam ang masamang ginawa b. Alam ang mabuting ginawa c. Pinagtatakpan ang masamang gawain 13. Ahas ang kaibigan mong iyan. a. tapat b. traidor c. huwad 14. Kailan ang mahabang dulang ng ate mo? a. kasal b. kaarawan c. pagtatapos

____________________

Lagda

Pakikinig

Pakinggan ang pagbasa ng talata. Isulat ang wastong sagot sa bawat tanong. Si Juan Luna Si Juan Luna ay kapatid ni Antonio Luna na isa ring makabayan. Isinilang siya sa Badoc, Ilocos Norte noong Oktubre 24, 1857. Maliit pang mag-aaral ay mahilig na sa pagpipinta si Juan. Naging isang dalubhasang pintor si Juan. Naglingkod siya sa bayan sa pamamagitan ng kanyang pinsel. Ang mga likhang sining niya sa Europe ay nagkamit ng karangalan tulad ng Spoliarium, Cleopatra, at ang The Blood Compact. Ang karamihan sa kanyang mga likha ay tungkol sa bansang Pilipinas.

Sumakabilang buhay siya noong Disyembre 7, 1899. 24. Sino ang kapatid ni Juan Luna na isa ring bayani? (Antonio Luna) 25. Sa anong larangan ng sining siya nakilala? (pagpipinta) 26. Ano ang kalimitang paksa ng kanyang mga likhang-sining? (tungkol sa bansang Pilipinas) 143

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Yunit IV KAPIT BISIG SA KAUNLARAN Unang Bahagi – INAASAHANG BUNGA A. Pangkalahatang Pamantayan Nagkakaroon ang mga mag-aaral ng ganap na kakayahan na makipagtalastasan at makaunawa ng mga konsepto sa pagkilala at pagunawa ng narinig, nabasa, at nabuo nilang kayariang pangwika sa pasalita at pasulat na anyo. Pamantayang Pangnilalaman Nagkakaroon ang mga magaaral ng kaalaman sa: • pagkilala sa mga pangatnig ng tambalan at hugnayang pangungusap • pagsusuri sa pananaw, tono, layunin, at saloobin ng may-akda • pagkilala sa salita sa pamamagitan ng katuturan nito • pagbibigay-kahulugan sa mga impormasyong nasa grap, tsart, at mapa • pagkatutong magbigay ng pasya • pag-uuri ng mga salita ayon sa pandama • pagtukoy sa mga pangungusap na walang paksa • paghihinuha sa angkop na wakas

Pamantayan sa Pagganap Nagkakaroon ang mga magaaral ng kasanayan sa: • paggamit nang wasto sa pang-angkop • pagsulat ng talatang naglalahad ng impormasyon • pagsulat ng talumpati • pagbabahagi ng sariling paniniwala • pagbuo ng taludturang may tugma • paggamit nang wasto sa mga ingklitik • pagsusunud-sunod ng mga pangyayari sa isang gawain • pagsasagawa ng mabilisan at pahapyaw na pagbasa

Mahahalagang Tanong

Pangmatagalang Pang-unawa •

•

•

Ang mga pangatnig na at, ngunit, da tapwat, at o ay ginagamit sa tambalang pangungusap. Ang mga pangatnig na kung, dahil sa, pag, nang, kaya, upang, sapagkat, kahit, at kapag ay ginagamit naman sa hugnayang pangungusap. Ang bilang ng pantig sa bawat taludturan ay maaaring walo, labindalawa, o labing-anim. May anim na pantig sa bawat sesura kung labindalawa ang pantigan, walong pantig sa bawat sesura kung labing-anim naman ang pantigan ng bawat taludtod. Sesura ang tawag sa pagtigil sa bawat taludturan. Ang ingklitik ay mga katagang paningit na makapagpapabago ng diwa ng pangungusap ngunit hindi nakatatayong mag-isa. Ito ay nagbibigay-linaw at nagpapalawak sa ipinahahayag na pangungusap (na, pa, nga, pala, sana, daw/raw, din/rin, nga/mandin, ba, lamang/lang).

144 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

•

•

•

•

•

•

Bakit kailangang tayong lahat ay magkapit-bisig? Paano isasagawa ang pagkakapit-bisig sa kaunlaran? Bakit sinasabing nasa pagsisikap ang pag-unlad? Paano naiiba ang pagiging masikap sa pagiging masinop? Bakit tayo gumagamit ng sugnay na pang-abay? Paano naiiba ang parirala sa sugnay?

•

•

Ang mga payak na pangungusap ay mapapalawak kung gagamitan ng: 1. Pagdaragdag ng salita – Pagdaragdag ng isang salita. 2. Pagdaragdag ng parirala – Mga salita na idinagdag sa pangungusap 3. Pagdaragdag ng sugnay – Lipon ng salitang may simuno at panaguri na pinangungunahan ng pang-ugnay. Pang-angkop ang tawag sa -ng at na. Ito ay nag-uugnay ng isang salita sa salitang binibigyang-turing. May kanya-kanyang gamit ang mga ito. Ito ay nagpapadulas sa pagbigkas ng mga salita.

B. Kaalaman at Kakayahan Ang mga mag-aaral ay nagkakaroon ng kaalaman sa: • paggamit ng mga pangatnig na tambalan at hugnayang pangungusap, pang-angkop, pagsusuri • pagtukoy sa ugnayang sanhi at bunga • pag-uuri ng mga impormasyon kung opinyon o katotohanan • pagsusuri sa pananaw, tono, layunin, at saloobin ng may-akda • paglalapat ng kahalagahan ng binasa sa sariling karanasan • pagpapakahulugan sa mga impormasyong nasa grap, tsart, mapa • paghinuha sa angkop na wakas • pagkilala sa mabilisan at pahapyaw na pagbasa • paggamit ng dating kaalaman sa pagpapahalaga ng kaisipan • pagtukoy sa mga pangungusap na walang paksa, sanhi, at bunga • paghahambing ng magkakaugnay na salita

Kakayahan: Ang mga mag-aaral ay nagpapakita ng kakayahan sa: • pagtukoy sa talatang may pagkakasunud-sunod ng pangyayari • pagsulat ng lagom, talatang naglalahad ng impormasyon, pagsulat ng tagubilin sa pupuntahang lugar, talaarawan • pagsusuri sa kayarian ng salita • pagbuo ng komik istrip • pagtukoy sa iba’t ibang uri ng parirala • paggamit ng sugnay na pang-abay • pagsulat ng talumpati, talatunugan, talaarawan, taludturang may tugma, lagom • pagtukoy at paggamit ng ingklitik • mapahahalagahan ang pagsisikap at pagiging masinop, pagtutulungan, ipagmalaki ang sariling bayan, pagtitiyaga, kakayahang magbigay ng pasya

145 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Ikalawang Bahagi – KATIBAYAN NG PAGTATAYA Produkto/Pagganap

Kraytirya sa Pagganap

P – Produkto Napahahalagahan ang sarili sa iba’t ibang paraan.

4 – Nakapagbigay ng apat na paraan ng pagpapahalaga sa sarili. 3 – Nakapagbigay ng tatlong paraan ng pagpapahalaga sa sarili. 2 – Nakapagbigay ng dalawang paraan ng pagpapahalaga sa sarili. 1 – Nahirapang makapagbigay ng isang paraan ng pagpapahalaga sa sarili

P – Pagganap Isulat ang mga paraan ng pagpapahalaga sa sarili sa bawat talulot ng bulaklak. Halimbawa: nag-aaral

may damit

Iba Pang Katibayan sa Pagganap * * * * *

Mga Sagot sa mga Pagsasanay ng Bawat Aralin Lagumang Pagsusulit ng Yunit Mga Pagtataya sa Bawat Aralin Mga Takdang Gawain sa Notbuk Mga Kasanayang Interaktibo sa CD-ROM at i-Learn sa Vibal Website

nakatira sa disenteng tahanan may wastong pagkain at pahinga

Antas/Marka 4 – Napakahusay 3 – Mahusay 2 – Mahusay-husay 1 – Magsanay Pa

146 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Ikatlong Bahagi – MGA GAWAIN SA PAGTUTURO AT PAGKATUTO A. Mga Gawaing Instruksyunal 1. Ipakilala ang mga pangatnig sa tambalan at hugnayang pangungusap. 2. Ipasuri at ipatalakay ang pananaw, tono, layunin, at saloobin ng may-akda ng kwento. 3. Ipaliwanag na nakikilala ang salita sa pamamagitan ng katuturan nito.

B. Kagamitan/Resorses 1. Mga Aralin 31-40 Yunit IV ng Ugnayan 6 Teksto at Gabay sa Pagtuturo at Pagkatuto batay sa UbD 2. i-Learn/i-Teach Activities (i-learn.vibalpublishing.com/ i-teach.vibalpublishing.com) 3. CD-ROM Activities

4. Maglahad ng halimbawa at pabigyang-kahulugan ang mga impormasyong nasa grap, tsart, at mapa. 5. Ituro ang paraan ng pagbibigay ng sariling pasya. 6. Talakayin ang pag-uuri ng mga salita ayon sa pandama. Ipagawa ang mga pagsasanay. 7. Ipatukoy ang mga pangungusap na walang paksa. 8. Hayaan silang maghinuha sa angkop na wakas ng kwento. 9. Ipagamit nang wasto ang pang-angkop at magpasulat ng talatang naglalahad ng impormasyon. 10. Talakayin kung paano ang pagsulat ng talumpati. 11. Ituro ang paraan ng pagbabahagi ng sariling paniniwala. 12. Ipaliwanag at magpabuo ng taludturang may tugma. 13. Ipagamit nang wasto ang mga ingklitik. 14. Magpasagawa ng mabilisan at pahapyaw na pagbasa at ipatupad ang pasusunud-sunod ng mga pangyayari.

147 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

YUNIT

IV KAPIT BISIG SA KAUNLARAN

2.

Aralin

31 Nasa Pagsisikap ang Pag-unlad

3. 4.

I.

Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Natutukoy ang mga pangyayaring may ugnayang sanhi at bunga • Nabibigyang-kahulugan ang salita sa tulong ng dating kaalaman 2. Wika • Nakapagbibigay ng isang paglalagom sa narinig • Nakagagamit nang wasto ng mga pang-angkop 3. Pagsulat Nakasusulat ng talata na may pagkakasunudsunod ng mga pangyayari 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Napahahalagahan ang pagsisikap at pagiging masinop B. Paksang Aralin 1. Pagtukoy sa Ugnayang Sanhi at Bunga 2. Kahulugan ng Salita sa Tulong ng Dating Kaalaman 3. Mga Pang-angkop 4. Talatang may Pagkakasunud-sunod ng Pangyayari 5. Pagpapahalaga sa Pagsisikap at Pagiging Masinop C. Pangmatagalang Pang-unawa Pang-angkop ang tawag sa -ng at na. Ito ay nag-uugnay ng isang salita sa salitang binibigyang-turing. May kanya-kanyang gamit ang mga ito. Nagpapadulas sa pagbigkas ng mga salita ang mga pang-angkop. D. Mahahalagang Tanong 1. Bakit nasa pagsisikap ang pag-unlad?

II.

Paano mo ipakikita ang pagsisikap sa gawain? Ipaliwanag. Bakit kinakailangang gumamit ng pang-angkop? Paano napag-uuri ang talata?

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Pagbuo ng panayam Pagganap: Bumuo ng panayam. Magkunwang kapanayamin mo ang alinman sa mga sumusunod sa paksang “Tungo sa Pag-unlad.” a. Manlalarong magaling at mabilis b. Mayor ng pamayanang malinis c. Magaling na guro d. Mag-aaral na masikap e. Inang mapagmahal B.

Katibayan sa Pagganap Antas/Marka

Kraytirya sa Pagganap

3 – Mahusay

Magaling ang binuong panayam na umikot sa paksang “Tungo sa Pagunlad.” Tama ang naging palitan ng tanong at sagot ng tagapanayam at napanayam. Nagamit ang wastong pananalita at kasanayan sa pagsulat sa pagbuo ng panayam.

2 – Mahusay-husay

Medyo mahusay ang panayam na nabuo ayon sa paksang itinakda. Kulang lang sa kabuuan ang panayam ng mga tanong at sagot. Kulang din ang kawastuan ng pananalita at kasanayan sa pagsulat ng panayam.

1 – Magsanay Pa

Kulang na kulang ang kabuuan ng panayam. Maaari ring mapagbuti ang mga tanong at sagot. Mapagbubuti pa ang paggamit ng wastong pananalita at kasanayan sa pagsulat ng panayam.

148 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

C.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay/Maiikling Pagsusulit, Interaktibong Aralin sa CD-ROM

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A. Panimula 1. Paghahanda Iugnay ang Aralin 30 sa Aralin 31. 2. Paghahawan ng Balakid Ipaliwanag na ang collocation ay isang paraan sa pagbibigay-kahulugan sa mga salita. Ipasagot ang Magsanay A, B, at C, pp. 269-270. 3. Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Ibigay ang mga tanong sa Sagutin. Bigyan ang bawat pangkat ng tanong/mga tanong na sasagutin. B. Paglinang 1. Ipabigay ang mga panuntunan sa pagbasa nang tahimik. 2. Ipabasa nang tahimik ang ”Nasa Pagsisikap ang Pagunlad.” 3. Subaybayan ang bawat pangkat sa pagsagot sa tanong/ mga tanong na naibigay sa kanila. C. Pagpapalalim 1. Ipabigay ang ulat ng bawat pangkat. 2. Ipasagot ang mga tanong sa bahaging Sagutin pp. 266-267 Atasan ang mga mag-aaral na gawin ang karagdagang pagsasanay, gamitin ang CD-ROM sa Wika at Pagbasa 6, Ipa-click ang Kapit-Bisig sa Kaunlaran Pang-unawa

3.

Ipaliwanag ang pagtukoy sa mga pangyayaring may ugnayang sanhi at bunga. Magbigay ng halimbawa.

D.

4. Ipasagot ang Magsanay A at B, pp. 268-269. Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal Petsa: _______________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: ______________

E.

A.

Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap Ikalawang Araw – WIKA AT PAGBASA Paghahanda 1. Balik-aral sa kwentong/usapang, ”Nasa Pagsisikap ang Pag-unlad.” 2. Pagbasa ng isinulat sa pansariling journal.

B.

Paglinang 1. Pagtalakay sa aralin sa Wika Ipabasa ang usapan sa p. 271. Ipapansin ang mga titik at katagang may salungguhit. Ipasagot ang mga tanong. 2. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 271.

C.

Pagpapalalim 1. Pasagutan ang Magsanay A, B, at C, p. 272. Atasan ang mga mag-aaral na gawin ang karagdagang pagsasanay sa mga pang-angkop. Gamitin ang CDROM sa Wika at Pagbasa 6, ipa-click ang Kapit-Bisig sa Kaunlaran Wika

149 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

3.

2.

D.

Karagdagang Pagsasanay Pangkatin ang klase. Ipasagot sa bawat pangkat ang tungkol sa pagtatanim ng carageenan na gumagamit ng mga pang-angkop. Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Magbigay ng halimbawa ng isang talata na may pagkakasunud-sunod ang mga pangyayari. 2. Pagsasanay sa Pagsulat Ipagawa ang pagsasanay sa p. 273. 3. Karagdagang Pagsasanay Pasulatin ng isang talatang reaksyon tungkol sa usapan.

3.

4.

5.

Ikatlong Araw – UGNAYAN A.

B.

Paghahanda 1. Balik-aral sa tema ng yunit na nasa advance organizer. 2. Pag-uugnay ng tekstong binasa sa tema ng aralin. Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay Ipaugnay ang temang ”Nasa Pagsisikap ang Pagunlad” sa sariling buhay ng mga mag-aaral. 2. Pagsagot ng pagsasanay sa aklat, p.273 3. Karagdagang Pagsasanay Isulat ang magiging bunga ng mga nakasaad na sanhi. 1. Hindi nagpapatay ng mga appliances na gumagamit ng kuryente tulad ng aircon, T.V., at electric fan. Bunga: ____________________________ 2. Regular na nagdidilig ng halaman at gulayan si Emma. Umaga at hapon niya itong ginagawa. Bunga: ____________________________

C.

D.

A.

B.

Natutulog nang maaga si Arwen at Hayden. Natutulog sila sa wastong bilang ng oras na kailangan ng katawan nila. Bunga: ____________________________ Nakakalimutang magsepilyo ng ngipin ni Bernard gabi-gabi. Bunga: ____________________________ Napupuno ng mga nililipad na plastik cups, straw, at supot na plastik ang malaking butas na lusutan ng tubig sa mga kalsada. Bunga: ____________________________ Natapakan ng magkakalaro ang buhay na kawad ng kuryente. Napatid ito at nakahambalang sa lugar na laruan ng mga bata. Bunga: ____________________________

Pagpapalalim Ipasadula ang usapan tungkol sa pagtatanim ng carageenan. Pagpapahalaga Gumawa ng Rubrics sa pagpapahalaga at ipasagot sa mga mag-aaral. Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig. 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng tula. Paglinang Iparinig ang tulang “Tungo sa Pag-unlad.” Sagutin ang mga tanong: 1. Sinu-sino ang mga dapat magtutulungan? 2. Paano matatamo ang kasaganaan ng isang barangay o lungsod?

150 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

3. 4. 5.

Sinu-sino ang kailangan ng ating bayan? Saan dapat ituon ang ating kinabukasan? Paano matutupad ang ating naisin?

C.

Pagpapalalim Magpabigay ng reaksyon tungkol sa diwang ipinahihiwatig ng tula.

D.

Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Petsa: _______________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: ______________

E.

Karagdagang Pagsasanay 1. Ipabasang muli ang usapan. Magkaroon ng teatrong pabasa kung saan may mga mag-aaral na babasahin ang dayalog ng tauhan. Kailangang ipakita nila sa tono, diin, at pagbigkas ng mga salita ang damdamin ng binabasa. 2.

IV.

Ipalabas sa klase at magkaroon ng ebalwasyon ng pangkat na kasali. Gawing pamantayan ang mga sumusunod: a. Wastong Pagbigkas b. Tono at Diin c. Damdamin d. Reaksyon ng Nakikinig

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp. 265-273, CD-ROM

Aralin

I.

32 Ang Landas sa Tagumpay Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Nakagagawa ng pagsusuri ng sanhi at bunga • Nabibigyang-kahulugan ang salita sa pamamagitan ng pagpapangkat 2. Wika • Nakasasagot sa mga tanong tungkol sa detalye ng kwentong napakinggan • Nagagamit nang wasto ang mga pangatnig sa tambalan at hugnayang pangungusap 3. Pagsulat • Naisusulat ang lagom tungkol sa isang usapan 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Napahahalagahan ang pagiging masikap at matiyaga sa anumang gawain B.

Paksang Aralin 1. Ang Pagsusuri ng Sanhi at Bunga 2. Pagbibigay-kahulugan ng Salita sa Pamamagitan ng Pagpapangkat 3. Mga Pangatnig sa Tambalan at Hugnayang Pangungusap 4. Pagsulat ng Lagom 5. Pagsisikap at Pagtitiyaga

C.

Pangmatagalang Pang-unawa 1. Ang tambalang pangungusap ay maaaring buuin sa pamamagitan ng pagsasama ng dalawa o mahigit na kaisipan o sugnay na makapag-iisa. 2. Ang bawat sugnay na makapag-iisa ay nagsasaad ng isang kaisipan. 3. Ang hugnayang pangungusap ay maaaring buuin 151

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

4. 5.

D.

II.

sa pamamagitan ng pagsasama ng isang sugnay na makapag-iisa at mahigit pang sugnay na hindi makapag-iisa. Ang mga pangatnig na at, ngunit, datapwat, at o ay ginagamit sa tambalang pangungusap. Ang mga pangatnig na kung, dahil sa, pag, nang, kaya, upang, sapagkat, kahit, at kapag ay ginagamit naman sa hugnayang pangungusap.

Mahahalagang Tanong 1. Bakit mo kailangang maging masigasig sa pag-aaral? 2. Paano makagagawa ng pagsusuri ng sanhi at bunga sa kwentong binasa? 3. Bakit pinagsasama-sama o pinagpapangkat-pangkat ang mga salita? 4. Paano binubuo ang tambalang pangungusap? hugnayang pangungusap?

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Wastong paglalahad sa talata Pagganap: Bumuo ng talatang naglalahad ng patunay at paliwanag sa sumusunod na pahayag: Ang katalinuhan at kasipagan ay hindi lamang namamana sa mga magulang kundi sa determinasyong matapos ng pag-aaral ang isang tao. B.

Katibayan sa Pagganap Antas/Marka 3 – Mahusay

Kraytirya sa Pagganap Maliwanag ang paglalahad ng talatang binuo. Inilahad nang wasto ang mga pahayag kaugnay ng kaisipang ibinigay. Magaling ang pagkakabuo ng talatang naglalahad. Nagagamit nang wasto ang kasanayan sa pagsulat ng talata.

C.

2 – Mahusay-husay

May bahagyang kakulangan sa paglalahad ng talata. Medyo hindi tugma ang paglalahad sa kaisipang ibinigay. Kailangan pa ang dagdag na kasanayan sa pagsulat ng talata.

1 – Magsanay Pa

Magsanay sa pagbuo ng talatang naglalahad kaugnay ng ibinigay na kaisipan. Pag-aralan at suriin ang mabuting halimbawa ng talatang naglalahad at pagbutihin ang kasanayan sa pagsulat.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay/Maiikling Pagsusulit, Interaktibong Aralin sa i-Learn at i-Teach sa Vibal website

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A. Panimula 1. Paghahanda Iugnay ang Aralin 31 sa Aralin 32. 2. Paghahawan ng Balakid Ipaliwanag na ang kahulugan ng salita ay malalaman sa pamamagitan ng pagpapangkat. Ipasagot ang Magsanay A, B, at C, pp. 277-278. 3. Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Ipabasa ang mga tanong sa Sagutin. Bigyan ang bawat pangkat ng tanong/mga tanong na sasagutin. B. Paglinang 1. Ipaalaala ang panuntunan sa pagbasa nang tahimik. 2. Ipabasa ang ”Ang Landas sa Tagumpay.” 3. Subaybayan ang mga mag-aaral sa pagsagot sa mga tanong C. Pagpapalalim 1. Tawagin ang bawat pangkat nang paisa-isa at ipaulat ang kanilang mga sagot.

152 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2. 3. D.

Ipasagot ang mga tanong sa bahaging Sagutin. p. 275 Ipasagot ang Magsanay A, B, at C, pp. 276-277.

D.

Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal Petsa: _______________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: ______________

E.

A.

B.

C.

Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Balik-aral sa kwentong ”Ang Landas sa Tagumpay.” 2. Pagbasa ng isinulat sa pansariling journal Paglinang 1. Pagtalakay sa aralin sa Wika Talakayin ang paggamit ng pangatnig na tambalan at hugnayang pangungusap sa Wika, p. 279. 2. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 279. Pagpapalalim 1. Pasagutan ang Magsanay A at B, p. 280. 2. Karagdagang Pagsasanay Bumuo ng mga tambalan at hugnayang pangungusap sa pamamagitan ng paggamit ng wastong pangatnig. Pag-aralan kung paano magagawang isang kwento ang iyong binuong mga pangungusap.

Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Sabihin na may ididikta kang sanaysay. 2. Pagsasanay sa Pagsulat Ipagawa ang Magsanay, p. 281. 3. Karagdagang Pagsasanay Idikta ang sanaysay. Nilalayon ng pamahalaan na paunlarin ang kabuhayan ng bansa sa pamamagitan ng pagpapasigla sa pangangailangan subalit matatagalang matamo ito. Taon ang bibilangin bago tayo ganap na makaahon. Mangangailangan ito ng lubusang pagtitipid at maingat na paggugol ng pamahalaan. Mahalaga rin ang bahaging gagampanan ng pakikiisa at pagtulong ng sambayanan upang mahango ang bansa sa ganitong hirap ng kabuhayan. Ikatlong Araw – UGNAYAN

A.

B.

Paghahanda 1. Pagbalik-aralan ang tema ng aralin – “Ang pagtitiis ay ang kakayahang maghintay at magtiyaga na hindi dumarating alang-alang sa adhikaing mapaunlad ang sarili.” 2. Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin. Iugnay ang nilalaman ng kwentong ”Ang Landas sa Tagumpay” sa tema. Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay. Sabihin sa mga mag-aaral na iugnay ang tema sa kanilang sariling buhay 2. Pagsagot ng pagsasanay sa aklat, p. 282 3. Karagdagang Pagsasanay Narito ang ilang sitwasyon sa pang-araw-araw na buhay ng pamilyang Pilipino. Dito naipakikita ang 153

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

C.

D.

pagsisikap at pagtitiyaga ng bawat isa. Basahin at sagutin ang hinihingi sa bawat sitwasyon. 1. Kailangan ng karagdagang kita ang pamilya. Upang makatipid, magpapakita ng pagsisikap at pagtitiyaga ang mga anak. Anong pagtitiyaga at pagtitiis ang kaya nilang gawin? Magbigay ng dalawa. a. ________________________ b. ________________________ 2. Naubusan ng pamasahe si Joey. Pauwi na siya. Ano ang ginawa niya? 3. Kulang ang pera ni Maria Victoria upang makapag-enrol ang mga anak niya. Si Maritess ang panganay at nakatapos na siya ng high school. Ano ang gagawin ni Maritess? 4. Nag-aaral sa TESDA si Allan. Malayo ito ng mga sampung bloke mula sa kanila. Kadalasan, wala silang budget para pambaon niya. Para makatapos si Allan, ano kaya ang gagawin niya? Pagpapalalim Ilarawan ang isang ginawa ni Ruben upang siya ay makapag-aral. Pagpapahalaga Lagyan ng tsek (✓) kung ginagawa mo o hindi ang mga sumusunod. Oo 1. Tumutulong sa mga gawain sa bahay. 2. Nagtitipid ako sa paggamit ng tubig. 3. Nag-aalaga ako ng baboy sa aming bakuran.

Hindi

4. Inaalagaan ko ang aming garden sa bakuran. 5. Tinutulungan ko ang nanay sa pagtitinda sa palengke kung walang pasok.

A.

B.

C.

Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig. 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng sanaysay. Paglinang Iparinig ang sanaysay na ito: Ang edukasyon ay maituturing na isang kayamanan na pamana ng magulang sa kanyang mga anak sapagkat ito'y maituturing na kayamanang hindi mananakaw. Bilang anak, dapat kang magsikap upang matapos ka sa iyong pag-aaral. Walang magulang na nakatitiis sa anak subalit maraming anak ang nakatitiis sa magulang. Kung hindi mo pahahalagahan maaaring di mo makamit ang tagumpay. Sagutin ang tanong: Ano ang pangunahing diwa ng sanaysay na napakinggan. Pagpapalalim 1. Anu-ano na ang mga naranasan mong pagtitiis upang umunlad ka? a. ___________________________________ b. ___________________________________ 2. Anu-ano na ang mga naranasan mong pagtitiis upang makatulong ka sa iyong magulang? a. ___________________________________ b. ___________________________________

154 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

D.

2.

Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Petsa: _______________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: ______________

E.

IV.

Aralin

I.

Karagdagang Pagsasanay 1. Iparinig ang isang balita mula sa dyaryo. Bayaang sumulat sila ng tanong tungkol dito. Ipahulog ang tanong sa kahon at alugin. Tumawag ng mag-aaral na kukuha ng tanong sa kahon at ipasagot ito. Gawing paligsahan ito ng babae at lalaki upang maging masaya. 2. Magkaroon ng pagsasanay sa sanhi at bunga. Gawing pangkatan. Isang myembro ng Pangkat A ay magbibigay ng sanhi at sasagot ang tinawag sa Pangkat B. Kapag nakasagot, puntos sa B. Kapag hindi, puntos sa A. Halimbawa: 1. Ibigay ang sanhi ng pagbaha 2. Ibigay ang bunga ng pagputok ng Bulkang Mayon

B.

C.

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp. 274-283

D.

33 Maaabot ang Pangarap Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Nakapag-uuri kung opinyon o katotohanan ang impormasyon • Nabibigyang-kahulugan ang salita sa pamamagitan ng pagtalakay sa kayarian nito

II.

Wika • Naisasalaysay sa sariling pangungusap ang buod ng narinig na teksto • Nagagamit ang pangatnig sa pagbuo ng mga hugnayang pangungusap 3. Pagsulat • Nakasusulat ng maikling talatang naglalahad na gumagamit ng hugnayang pangungusap 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Naisasagawa ang pagiging masinop sa kabuhayan Paksang Aralin 1. Pag-uuri ng mga Impormasyon Kung Opinyon o Katotohanan 2. Pagsusuri ng Kayarian ng Salita 3. Mga Pangatnig ng Hugnayang Pangungusap 4. Pagsulat ng Talatang Naglalahad ng Impormasyon 5. Pagsisinop sa Kabuhayan Pangmatagalang Pang-unawa Ang hugnayang pangungusap ay binubuo ng dalawang sugnay – isang sugnay na makapag-iisa at isa o dalawang sugnay na di-makapag-iisa. Ginagamit sa hugnayang pangungusap ang mga pangatnig na kung, kapag, sakali, pag, nang, upang, sapagkat, at dahil sa. Mahahalagang Tanong 1. Bakit kailangang maging masinop at matiyaga? 2. Paano napag-uuri kung ang mga impormasyon ay opinyon o katotohanan? 3. Bakit dapat suriin ang kayarian ng salita? 4. Paano isinusulat ang talatang naglalahad ng impormasyon?

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Talatang nagsasalaysay 155

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

B.

Pagganap: Bumuo ng talatang nagsasalaysay o nagkukwento kaugnay sa pahayag na: “Magsinop at magsikap Upang pangarap ay matupad.” Katibayan sa Pagganap Antas/Marka

C.

3.

B.

Paglinang 1. Ipabigay ang mga panuntunan sa pagbasa nang tahimik. 2. Ipabasa ang ”Maaabot ang Pangarap.” 3. Obserbahan ang mga bata sa pagsagot sa mga tanong.

C.

Pagpapalalim 1. Ipasulat ang mga sagot ng bawat pangkat. 2. Ipasagot ang mga tanong sa bahaging Sagutin, pp. 284-285 3. Ipagawa ang Magsanay A at B, p. 286.

Kraytirya sa Pagganap

3 – Mahusay

Nabuo ang kwento kaugnay sa ibinigay na pahayag. Magaling ang binuong pagsasalaysay. Nagamit nang wasto ang kasanayan sa pagsulat ng talatang nagsasalaysay.

2 – Mahusay-husay

Tama lang ang binuong talatang nagsasalaysay. Iyon ay kwento kaugnay ng ibinigay na pahayag. May bahagyang kakulangan sa gamit ng kasanayan sa pagsulat tulad ng nilalaman at mekaniks.

1 – Magsanay Pa

Kulang na kulang ang kabuuan ng talata batay sa ibinigay na pahayag. Ang kwento ay malayo sa kaisipang ibinigay. Magsanay pa sa pagsulat ng talata sa paggamit ng malaking titik, bantas, pasok, at palugit.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay/Maiikling Pagsusulit, Interaktibong Aralin sa i-Learn at i-Teach sa Vibal website

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A. Panimula 1. Paghahanda Iugnay ang Aralin 32 sa Aralin 33. 2. Paghahawan ng Balakid Ipaliwanag na isang paraan para maibigay ang tamang kahulugan ng salita ay sa pamamagitan ng pag-alam sa kayarian nito.

Ipasagot ang Magsanay, p. 287. Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Pangkatin ang klase. Bigyan ng tanong ang bawat pangkat na sasagutin.

Para sa karagdagang pagsasanay tungkol sa pag-uuri ng mga impormasyon kung opinsyon o katotohanan, bisitahin ang i-learn.vibalpublishing.com. Ipaclick ang Filipino Ugnayan 6 Yunit IV Aralin 33 Pang-unawa. Bilang guro, puntahan ito sa i-teach.vibalpublishing.com.

D.

Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal Petsa: _______________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: ______________

E.

Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap

156 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

A.

B.

C.

D.

Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Balik-aral sa kwentong pinag-aralan. 2, Ipakuha ang kanilang pansariling journal. Paglinang 1. Pagtalakay sa aralin sa Wika Pag-usapan ang mga pangatnig ng hugnayang pangungusap, p. 288 2. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 288.

4.

5.

6.

Pagpapalalim 1. Pasagutan ang Magsanay, A at B p. 289 2. Karagdagang Pagsasanay Magpasulat ng halimbawa ng hugnayang pangungusap tungkol sa iyong pangarap. Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Pasulatin ang mga mag-aaral ng maikling talata tungkol sa pagpapaunlad ng pamumuhay. 2. Pagsasanay sa Pagsulat Ipagawa ang Magsanay A, B, at C, p. 290. 3. Karagdagang Pagsasanay Bilugan ang angkop na pangatnig upang mabuo ang pangungusap. 1. Maraming tao ang nagbabaon ng tubig ______ labis na init ng panahon (sapagkat, upang, dahil) 2. Ang mga lakad pangnegosyo o personal ay ginagawa nang maaga _________ hindi maabutan ng mainit na araw. (sakali, upang, kung) 3. Iniangkop din ang pananamit sa uri ng panahon ________ hindi ito gagawin, naka-

7.

8.

9.

10.

A.

hihimatay ang init. (at kung, upang, pag) Ang mga pagkain ay inaayon din sa panahon. Karaniwang makakatas na prutas at gulay ang pagkain _________ nakatutulong ang katas sa katawan. (at, kung, dahil) Ang tag-init ay nagdadala ng mga sakit ________ ingatan ang sarili. (kaya, dahil sa, nang) Nagdadala ng tubig, ekstrang damit, payong, at pamunas ng pawis _________ baka biglang bumuhos ang ulan. (sakali, dahil, pag) Mamalagi sa loob ng tahanan o gusali _________ maiwasan ang tuwirang sikat ng araw. (upang, nang, kung) Noong isang araw, ang init-init ng panahon _________ biglang bumagsak ang ulan. (nang, upang, dahil sa) Ang mga hayop man ay nagdusa sa tindi ng init ng panahon __________ sila man ay walang ganang kumain. (upang, nang, kaya) Ang mga laro ng mga bata ay gawin sa malilim na lugar _________ di sila magkasakit. (upang, kung sakali, nang)

Ikatlong Araw – UGNAYAN Paghahanda 1. Balik-aral sa tema ng aralin na nasa advance organizer. 2. Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin. Iugnay ang nilalaman ng ”Maaabot ang Pangarap.” 157

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

B.

Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay Ipaugnay ang temang pagsisikap sa kanilang sariling buhay. 2. Pagsagot ng pagsasanay sa aklat, p. 291 3. Karagdagang Pagsasanay Ano ba ang kooperatiba? Magpagawa ng ulat tungkol dito.

C.

Pagpapalalim Ipaawit ang isang awit na kaugnay ng tema.

D.

Pagpapahalaga Ginagawa mo ba ang mga gawain sa ibaba? Lagyan ng tsek (✓) ang iyong sagot. Oo

B.

Paglinang Iparinig ang tulang ito: Gabay sa Iyong Pag-unlad Isang araw, ikaw ay nalulumbay Hindi mo malaman lungkot ay sumilay Sapagkat mga aralin, di ganap na maunawaan Tandaan mo anak, gabay ako sa iyong pag-unlad. Magsikap, magtiyaga, at mag-aral mabuti Landas mo ay liliwanag gaya ng dati Tanglaw mo ang ama't ina mo Karamay pati ang iyong guro. Sagutin ang tanong: Ano ang buod ng tulang iyong napakinggan?

C.

Pagpapalalim Magparinig ng isa pang maikling tula at ipabigay ang buod nito.

D.

Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal

Hindi

1. Ginagawa ko ang mga takdang aralin gabi-gabi.

Petsa: _______________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: ______________

2. Nag-aaral akong mabuti para tumaas ang mga grado ko. 3. Nagbabasa ako ng iba pang mga babasahin. 4. Naglalaro ako bago umuwi sa bahay.

E.

5. Nangongopya ako sa katabi ko.

A.

Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig. 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng tula.

IV.

Karagdagang Pagsasanay 1. Ipasaulo ang tula. Magpadrowing tungkol sa paksa. 2. Magpakopya ng tula o kwento tungkol sa pagsisikap sa kabuhayan. 3. Mag-interbyu ng mga taong nagsimula sa hirap ngunit nagtagumpay dahil sa pagsisikap.

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, p. 284-291, i-Learn at i-Teach sa Vibal website

158 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Aralin

I.

34 Uunlad Kapag Nagtulungan Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Nakapagbibigay-reaksyon sa pananaw, tono, layunin, at saloobin ng may-akda • Nakapagbibigay-kahulugan sa salita sa pamamagitan ng paglalarawan 2. Wika • Natutukoy ang mga pahayag na napakinggan ang nagpapayo, nagbababala, o nanghihikayat • Naipapahayag amg ideya sa paraang nagpapayo, nagbababala, o nanghihikayat 3. Pagsulat • Nakasusulat ng tagubilin sa pupuntahang lugar 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Napahahalagahan ang pagtutulungan sa pagunlad B. Paksang Aralin 1. Pagsusuri sa Pananaw, Tono, Layunin, at Saloobin ng May-akda 2. Pagbibigay-kahulugan sa Salita sa Pamamagitan ng Paglalarawan 3. Gamit ng mga Pangatnig 4. Pagsulat ng Tagubilin sa Pupuntahang Lugar 5. Pagpapahalaga sa Pagtutulungan C. Pangmatagalang Pang-unawa 1. Ang pangatnig ay salitang nag-uugnay ng mga salita, parirala, o sugnay. Mayroon itong iba't ibang uri. 2. Ginagamit ang mga pangatnig na pananhi tulad ng dahil, sanhi, sapagkat, at mangyari sa pagbibigay ng kadahilanan. 3. Ginagamit ang pangatnig na panalungat tulad ng datapwat, subalit, at bagaman kapag magkasalungat ang pinag-uugnay.

4.

D.

II.

Ginagamit ang pangatnig na panubali tulad ng kung, pag/kapag, at sakali kapag nagpapahayag ng di-katiyakan o kondisyon. Mahahalagang Tanong 1. Bakit may layuning kasaganaan ang bayan? 2. Paano masasalamin ang pananaw, tono, layunin, at saloobin ng may-akda? 3. Bakit ginagamit ang pangatnig na panalungat? 4. Paano mo ipakikita ang pagmamahal sa kapwa?

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Wastong paggamit ng pangatnig Pagganap: Lagyan ng wastong pangatnig ang bawat salawikaing sumusunod. Ipaliwanag ang alinman dalawa sa mga salawikaing nakatala. B. Katibayan sa Pagganap Antas/Marka 3– Mahusay

2– Mahusayhusay

1– Magsanay Pa

Kraytirya sa Pagganap

1. Walang mahirap na gawa (Pag) dinaan sa tiyaga. 2. (Kung) makikipagkaibigan 3. Huwag salapi ang titingnan. Ang dila ay di-tabak (Subalit) nakasusugat. (Nang) makakita ka ng damit na payong Ang pobreng anahaw, pinagtapun-tapon. 4

159 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

5. (Habang) maikli ang kumot Ay matutong mamaluktot. 6-7 (Kahit) anong bigat ng pasanin (Kapag) pinagtulungan gumagaang din.

B.

C.

Kung naibigay ang pitong wastong pangatnig at naipaliwanag nang tama ang dalawang salawikain, magaling! Kung hindi, mag-aral at pagbutihin pa. C.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay/Maiikling Pagsusulit, Interaktibong Aralin sa CD-ROM at i-Learn/i-Teach sa Vibal website

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A. Panimula 1. Pagbalik-aralan ang nakaraang aralin sa pagbasa at ang kaugnayan nito sa bagong aralin. 2. Paghahawan ng Balakid Ipabasa ang Pagbibigay-kahulugan sa Pamamagitan ng Paglalarawan, p. 294. Ipasuri ang halimbawa. Ipasagot ang Magsanay A, B, at C, p. 294. Atasan ang mga mag-aaral na gawin ang karagdagang pagsasanay sa pagbibigay-kahulugan sa salita sa pamamagitan ng paglalarawan. Gamitin ang CD-ROM sa Wika at Pagbasa 6, Ipa-click ang Kapit-Bisig sa Kaunlaran Talasalitaan.

3.

Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Pangkatin ang klase. Bigyan ang bawat pangkat ng mga tanong na kanilang sasagutin.

D.

Paglinang Ipabasa ang tulang ”Uunlad Kapag Nagtulungan” nang tahimik. Subaybayan ang mga mag-aaral sa pagbasa nang tahimik. Pagpapalalim 1. Ipaulat sa bawat pangkat ang kanilang ginawa. 2. Ipasagot sa bawat pangkat ang mga tanong na ibinigay sa kanila. 3. Pag-usapan ang pagbibigay-reaksyon sa pananaw, tono, layunin, at saloobin ng may-akda. 4. Ipasagot ang Magsanay A at B, p. 293. Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal Petsa: _______________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: ______________

E.

A.

B.

Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Pag-usapang muli ang binasang tula. 2. Ipabasa ang kanilang isinulat sa pansariling journal. Paglinang 1. Pagtalakay sa aralin sa Wika Talakayin sa klase ang aralin sa Wika, p.295 2. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 295.

160 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

C.

Pagpapalalim 1. Pasagutan ang Magsanay A at B, p. 296. 2. Karagdagang Pagsasanay Ipagamit ang mga pangatnig sa pagsulat ng mga panuto o tagubilin. Para sa karagdagang pagsasanay sa gamit ng pangatnig, bisitahin ang i-learn.vibalpublishing.com. Ipaclick ang Filipino Ugnayan 6 Yunit IV Aralin 34 Wika. Bilang guro, puntahan ito sa i-teachvibalpublishing.com

D.

A.

B.

Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Pagbalik-aralan ang mga pamantayan sa pagsulat. 2. Pagsasanay sa Pagsulat Magpasulat ng isang tagubilin sa pupuntahang lugar. Ipagawa ang Magsanay, p. 298 3. Karagdagang Pagsasanay Pasulatin ang mga mag-aaral ng liham sa isang kamag-anak tungkol sa isang munting negosyong pantahanan na pinagkakaabalahan. Iwasto at isulat na muli ang liham. Ipagawa ang Magsanay C, pp. 296-297 Ikatlong Araw – UGNAYAN Paghahanda 1. Balik-aral sa tema na nasa advance organizer. 2. Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin. Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay Pagbigayin ang klase ng mga karanasan sa kanikanilang sariling buhay kung paanong ang pagtutulungan ay talagang mahalaga.

2. 3.

Pagsagot ng pagsasanay sa aklat, p. 299 Karagdagang Pagsasanay Itanong kung bakit mahalaga ang pagkakaisa sa larong basketbol. Talakayin ito. Magbigay ng halimbawa.

C.

Pagpapalalim Papiliin ang bawat pangkat ng isang sitwasyon sa pagsasanay B na kanilang isasadula.

D.

Pagpapahalaga Pasagutan ang rubrics sa ibaba tungkol sa pagsasadula ng mga pangkat. Palagyan ng tsek (✓) ang sagot. Pangkat

Di-maganda

Maganda

Napakaganda

1. 2. 3. 4. 5.

A.

B.

Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig. Pag-usapang muli ang tulang, “Unlad Kapag Nagtulungan.” 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng kwento. Paglinang Iparinig ang kwento sa ibaba: Masipag ang mag-anak nina Mang Pedro at Aling Conchita. Mahirap lamang sila ngunit nagtutulungan upang mapagyaman ang kanilang tahanan. Kailangan nilang maging masipag upang makaraos sa araw-araw. Patuloy na nakapagtatrabaho sa pabrika si Mang Pedro samantalang tumatanggap naman ng labada si Aling Conchita. 161

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

C.

D.

Napag-alaman nila ang inilunsad na kampanya sa pagpapaganda at kalinisan. Kailangan nilang panatilihing malinis ang kanilang kapaligiran. Kung hindi'y maraming salot ang idudulot ng maruming paligid. Tumulong sa pag-aayos ng mga basurahan. Tumulong naman sina Mang Pedro at Aling Conchita sa pagpapalinis ng pader pagkatapos ng kanilang trabaho. Sagutin ang tanong: Ipasabi kung ang kwento ay: a. Nagpapayo b. Nagbababala c. Nanghihikayat d. Nagbibigay ng magandang intensyon Pagpapalalim Bilang kasapi ng inyong mag-anak, gumawa ng mga sariling pagbabago sa iyong sarili hinggil sa kalinisan ng inyong tahanan. Narito ang ilang halimbawa: a. Ipunin ang iyong maruruming damit sa isang lalagyan. b. Huwag mag-iiwan ng baso at iba pang pinagkainan sa silid-tulugan. c. Ipunin ang mga aklat at iba pang gamit sa pagaaral sa isang mesa. Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Petsa: _______________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: ______________

E.

Karagdagang Pagsasanay Ipasagot kung ang mga pahayag ay nagpapayo, nagbababala, nanghihikayat. ______ 1. Umuwi ka na at baka umulan.

______ ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______ ______ IV.

Aralin

I.

2. Ingat ka sa pag-uuwi-uwi ng gabi. 3. Maganda raw ang Panglao Beach. Pumunta kaya tayo roon sa bakasyon. 4. Mabuti pa ay magpatingin ka sa doktor bukas. 5. Mahirap na ang lumala ang sakit mo. 6. Mahusay raw ang ugat ng kogon sa katawan. 7. Nasubok ko na iyon at gumaling ako. 8. Naku, baka makasama iyon. 9. Bibili ako sa uiapo bukas. Gusto mo, ibili kita? 10. Uminom ka nang maraming tubig arawaraw.

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp. 292-299, CD-ROM, i-Learn at i-Teach sa Vibal website

35 Nag-uugat sa Tahanan Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Nakapaglalapat ng kahalagahan ng binasang sariling karanasan • Nakikilala ang salita sa pamamagitan ng katuturan nito 2. Wika • Naisasagawa sa tamang paraan ang mga hakbang na narinig sa panuto • Nakikilala ang mga sugnay na pang-abay 3. Pagsulat • Nakasusulat ng isang talumpati na kaugnay ng isang binasang teksto

162 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

4.

B.

C.

D.

II.

Edukasyon sa Pagpapahalaga • Napahahalagahan ang pagtitis at patnubay ng isang ina Paksang Aralin 1. Paglalapat ng Kahalagahan ng Binasa sa Sariling Karanasan 2. Pagkilala ng Salita sa Pamamagitan ng Katuturan Nito 3. Paggamit ng Sugnay na Pang-abay 4. Pagsulat ng Talumpati 5. Pasasalamat sa Inang Mahal Pangmatagalang Pang-unawa 1. Ang sugnay na pang-abay ay nagpapalawak sa pangungusap at nagagawa itong mas malinaw. 2. Ang mga sugnay na pang-abay ay karaniwang nagsisimula sa mga pangatnig na nang, kung, kapag, upang, kahit, kaya, at dahil sa. 3. Sugnay na pang-abay na pamaraan – Tumutukoy ito sa paraan ng pagkakaganap ng pangyayari. Mahahalagang Tanong 1. Bakit nagiging dakila ang isang anak? 2. Paano mo pinakikita ang paggalang at pagdakila sa iyong ina? 3. Bakit mataas na kasanayan ang paglalapat ng kahalagahan ng binasa sa sariling karanasan? 4. Paano naiiba ang isang talumpati sa isang lagom?

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Pagsulat ng isang karanasang masaya, malungkot, o kapana-panabik sa loob ng walo hanggang sampung pangungusap Pagganap: Sumulat ng isang karanasan sa loob ng walo hanggang sampung pangungusap. Maaaring masaya, malungkot, o kapana-panabik ito. Nari-

to ang isang halimbawang panimulang pangungusap. Alam mo, noong __________ ay may naranasan ako na hindi ko inaasahan ________ _______________________________________ _______________________________________ . B.

C.

Katibayan sa Pagganap Antas/Marka

Kraytirya sa Pagganap

4 – Napakahusay

Nakasusulat ng karanasan sa loob ng walo hanggang sampung pangungusap. Nagsisimula sa malaking titik at nagtatapos sa wastong bantas ang bawat pangungusap.

3 – Mahusay

Nakasusulat ng karanasan sa loob ng anim hanggang pitong pangungusap. Nagsisimula sa malaking titik at nagtatapos sa wastong bantas ang bawat pangungusap.

2 – Mahusay-husay

Nakasusulat ng karanasan sa loob ng apat hanggang limang pangungusap. Nagsisimula sa malaking titik at nagtatapos sa wastong bantas ang bawat pangungusap.

1 – Magsanay Pa

Nakasusulat ng karanasan sa loob ng dalawa hanggang tatlong pangungusap. Nagsisimula sa malaking titik at nagtatapos sa wastong bantas ang bawat pangungusap.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay/Maiikling Pagsusulit, Interaktibong Aralin sa i-Learn at i-Teach sa Vibal website 163

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A. Panimula 1. Paghahanda Pag-usapan ang tulang binasa sa Aralin 34. 2. Paghahawan ng Balakid Ipasagot ang Magsanay A, B, at C, p. 303. 3. Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Pangkatin ang mga mag-aaral. Bigyan ang bawat pangkat ng mga tanong na kanilang sasagutin. B. Paglinang Ipabasa nang tahimik ang dayalog tungkol kay Doña Teodora Alonzo. Subaybayan ang kanilang pagbasa. Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa Gintong Ilawan Teodora Alonzo Educator’s, atasan ang mga mag-aaral na bisitahin ang i-learn.vibalpublishing. com. Ipa-click ang Filipino Ugnayan Wika at Pagbasa 6 Yunit 4 Aralin 55 link. Bilang guro, puntahan ito sa i-teach.vibalpublishing.com.

C.

D.

Pagpapalalim 1. Ipaulat sa bawat pangkat ang kanilang mga ginawa. 2. Ipasagot sa bawat pangkat ang mga ibinigay na tanong sa kanila. 3. Magpabigay ng kanilang karanasan na may kaugnayan sa mga sitwasyon o insidente sa dayalog. 4. Ipasagot ang Magsanay A, B, C, at D, p. 302 Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal Petsa: _______________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: ______________

E.

A.

Pagpapahalaga Paggamit sa Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Balik-aral sa binasang dayalog. 2. Pagbasa ng isinulat sa pansariling journal.

B.

Paglinang 1. Pagtalakay sa aralin sa Wika, p. 304 2. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 305

C.

Pagpapalalim 1. Pasagutan ang Magsanay A, B, at C, p. 305. 2. Karagdagang Pagsasanay Sumulat ng tatlong pangungusap na gumagamit sa mga uri ng sugnay na pang-abay. Salungguhitan ang sugnay na pang-abay. Isulat sa ibabaw nito ang bilang 1 kung sugnay na pamanahon, 2 kung panlunan, at 3 kung pamaraan.

D.

Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Ipabigay ang mga pamantayan sa pagsulat. 2. Pagsasanay sa Pagsulat Pag-usapan ang mga dapat tandaan sa pagsulat ng talumpati. Ipagawa ang Magsanay, p. 306. 3. Karagdagang Pagsasanay Magpasulat ng isang talumpati tungkol sa buhay ni Doña Teodora Alonzo. Ipagamit sa pagsulat ang balangkas ng ”Sa Kandungan ni Inang Nagsinula ang Kadakilaan.”

164 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Ikatlong Araw – UGNAYAN A.

Ikaapat na Araw – PAKIKINIG

Paghahanda 1. Balik-aral sa tema na nasa advance organizer. 2. Pag-uugnay ng nilalaman ng tektong binasa sa tema ng aralin. Pag-aralan kung ang binasang dayalog ay may kaugnayan sa tema. Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay Magpabigay ng mga karanasan sa kanilang sariling buhay kung paano nilang pinahahalagahan ang kanilang ina. 2. Pagsagot ng pagsasanay sa aklat, p. 307 3. Karagdagang Pagsasanay Magpasulat ng isang liham sa kanilang ina na nagpapasalamat sa lahat ng ginagawa nila para sa kanila. Ipabasa ito sa kanilang ina pagdating sa bahay. Pagpapalalim Sa iyong sarili, gumawa ng isang magandang bagay na ikatutuwa ng iyong ina. Isa rito ang pagsunod sa mga patakarang pantahanan na gabay ninyong magkakapatid. Lahat ng ina ay gustong malaman ang kinaroroonan ng mga anak, magpaalam nang maayos. Sabihin kung saan pupunta at anong oras uuwi. Paligayahin siya sa pamamagitan ng iyong sariling pagsisikap. Pagpapahalaga Palagyan ng tsek (✓) ang kolum ng ebalwasyon sa ginawang liham.

B.

C.

D.

Napakahusay a.

Nilalaman

b. Organisasyon c.

Mahusay

Mahusayhusay

Magsanay Pa

A.

Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig. Talakaying muli ang dayalog kay Doña Teodora Alonzo. 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng panuto.

B.

Paglinang Iparinig ang panuto 1. Pakunin ng bolpen at papel ang mga mag-aaral. 2. Sabihing isulat ang lahat ng ididikta mo. Sagutin ang mga panuto: Ipagawa ang mga sumusunod nang padikta. 1. Isulat ang Doña Teodora Alonzo sa gitna ng papel. 2. Sa ibaba nito ay isulat ang Jose Rizal. 3. Salungguhitan ang pangalan ni Doña Teodora Alonzo. 4. Ikulong sa bilog ang pangalan ni Jose Rizal. 5. Ikulong ang mga nakasulat sa loob ng kwadrado. 6. Sa ibaba ng pangalan ni Jose Rizzal ay isulat ang bayani at dakila.

C.

Pagpapalalim Kumuha ng larawan ng iyong ina. Isulat ang buong pangalan niya. Isulat ang lahat ng mga katangian niya na gusto mo.

D.

Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Petsa: _______________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: ______________

Mekaniks

165 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

E.

IV.

Aralin

I.

Karagdagang Pagsasanay 1. Kapanayamin ang iyong sariling ina. Ipakwento ang mga karanasan niya noong kayo'y maliliit pa. Isulat ito nang patalata at lagyan ng pamagat – Uliran si Inay. 2. Magsaliksik sa buhay ng iba pang kilalang ina tulad nina Melchora Aquino, Corazon C. Aquino, at Luz Banzon Magsaysay. Gumawa ng ulat tungkol sa kanilang pagmamalasakit sa kanilang mga anak.

C.

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp. 300-307, i-Learn at i-Teach sa Vibal website

D.

36 Pilipinas: Patuloy sa Pag-unlad Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Napaglalahat at nahihinuha ang mga impormasyong nasa mapa, grap, o tsart • Nakukuha ang kahulugan ng salita sa tulong ng pahiwatig 2. Wika • Nakasusunod sa panutong napakinggan • Nagagamit ang iba't ibang uri ng parirala sa pag-uulat 3. Pagsulat • Nakasusulat ng talatanungan 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Naipagmamalaki ang sariling bayan B.

Paksang Aralin 1. Pagpapakahulugan sa mga Impormasyong Nasa Grap, Tsart, Mapa 2. Pagtukoy ng Kahulugan sa Tulong ng Pahiwatig 3. Iba’t Ibang Uri ng Parirala

II.

4. Pagsulat ng Talatanungan 5. Ipagmalaki ang Sariling Bayan Pangmatagalang Pang-unawa 1. Ang pangungusap ay binubuo ng mga parirala. 2. Ang parirala ay lipon ng mga salitang bumubuo sa simuno, panaguri, tuwirang-lagom, di-tuwirang-lagom, at direksyon. 3. Ang parirala ay maaaring pangngalan, pang-uri, pandiwa, pang-abay, at pang-ukol. Mahahalagang Tanong 1. Bakit mahalaga ang paggamit ng grap, tsart, o mapa? 2. Paano ang wastong paggamit ng grapikong larawan? 3. Bakit tayo gumagamit ng talatanungan? 4. Paano makakamit ng ating bansa ang bawat isa sa sumusunod na katangian? a. katahimikan c. kasaganaan b. kaayusan d. kaunlaran

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Pagsulat ng tagubilin Pagganap: Sumulat ng mga angkop na tagubilin para sa bawat sumusunod na katulong ng bayan: 1. metro aide 6. tubero 2. pulis 7. bumbero 3. doktor 8. panadero 4. mananaggol 9. mangingisda 5. karpintero B. Katibayan sa Pagganap Antas/Marka 3 – Mahusay

Kraytirya sa Pagganap Nakasulat ng angkop na tagubilin sa bawat katulong ng bayan. Tama ang kabuuan ng bawat tagubilin. Tama lang ang pagkakasulat ng bawat tagubilin.

166 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2 –Mahusay-husay

1 – Magsanay Pa

C.

Kulang ang angkop na tagubilin bagamat nabigyan ng tagubilin ang bawat katulong ng bayan. Ang sulatkamay ay hindi gaanong maayos. Medyo kulang ang kasanayan ng pagsulat ng mga pangungusap. Kulang na kulang ang naibigay na tagubiling angkop sa katulong ng bayan. Ang tagubilin ang dapat na kaugnay sa tungkulin ng bawat katulong ng bayan. Mapagbubuti pa ang paggamit ng kasanayan sa pagsulat tulad sa anyo at ayos ng mga pangungusap.

3.

B.

C.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay/Maiikling Pagsusulit, Interaktibong Aralin sa i-Learn at i-Learn sa Vibal website

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A. Panimula 1. Paghahanda Pagbalik-aralan ang dayalog tungkol kay Doña Teodora Alonzo. 2. Paghahawan ng Balakid Talakayin ang Pagkuha ng Kahulugan ng Salita sa Tulong ng Pahiwatig. Ipasagot ang Magsanay A at B, pp. 312-313. Para sa karagdagang pagsasanay sa pagtukoy ng kahulugan sa tuling ng pahiwatig, bisitahin ang i-learn. vibalpublishing.com. Ipa-click Filipino Ugnayan 6 Yunit IV Aralin 36 Talasalitaan. Bilang guro puntahan ito sa i-teach.vibalpublishing.com.

D.

Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Papuntahin ang mga mag-aaral sa kani-kanilang pangkat. Bigyan ang bawat pangkat ng mga tanong na kanilang sasagutin. Paglinang Ipaalaala ang mga pamantayan sa pagbasa nang tahimik. Pagkatapos ay ipabasa nang tahimik ang “Pilipinas: Patuloy sa Pag-unlad” sa pp. 308-309. Subaybayan ang kanilang pagbasa. Pagpapalalim 1. Ipabigay ang mga sagot sa mga tanong na ibinigay sa bawat pangkat. 2. Talakayin at pag-usapan kung paano nahihinuha o nakukuha ang mga impormasyong nasa mapa, grap, tsart, at iba pa sa p. 310. 3. Ipasagot ang Magsanay A, B, at C, pp. 310-311. Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal Petsa: _______________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: ______________

E.

A.

Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Balik-aral sa binasang komik istrip na “Pilipinas: Patuloy sa Pag-unlad.” 167

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2. B.

C.

D.

Pagbasa ng isinulat sa pansariling journal.

3. Hindi ko tinutupi ang pahina ng aklat.

Paglinang 1. Pagtalakay sa aralin sa Wika Ipakuha ang kanilang aklat at pabuksan sa Iba’t Ibang Uri ng Parirala p. 314. Ipabasa ang ulat at ipasagot ang mga tanong. 2. Pagpapaliwanag ng lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 314. Pagpapalalim 1. Pasagutan ang Magsanay A at B, p. 315. 2. Karagdagang Pagsasanay Ipabigay ang katuturan ng iba't ibang uri ng parirala. Ipatukoy ang mga uri ng pariralang ito: 1. si Nena 2. sa bukid 3. marahang naglakad 4. kahapon ng umaga 5. ang guro Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Talakayin kung ano ang talatanungan. 2. Pagsasanay sa Pagsulat Pabuksan ang aklat sa Pagsulat, p. 316. Ipagawa ang Magsanay A at B, p. 316. 3. Karagdagang Pagsasanay

4. Hindi ko iniiwan sa araw at ulan ang aklat. 5. Hindi ko sinusulatan o dinudumihan ang aklat ko.

Ikatlong Araw – UGNAYAN A.

B.

C.

May mga paraan ng pangangalaga sa aklat. Lagyan ng tsek (✓) ang kolum ng iyong sagot.

Paghahanda 1. Balik-aral sa tema na nasa advance organizer. 2. Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin. Talakayin kung ang binasang komik istrip na Pilipinas: Patuloy sa Pag-unlad ay may pagkakaugnay sa tema. Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay 2. Pagsagot ng pagsasanay A at B sa aklat, p. 317. 3. Karagdagang Pagsasanay Ipagawa ang Magsanay C at D sa Wika. Ang mga ito ay Kaugnayan sa Sining at Pakikipagtalastasan. May kaugnay din ito sa Edukasyon sa Pagpapahalaga kung paano nilang ipagmalaki ang kanilang bansa. Pagpapalalim Bilang isang batang mamamayang Pilipino, paano ka makatutulong sa pag-unlad ng Pilipinas? Oo

1. May balot ang aklat.

1. Magpasyal muna sa magagandang tanawin ng iyong lalawigan/bansa?

2. Nakasulat ang pangalan ko, baytang, at pangkat sa balot.

2. Gumamit ng mga produktong Pilipino tulad ng sapatos, damit, at bag?

Oo

Minsan

Hindi

168 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

Minsan

Hindi

3. Kumain ng mga produktong Pilipino tulad ng corned beef, sardines, at biskwit.

B.

Paglinang Iparinig ang panuto. Paghandain ang klase ng papel at bolpen o lapis. Sabihing gawin ang mga panutong iyong ibibigay nang pa-isa-isa. Sagutin ang mga sumusunod: 1. Gumawa ng isang talahanayan sa papel na may tatlong kolum. 2. Ang unang kolum ay mas malapad sa ikalawa at ikatlong kolum. 3. Ang ikalawa at ikatlong kolum ay dapat magkasinglapad. 4. Unang linya sa unang kolum ay isulat ang Ipagmamalaki ko ang ating: Bansa, Wika, Mga tanawin, Kaugalian, Mga bayani. 5. Sa ikalawang kolum ay isulat ang Oo at sa ikatlo ay Hindi. 6. Lagyan ng tsek (✓) ang kolum ng iyong sagot.

C.

Pagpapalalim Makinig ng balita sa radyo. Magtala ng dalawang balita na iyong naibigan sa narinig sa radyo. Mga balita na aking narinig: 1. _____________________________________ 2. _____________________________________

D.

Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal

4. Gumamit ng mga appliances na yari sa Pilipinas tulad ng radyo, telebisyon, at refrigerator. 5. Lumahok sa mga gawaing nagpapakita ng kultura at tradisyong Pilipino tulad ng piyesta at prusisyon.

D.

Pagpapahalaga Palagyan ng tsek (✓) ang kolum ng ginawang proyekto. Di-MagandangMaganda

Maganda

Kailangang Baguhin

1. Pagkakaayos 2. Pangkalahatang presentasyon 3. Pagkakaugnay sa tema

A.

Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig. Pag-usapang muli ang mga dapat ipagmalaki tungkol sa ating bansa na tinalakay sa Pilipinas: Patuloy sa Pag-unlad. 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng panuto. Ipabigay ang mga pamantayan sa masusing pakikinig.

Petsa: _______________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: ______________

169 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

E.

IV.

Aralin

I.

•

Karagdagang Pagsasanay 1. Ipatala sa notbuk ang mga pagbabagong nagaganap sa ating bayan – airport, lansangan, beach resorts, mga tulay, at iba pa. 2. Talakayin ang naitutulong ng mga OFW sa kabuhayang pambansa. 3. Pasulatin sila ng talata tungkol sa papel ng kabataan sa pag-unlad ng Pilipinas. Paano makatutulong ang kabataang mag-aaral sa kaunlaran ng bansa. 4. Magpasulat tungkol sa kaunlaran ng Pilipinas sa larangan ng Sports, Kalusugan, Edukasyon, Musika, at Sining.

B.

C.

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp. 308-317, i-Learn at i-Teach sa Vibal website

37 Ibig Ko, Ayoko Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Nakapagbabahagi ng sariling paniniwala at palagay tungkol sa nabasa • Nasasabi ang kahulugan ng salita sa tulong ng analohiya 2. Wika • Naisasakilos ang ilang panutong napakinggan • Nasusuri ang kayarian ng tugma ayon sa sesura at pattern ng tugmaan 3. Pagsulat • Nakasusulat ng tugma tungkol sa isang paksa 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Napahahalagahan ang mapanuring pagpapasya kung tama o mali ang mga bagay-bagay

D.

II.

Napagtatanto na ang magandang kapalaran ay nakasalalay sa wastong pagpapasya Paksang Aralin 1. Pagbabahagi ng Sariling Paniniwala 2. Hambingan ng Magkakaugnay na Salita 3. Pagsusuri ng Tugma 4. Pagsulat ng Taludturang may Tugma 5. Matutong Magbigay ng Pasya Pangmatagalang Pang-unawa 1. Ang bilang ng pantig sa bawat taludturan ay maaaring walo, labindalawa, o labing-anim. 2. May anim na pantig sa bawat sesura kung labindalawa ang pantig, walong pantig sa bawat sesura kung labing-anim naman ang pantigan ng bawat taludtod. 3. Sesura ang tawag sa pagtigil sa bawat taludturan. 4. Ang pattern ng tugmaan sa bawat saknong ay maaaring aaaa, kung pare-pareho ang tugma, abab kapag salita ang posisyon ng tugmaan, at aabb kapag pareho ang tugma sa dalawang unang saknong at naiiba naman sa dalawang huling saknong ang tugma. Mahahalagang Tanong 1. Bakit may “ibig ko at ayoko” ang isang tao? 2. Paano makakamit ng isang tao ang kanyang kapalaran? 3. Bakit may malawak na pananaw sa buhay, maunawain at may matibay na paninindigan sa pinaniniwalaang simulain sa buhay ang isang mapanuring mambabasa? 4. Paano ang hambingan ng magkakaugnay na salita?

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Pagbuo ng Tugma Pagganap: Sumulat ng taludturang may tugma sa paksang karunungan o dunong. Buuin ang tugma at iguhit ang larawan nito.

170 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

B.

2.

Katibayan sa Pagganap Kraytirya sa Pagganap

Antas/Marka 1

2

3

1. Ang taludturan ay batay sa paksang karunungan. 2. Binubuo ito ng mga taludtod na may huling salitang magkakatugma. 3. Mahusay ang pagkakabuo ng tugma. 4. Malinaw na nabuo ang bawat taludtod. 5. Naihahatid nito ang tamang mensahe. 6. Payak ngunit hatid nito ang mensahe ng tugma. 7. Masining at angkop ang larawang iginuhit. 8. Maaakit ang titingin sa nasabing larawan. 9. Makinis at makulay ang iginuhit na larawan. 10. Mahusay ang kabuuan ng gawain.

B.

C.

D.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A. Panimula 1. Paghahanda Itanong: Paano natin matatamo ang magandang kapalaran?

Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal Petsa: _______________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: ______________

Kung ang lahat ng marka mo ay 3, magaling! Kung hindi, magsanay pa. C.

Paghahawan ng Balakid Ipasuri ang paglinang ng kahulugan ng salita sa tulong ng analohiya o hambingang pag-uugnayan sa p. 321. Ipasagot ang Magsanay A, B, at C, p. 321. 3. Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Bigyan ang bawat pangkat ng mga tanong na kanilang sasagutin pagkatapos basahin ang tugma. Paglinang Ipabigay ang mga pamantayan sa tahimik na pagbasa. Ipabasa nang tahimik ang tugmang “Ibig Ko, Ayoko.” Subaybayan ang kanilang pagbasa. Pagpapalalim 1. Ipasulat sa bawat pangkat ang sagot sa mga tanong na ibinigay sa kanila. 2. Pag-usapan at talakayin kung paano naibabahagi ang sariling paninindigan ayon sa kaangkupan, pagkamakatotohanan, at pagiging kasiya-siya ng akda. 3. Ipasagot ang Magsanay, p. 320.

E.

A.

Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Balik-aral sa binasang tulang “Ibig Ko, Ayoko.” 171

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

B.

C.

D.

2. Pagbasa ng isinulat sa pansariling journal. Paglinang 1. Pagtalakay sa aralin sa Wika Pabuksan ang aklat sa pangwika tungkol sa Pagsusuri ng Tugma sa p. 322. Talakayin kung paanong sinusuri ang isang tugma. 2. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 322. Pagpapalalim 1. Pasagutan ang Magsasanay A, B, at C, p. 323. 2. Karagdagang Pagsasanay Ipabasa muli ang tulang “Ibig Ko, Ayoko.” Ipabigay ang mga salitang magkakatugma. Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Pagbalik-aralan ang pagsusuri ng tugma. Bigyan ng pokus ang magkakasintunog na salita sa katapusan ng taludtod. Pag-aralan ang pagsulat ng tugma sa p. 324. 2. Pagsasanay sa Pagsulat Pasulatin ang mag-aaral ng tugma. Subaybayan ang kanilang pagsulat. Ipagawa ang Magsanay, p. 324. 3. Karagdagang Pagsasanay Ipasaulo ang tulang ”Ibig Ko, Ayoko.” Ipalabas ito sa Teatrong Pabasa.

B.

C.

Magaling na Magaling

Paghahanda 1. Ipaalalang muli ang tema ng yunit na nasa advance organizer. 2. Itanong kung ang binasang tugma na Ibig Ko, Ayoko ay may pagkakaugnay sa tema.

Magaling

Di-Magaling

1. Nilalaman ng Tugma 2. Pagbigkas 3. Boses 4. Pangkalahatang Dating sa Manonood

D.

A.

Ikatlong Araw – UGNAYAN A.

Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay 2. Pagsagot ng pagsasanay A at B sa aklat, p. 325 Ipasaulo ang tugmang sinulat nila. Magpaligsahan kung aling pangkat ang makapagpapakita ng magaling na pagsasaulo ng tugma. 3. Karagdagang Pagsasanay Ipadrowing ang hatid na mensahe ng tugmang ginawa nila. Ipasulat sa ibaba ng drowing ang tugma. Pagpapalalim Bigyan ng puna ang pagbibigay ng tugma ng bawat pangkat. Gamitin ang rubrics sa ibaba.

B.

Pagpapahalaga Magsanay pa sa tamang pagbigkas ng tugma ang buong pangkat. Kung ang pagbigkas ay mahina, ito ang ensayuhing mabuti. Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig. 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng panuto. Paglinang Ang mga mag-aaral ay matamang makikinig sa panutong iparirinig. Maaaring ito ay babasahin ng guro o kamagaral.

172 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

C.

D.

Pagpapalalim 1. Pakunin ng malinis na papel at bolpen o lapis ang mga mag-aaral. 2. Sabihing magbibigay kka ng mga panutong isasakilos nila. 3. Papiliin ang bawat pangkat ng isang kasapi na siyang magsasakilos ng iparirinig na panuto. 4. Isa-isang idikta ang mga panutong nasa ibaba. Mga Panuto: 1. Tumayo at ilagay ang kanang kamay sa kaliwang tainga. 2. Maupo at takpan ang mga mata ng dalawang kamay. 3. Kumuha ng isang kasapi sa pangkat at kamayan. 4. Maghanap ng aklat at ibigay sa guro. 5. Pumunta sa may pintuan at lumukso. 6. Isulat ang salitang TUGMA sa pisara. 7. Magbilang ng sampu at tumakbo sa pisara. Ang pangkat na may pinakamaraming tama ang siyang mananalo. Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Petsa: _______________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: ______________

E.

Karagdagang Pagsasanay 1. Magpatala ng sampung salawikain at sampung bugtong. Pasalungguhitan ang magkakatugmang salita. 2. Magpagawa ng poster na patugma tungkol sa alinman sa mga sumusunod na paksa: 1. Pag-iwas sa droga

2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Pagtulong sa magulang sa bahay Pagtatanim sa bakuran Pagiging mabait sa alagang hayop Pagrerecycle ng patapong bagay Paggalang sa matatanda Pagkain ng prutas at gulay Pag-iingat sa kalusugan Halimbawa: Droga ay iwasan, Nang humaba ang buhay.

Ang mga may salungguhit na salita ay magkakatugma. IV.

Aralin

I.

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp. 318-325

38 Wallet Mula sa Balat ng Isda Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Nakahihinuha sa angkop na wakas ng isang teksto • Nakababasa ng mapa ng isang lugar 2. Wika • Nailalapat ang impormasyong napakinggan sa ibang paraan • Natutukoy ang mga ingklitik sa narinig na teksto • Nagagamit ang mga ingklitik sa pagsasalita 3. Pagsulat • Nakasusulat ng lagom o paglalahat 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Napahahalagahan ang mga yamang kalikasan 173

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

B.

II.

Paksang Aralin 1. Paghinuha sa Angkop na Wakas 2. Pagbibigay-kahulugan sa Impormasyong Nasa Mapa 3. Pagtukoy at Paggamit ng Ingklitik 4. Pagsulat ng Lagom 5. Pagpapahalaga sa Yamang Kalikasan

C.

Pangmatagalang Pang-unawa Ang Ingklitik ay mga katagang paningit na nakapagpapabago ng diwa ng pangungusap ngunit hindi nakatatayong mag-isa.

D.

Mahahalagang Tanong 1. Bakit nakapaghihinuha ang mambabasa sa maaaring maging resulta ng binasa? 2. Paano mauunawaang mabuti ang mga impormasyon sa mapa? 3. Bakit ginagamit ang ingklitik? 4. Paano isinusulat ang lagom ng akda?

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Pagiging malikhain Pagganap: Ipakita ang pagkamalikhain. Ito ang paggawa ng mga bagay na makatutulong sa pag-unlad ng kabuhayan. Batay sa iyong kakayahan, ipaliwanag kung paano mo ipakikita ang iyong pagiging malikhain. Tukuyin ang maaaring kapakinabangan mula sa bawat bagay na sumusunod: 1. lubid na abaka 6. tanso 2. bunot ng diyog 7. gulong ng sasakyan 3. tela 8. retaso 4. kabibe 9. patapong butones 5. kawayan 10. pahina ng kalendaryo

B.

Katibayan sa Pagganap Antas/Marka

C.

Kraytirya sa Pagganap

4 – Napakahusay

Napakagaling ng paliwanag na kaugnay ng pagiging masining. Totoong ang nasabing kakayahan ay malaking tulong sa pag-unlad ng kabuhayan. Nagamit nang wasto ang mga kasanayan sa pagsulat tulad sa sulatkamay at sa gamit ng malaking titik at bantas. Naging maisip ang magaaral sa pagtatala ng maaaring maging produkto mula sa itinalang mga bagay.

3 – Mahusay

Tama ang isinulat na pagpapaliwanag kaugnay ng sariling kakayahan sa paglikha ng mga bagay. Magalin–g na nagamit ang kasanayan sa pagsulat. Nakapagtala ng mga maaaring produkto mula sa ibinigay na mga bagay na yamang kalikasan.

2 – Mahusay-husay

Medyo kulang ang kabuuan ng sariling paliwanag. Nagamit ang kasanayan sa pagsulat bagamat may kakulangan sa kaayusang sulat-kamay at sa gamit ng malaking titik at bantas. Nakapagbigay ng ilang mga bagay na hinihingi kaugnay ng yamang kalikasan.

1 – Magsanay Pa

Kulang na kulang ang paliwanag kaugnay ng sariling kakayahan sa paglikha ng mga bagay. Kapos pa ang gamit ng kasanayan sa pagsulat. Kulang ang naibigay na mga bagay na kapakinabangan ng itinalang yamang kalikasan.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay/Maiikling Pagsusulit, Interaktibong Aralin sa i-Learn at i-Teach sa Vibal website

174 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A.

D.

Panimula 1.

Petsa: _______________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: ______________

Paghahanda Itanong sa klase kung sino sa kanila ang nakasali na sa mga contest. Sabihing ang kanilang babasahing liham ay tungkol sa mga nanalo sa mga contest.

2.

Paghahawan ng Balakid Ipakita ang larawan ng isang Janitor Fish.

E.

Magpakita ng isang tunay na wallet. 3.

Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Papuntahin sa kani-kanilang pangkat ang mga mag-aaral. Bigyan ang bawat pangkat ng mga tanong na kanilang sasagutin.

B.

Paglinang

A.

C.

Pagpapalalim 1. Pasagutan ang Magsanay A at B, p. 332. 2. Karagdagang Pagsasanay Ipagamit sa sariling pangungusap ang yata, sana, naman, agad, pala, ba, pa, at na. Ipabasa sa klase ang sinulat na mga pangungusap. Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Pagbalik-aralan ang mga pamantayan sa pagsulat.

Pagpapalalim Ipasagot sa bawat pangkat ang mga tanong na ibinigay sa kanila.

2.

Talakayin ang paghinuha sa angkop na wakas sa p. 328.

3.

Ipasagot ang Magsanay A, B, at C, p. 328.

4.

Tulungan ang mga mag-aaral na pag-aralan ang pagbasa ng mapa.

5.

Ipasagot ang Magsanay A at B, pp. 329-330.

Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Balik-aral sa liham na hiram. 2. Pagbasa ng isinulat sa kanilang pansariling journal. Paglinang 1. Pagtalakay sa aralin sa Wika Ipakuha ang kanilang aklat. Pabuksan sa p. 331 at talakayin ang pagtukoy at paggamit ng ingklitik. 2. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 332.

Subaybayan ang kanilang pagbasa.

1.

Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap

B.

Ipabasa nang tahimik ang liham na “Wallet Mula sa Isda.”

C.

Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal

D.

175 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2.

3.

Talakayin ang pagsulat ng lagom o paglalahat sa p. 333. Pagsasanay sa Pagsulat Ipagawa o ipasulat ang lagom ng balita sa Manila Bulletin, p. 333 Karagdagang Pagsasanay Magpadala ng balita. Gawing dyad o dalawahan. Gumawa ng lagom ng balita ang magkapartner.

D.

Oo 1. May tema

B.

Paghahanda 1. Balik-aral sa tema na nasa advance organizer. 2. Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin. Talakayin kung ang binasang liham ay may kaugnayan sa tema. Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay Pag-usapan ang pagpapahalaga sa mga yamangkalikasan. 2. Pagsagot ng pagsasanay sa aklat, p. 334-335. Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa Guimaras, atasan ang mga mag-aaral na bisitahin ang i-learn.vibalpublishing.com. Ipa-click ang Filipino Ugnayan Wika at Pagbasa Ugnayan 6 Yunit 4 Aralin 38 Link Bilang guro, puntahan ito sa i-teach. vibalpublishing.com.

3.

C.

Karagdagang Pagsasanay Magpasulat ng talata tungkol sa mga naitutulong ng halaman o hayop. Pagpapalalim Papiliin ng isang bagay o hayop ang bawat isa at ipaguhit ito.

kaugnayan

Hindi

sa

2. Tama ang pagkaguhit 3. Bagay ang medyum na ginamit

Ikatlong Araw – UGNAYAN A.

Pagpapahalaga Pabigyan ng puna ang mga iginuhit na bagay o hayop gamit ang rubrics sa ibaba.

4. Nakahihikayat

A.

B.

Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig. Pag-usapang muli ang mapa ng Palawan sa Magsanay A. Sabihing may mga impormasyong nasa mapa na maaaring isulat na patalata. 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng datos. Paglinang Iparinig ang datos na ito: Paghandain ng bolpen at papel ang mga mag-aaral. Sabihing makinig nang mabuti at isulat sa blangkong mapa ang mga mahahalagang datos na kailangang mailagay sa mapa. Bigyan ng blangkong mapa ng Rehiyon 6 ang mga mag-aaral. Ang Panay ay binubuo ng apat na probinsya. Ang pinakamaliit ay Aklan na sa dulo ay ang maliit na isla ng Boracay. Ang kapital ng Aklan ay Kalibo. Ang nasa bandang kanan ng Aklan, na siyang sumusunod sa laki ay Capiz. Ang kapital ng Capiz ay Roxas City. Sa bandang kaliwa ng Aklan na parihaba ay ang Antique. Ang kapital ng Antique ay San Jose. Ang pang-apat na siyang pinakamalaki ay Iloilo. Ang kapital ng Iloilo ay Iloilo City na may simbolong maliit na kwadrado at tuldok sa gitna.

176 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

C.

Sagutin ang sumusunod:

Aralin

Isulat sa mapa ang mga probinsya at kapital ng bawat isa ayon sa iyong napakinggan.

I.

Pagpapalalim Magtanong sa klase kung may mga nagmula sa apat na lalawigan ng Panay. Magpasalaysay ng mga natatanging karanasan o naibigang pagkain sa lugar na tinutukoy.

D.

Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Petsa: _______________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: ______________

E.

Karagdagang Pagsasanay Ipakita ang mapa ng Cebu, Bohol, at iba pang lalawigan sa Rehiyon 7. Pasulatin sila ng talata tungkol dito. Ipasagot ang mga tanong upang makatulong sa pagsulat ng talata. 1. Ano ang mga lalawigan at lungsod na bumubuo sa Rehiyon 7?

IV.

2.

Nasaan ang mga lungsod?

3.

Anu-ano ang mga katubigang nasa paligid ng Rehiyon 7?

4.

Anu-ano ang mga bayan at kabisera ng bawat lalawigan?

5.

Aling lalawigan ang pinakamalaki?

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp. 326-335, i-Learn at i-Teach sa Vibal website

39 Masayang Pamilya Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Nakapagsusunud-sunod ng mga pangyayari/ hakbang sa isang gawain • Nauuri ang mga salita ayon sa pandama 2. Wika • Naililipat ang impormasyong napakinggan sa isang grap o talahanayan • Nakapagpapalawak ng pangungusap sa tulong ng mga panuring na salita/parirala o sugnay. 3. Pagsulat • Nakasusulat ng isang talaarawan 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Napahahalagahan ang tradisyon ng pamilya kung Pasko B. Paksang Aralin 1. Pagsusunud-sunod ng Pangyayari/Hakbang sa Isang Gawain 2. Pag-uuri ng mga Salita/Parirala Ayon sa mga Salitang Kaugnay ng Pandama 3. Pagpapalawak ng Pangungusap 4. Pagsulat ng Talaarawan 5. Pagpapahalaga sa Pamilya C. Pangmatagalang Pang-unawa Ang mga payak na pangungusap ay mapapalawak kung gagamitan ng: 1. Pagdaragdag ng salita – Pagdaragdag ng isang salita. 2. Pagdaragdag ng parirala – Mga salita na idinagdag sa pangungusap. 3. Pagdaragdag ng sugnay – Lipon ng salitang may simuno at panaguri na pinangungunahan ng pang-ugnay. 177

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

D.

II.

Mahahalagang Tanong 1. Bakit maituturing na masaya ang isang pamilya? 2. Paano ang pagpapalawak ng isang pangungusap? 3. Bakit tila isang kwento ng iyong mga karanasan ang iyong naisusulat sa diary? 4. Paano hinuhubog ng pamilya ang ating sarili?

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Pagbibigay-katwiran Pagganap: Basahin ang mga pahayag na sumusunod. Pagkatapos, bigyang-katwiran at patunayan ang bawat pahayag. 1. Masaya ang nakapagpapaligaya ng kapwa. 2. ang pagsasama-sama ng pamilya ay maituturing na tradisyong Pilipino. 3. Alalahanin ang mga ugaling sinauna. 4. Mahalaga ang pag-aalaga ng mga itik. 5. Tayo na sa mga makasaysayan at magagandang pook. 6. Ang mga batang gumagawa ay nagkakaroon ng responsibilidad at pagmamahal sa gawaingbahay. 7. Nalilinang ang tiwala sa sarili ng mga may kapansanang nakapagpapakita ng kanilang kakayahan. 8. Ang magandang asal ay nagsisimula sa tahanan. B. Katibayan sa Pagganap Antas/Marka 3 – Mahusay

Kraytirya sa Pagganap Naging malinaw ang pangangatwiran para sa bawat pahayag. Magaling ang pag-unawa sa mga pahayag. Sinuring mabuti ang mga paglalahad saka pinatunayan. Maayos ang paglalahad ng mga pangangatwiran.

C.

2 – Mahusay-husay

Halos napangatwiranan ang bawat pahayag. Medyo kulang ang patunay na ginawa. Maayos-ayos ang paggamit ng kasanayan sa pagsulat.

1 – Magsanay Pa

Hindi napatunayang lahat ng mga ibinigay na pahayag. Isinulat ang mga pangatwiran bagamat may kakulangan ang kabuuan. Nakapagsulat ng mga kasagutan ngunit mapagbubuti pa.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay/Maiikling Pagsusulit at Interaktibong Aralin sa i-Learn

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A. Panimula 1. Paghahanda Pagbalik-aralan ang kasanayan sa pagbasa ng napag-aralan sa Aralin 38. 2. Paghahawan ng Balakid Ipaliwanag ang kahulugan ng mga sumusunod na mga salita sa angkop na paraan. 1. mezzanine (larawan) 2. kundiman (magparinig ng isang Kundiman) 3. balsa (larawan) 4. asotea (larawan) 3. Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Ipagamit ang dating pangkat. Bigyan ang bawat pangkat ng mga tanong na kanilang sasagutin. B.

Paglinang Ipabasa nang tahimik ang talaarawang “Masayang Pamilya.” Subaybayan ang kanilang pagbasa.

178 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

C.

A.

B.

C.

Pagpapalalim 1. Ipasagot sa bawat pangkat ang mga tanong na ibinigay sa kanila. 2. Pabuksan ang kanilang aklat sa Pagbasa p. 339 3. Pag-aralan ang pagsusunud-sunod ng pangyayari. Ipasagot sa klase ang halimbawa. 4. Ipasagot ang Magsanay A, B, at C, p. 339. 5. Ipaliwanag din ang pag-uuri ng mga salita/parirala ayon sa mga salitang kaugnay ng pandama. 6. Ipasagot ang Magsanay A at B, p. 340.

D.

Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Balik-aral sa binasang talaarawan. 2. Pagbasa ng isinulat sa pansariling journal. Paglinang 1. Pagtalakay sa aralin sa Wika Ipakuha ang kanilang aklat at ipabasa ang aralin sa Wika na Pagpapalawak ng Pangungusap sa tulong ng salita, parirala, o sugnay. Ipasuri ang mga halimbawa sa aklat at pagkatapos ay magpabigay rin ng kanilang mga halimbawa. 2. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 341. Pagpapalalim 1. Pasagutan ang Magsanay, 341.

A.

Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa Hari Raya Puasa, atasan ang mga mag-aaral na puntahan ang i-learn.vibalpublishing.com

2.

Karagdagang Pagsasanay Palawakin ang mga payak na pangungusap. Maaaring magdagdag ng salita, parirala, at sugnay.

Payak

B.

Pagpapalawak

1. Maliwanag ang bilog na buwan.

1.

2. Sina BJ, Dan, at John ay nagkatinginan.

2.

3. Dumating sina Ivan at Manuel.

3.

4. Nagpaalam sila na sila ay maglalaro ng patintero.

4.

5. Naglaro ang magpipinsan.

5.

Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Talakayin kung ano ang talaarawan at kung ano ang pormat nito. Ipabasang muli ang talaarawang “Masayang Pamilya” bilang halimbawa. Magbigay ring ng halimbawa ng isang sanaysay. 2. Pagsasanay sa Pagsulat Ipagawa ang Magsanay B at C, p. 342. 3. Karagdagang Pagsasanay Pasulatin sila ng talaarawan ng mga ginagawa kung Pasko. Gawing dalawang araw – Disyembre 24 at Disyembre 25. Ikatlong Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Balik-aral sa tema ng aralin na nasa advance organizer 2. Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin. Paglinang 1. Pag-uugnay ng sa sariling buhay Talakayin ang pagpapahalaga sa pamilya. 2. Pagsagot ng pagsasanay sa aklat, p. 343. 179

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

3.

C.

D.

3.

Karagdagang Pagsasanay Magpadala ng sipi ng mga awit at tula tungkol sa Pasko. Pagtalakayan ito.

Basahin ang sumusunod: Mga Mag-aaral sa Ikaanim na Baitang Pangkat

Lalaki

Babae

Kabuuan

Pagpapalalim Papiliin ang bawat pangkat ng isang awit tungkol sa masayang pamilya. Ipaawit ito sa bawat pangkat sa harap ng klase.

Masipag

25

27

52

Maagap

30

25

55

Masunurin

28

25

53

Magalang

25

25

50

Pagpapahalaga Pasagutan ang rubrics sa ibaba tungkol sa pag--awit ng bawat pangkat. Palagyan ng tsek (✓) ang sagot.

Matulungin

26

28

54

Pangkat

Kasiyasiya

Okay Lang

Kailangan Pa Ang Praktis

24

26

50

Mapagkakatiwalaan

23

26

49

Mapagkaibigan

20

26

46

Ipagpalipat ang binasang datos sa isang grap. C.

1.

Mabait

2. 3.

Pagpapalalim Makinig sa Ulat Panahon sa radyo o telebisyon. Itala ang mga sumusunod: Araw

4.

Pagsikat ng araw

Paglubog ng araw

Temperatura

Lagay ng Panahon

Lunes

5.

Martes Miyerkules

A.

B.

Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig. Pag-aralang muli ang grap ng nakonsumong kuryente ng Pamilya Legaspi. 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng datos. Paglinang 1. Sabihing may babasahin kang mga datos na ilalagay nila sa isang grap. 2. Sabihing pwede nilang isulat muna sa isang papel ang mga datos upang di nila makalimutan.

Huwebes Biyernes

D.

Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Petsa: _______________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: ______________

E.

Karagdagang Pagsasanay 1. Magpatala ng mga kaugalian ng pamilya kung dumating ang Pasko.

180 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

2. 3. 4.

IV.

Aralin

I.

Ipadrowing ang mga kaugalian at pasulatin sila sa ibaba ng paliwanag. Gawin itong album. Magpalitan ng resipeng Pilipino na maaaring lutuin sa Pasko. Mag-isip ng mga palamuting pamasko na maaaring gamitin. Halimbawa: Recycled Christmas Cards, Belen, at iba pa.

C.

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp. 336-343, i-Learn sa Vibal website

40 Hiling sa Panginoon Inaasahang Bunga A. Mga Layunin 1. Pagbasa • Nakagagamit ng dating kaalaman sa pagpapahalaga ng kaisipan • Naipapakita sa korong pabigkas ang pagpapahalaga sa binasa 2. Wika • Nakabubuo ng pahayag sa isang paksa o isyung napakinggan • Natutukoy ang mga pangungusap na walang paksa o simuno 3. Pagsulat • Nakabubuo ng komik istrip o usapan 4. Edukasyon sa Pagpapahalaga • Naipapakita ang pananalig sa Diyos at pagsunod sa Kanyang kalooban B. Paksang Aralin 1. Paggamit ng Dating Kaalaman sa Pagpapahalaga ng Kaisipan

2. Mabilisan at Pahapyaw na Pagbasa 3. Pagtukoy sa mga Pangungusap na Walang Paksa 4. Pagbuo ng Komik Istrip 5. Pagsunod sa Aral ng Panginoon Pangmatagalang Pang-unawa Hindi lahat ng pangungusap ang may simuno o paksa. Ang sumusunod na mga pangungusap ay walang mga simuno ngunit buo ang diwa at may hatid na kahulugan. a. Batian/Pagtawag Halimbawa: Hello Kumusta Ate, Ate b. Pagsagot sa tanong ng mayroon o wala c. Penominal o pagsasabi ng kalagayan ng panahon. Umuulan! d. Pagpapahalaga ng matinding damdamin: Ano?

Ay! Layas! D.

II.

Mahahalagang Tanong 1. Bakit dapat tayong sumusnod sa kalooban ng Panginoon? 2. Paano ang pagbuo ng komik istrip? Ipaliwanag. 3. Bakit sinasabing hindi lahat ng pangungusap ay may simuno o paksa? 4. Paano isinusulat ang pangungusap na walang paksa na nagpapahayag ng matinding damdamin? Magbigay ng halimbawa.

Mga Katibayan sa Pagtataya A. Produkto: Pagguhit ng mga kaunlarang dulot ng agham at teknolohiya 181

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

B.

Antas/Marka

Kraytirya sa Pagganap

3 – Mahusay

Magaling ang paglalahad ng mga wastong paraan sa paggamit ng mga bagay na bunga ng agham at teknolohiya. Ang pangako ay para sa pansariling kabutihan ng buhay. Ang sagot ay bilang tugon sa Kanyang kalooban. Masining at kaakit-akit ang binuong larawan.

2 – Mahusay-husay

1 – Magsanay Pa

C.

2.

Pagsulat ng wastong gamit ng bawat imbensyon ng agham at teknolohiya Pagganap: Iguhit kung paano mo gagamitin ang mga modernong bagay na bunga ng agham at teknolohiya. Banggitin ang mga paraang karapat-dapat at ang pangako mo para sa katuwaan ng Maykapal. Katibayan sa Pagganap

Tama lang ang ginawang paglalahad na karapat-dapat. Kulang pa ang mga kinakailangang paraan sa paggamit ng mga modernong bagay. Naiguhit nang maayos-ayos ang mga bunga ng teknolohiya at agham. Pagbutihin pa ang paglalahad ng mga wastong paraan sa paggamit ng mga bagay. Ayusin ang pagsulat para ito maging malinaw at wasto. Ang drowing ay naisagawa ngunit kulang sa kabuuan.

Iba Pang Mga Katibayan Mga Sagot sa Pagsasanay

III. Mga Gawain sa Pagkatuto Unang Araw – PAGBASA A. Panimula 1. Paghahanda Pagbalik-aralan ang pagsusunud-sunod ng mga pangyayari na pinag-aralan sa Aralin 39.

Paghahawan ng Balakid Ibigay ang angkop na paraan sa pagbibigay ng kahulugan sa mga sumusunod: 1. diamante (larawan) 2. kapansanan (mga larawan ng mga taong may kapansanan) 3. kapaligiran (larawan o aktwal na kapaligiran) 3. Pagtatakda ng Layunin sa Pagbasa Bigyan ng mga tanong na sasagutin ang bawat pangkat.

B.

Paglinang Ipakuha ang kanilang mga aklat at pabuksan sa p. 344. Ipabasa nang tahimik ang “Isang Panalangin.” Subaybayan ang kanilang pagbasa.

C.

Pagpapalalim 1. Ipasagot ang mga tanong na ibinigay sa bawat pangkat. 2. Ipagawa ang Sagutin, p. 345. 3. Talakayin ang mabilisan at pahapyaw na pagbasa. Pag-aralan ang halimbawa. 4. Ipasagot ang Magsanay A, B, at C pp. 347-348

D.

Paglalapat Pagsulat sa Pansariling Journal Petsa: _______________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: ______________

182 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

E.

A.

B.

C.

D.

Pagpapahalaga Paggamit ng Katibayan sa Pagtataya at Katibayan sa Pagganap Ikalawang Araw – WIKA AT PAGSULAT Paghahanda 1. Balik-aral sa binasang Hiling sa Panginoon. 2. Pagbasa ng isinulat sa pansariling journal. Paglinang 1. Pagtalakay sa aralin sa Wika Talakayin ang aralin sa Pagtukoy sa mga Pangungusap na Walang Paksa , p. 349 2. Pagpapaliwanag sa lagom ng aralin sa bahaging Tandaan, p. 349. Pagpapalalim 1. Pasagutan ang Magsanay A, B, at C, p. 350. 2. Karagdagang Pagsasanay Ipabigay ang kahulugan ng mga pangungusap na walang paksa: 1. Aray! 4. Kumusta. 2. Uy! 5. Tse! 3. Tao po! 6. Wow! Pagsulat 1. Pagtalakay sa Kasanayan Ipabasang muli ang maikling komik istrip sa p. 351 at ipapansin ang pagkakasulat nito. 2. Pagsasanay sa Pagsulat Ibigay at ipabuo ang komik istrip sa Magsanay A, p. 351. Ipagawa rin ang Magsanay B at C, 351. 3. Karagdagang Pagsasanay Gumawa ng pag-uusap tungkol sa napuntahang lugar. Gumamit ng mga pangungusap na walang paksa.

Ikatlong Araw – UGNAYAN A.

Paghahanda 1. Balik-aral sa tema ng aralin sa advance organizer. 2. Pag-uugnay ng nilalaman ng tekstong binasa sa tema ng aralin. Itanong kung ang binasang Hiling sa Panginoon ay may kaugnayan sa tema ng yunit.

B.

Paglinang 1. Pag-uugnay ng tema sa sariling buhay. Itanong kung sa kanilang sariling buhay at karanasan ay nagkaroon ng halaga ang pananalig at panalangin sa Maykapal. Tumawag ng ilang mag-aaral at ipasalaysay ang kanilang karanasan o karanasan ng iba na nalalaman nila. 2. Pagsagot ng pagsasanay sa aklat, p. 352. 3. Karagdagang Pagsasanay 1. Ipabasa muli ang tula. Tumawag ng mga nakasaulo. 2. Magpagawa ng liham ng kahilingan sa Diyos. Ipalagay sa loob ng bote ang liham at ipaanod sa ilog o dagat. Magtiwalang alam ng Diyos ang iyong kahilingan.

C.

Pagpapalalim Itanong kung may napag-aralan na silang kwento sa English o Filipino na may kaugnayan sa kahalagahan ng panalangin o pananalig sa Diyos. Ipabigay ang maigsing buod nito.

D.

Pagpapahalaga Magtala ng mga biyayang ipinagkaloob na sa iyo ng Panginoon. Ipagpatuloy ang paghiling sa mga bagay na hindi pa ipinagkakaloob sa iyo. Isulat sa ibabaw ng talaan, Maraming salamat sa mga biyayang kaloob mo Panginoon. 183

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

A.

B.

E.

Ikaapat na Araw – PAKIKINIG Paghahanda 1. Pag-uugnay ng dating kaalaman sa paksang iparirinig. Sabihing may babasahing maikling tula. 2. Pagbibigay ng panuntunan sa pakikinig ng tula. Paglinang Iparinig ang tulang ito:

IV.

Papuri sa Diyos Ang Panginoon ang aking ilaw at kaligtasan, saan ako matatakot? Ang Panginoon ang aking kalakasan, kanino ako matatakot? Sa panahon ng kagipitan, Siya ang kanlungan Tagapagtanggol ko sa mga kaaway Ang aking hangarin at inaasam-asam Ang makasama ko Siya sa buo kong buhay. Sagutin ang mga tanong: 1. Bakit hindi ako matatakot saanman? kaninuman? Ipaliwanag. 2. Paano ako sa panahon ng kagipitan? Ipaliwanag. C.

Pagpapalalim Ano ang aking hangarin? Paano ko Siya makakasama sa buo kong buhay?

D.

Pagpapahalaga sa Pagsulat sa Journal Petsa: _______________ Mga natutuhan sa aralin – Sumulat ng isa o dalawang pangungusap tungkol sa paksa. Lagda: ______________

Karagdagang Pagsasanay Pasulatin ang mga mag-aaral ng panalangin sa sumusunod na bahagi: 1. Papuri 2. Pasasalamat

Kagamitan/Resorses Batayang aklat, pp. 344-352

Lagumang Pagsusulit Paalaala sa Guro: Inilagay/Minarkahan na ang mga sagot sa mga pagsasanay, maliban sa bahaging Pagsulat. Wika

A.

Piliin ang tamang sagot. Isulat lamang ang titik ng tamang sagot. 1. Mahal niya ang __________________ sinilangan. a. bayan c. bayang b. bayan na 2. Ang kapatid ______________ dalaga ay mahal din ang bayan nila. a. niyay c. na b. niyang 3. __________________ mga tao ang naninirahan sa bayan nila. a. maaagap c. maaagap na b. maaagapang 4. Malungkot si Ana ________________si Edna ay masaya. a. ngunit c at b. dahil

184 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

5.

6.

7.

8.

B.

Maaga siyang gumising _________ di mahuli sa klase. a. at c. upang b. kung

C.

Basahin ang tugma. Aling mga salita ang magkakatugma? Wikang Filipino, ang mahal nating wika, Wikang Filipino’y sagisag ng ating bansa; Wikang nagbubuklod sa ating puso’t diwa, Wikang ginagamit ng bayang malaya.

Hindi sila pumapasok __________ masama ang panahon. a. sapagkat c. nang b. kapag

Hindi tayo dapat mahiyang gamitin Wikang Filipino, wikang sariling atin; Madaling bigkasin, isulat at unawain, Awit sa pandinig, kay tamis bigkasin.

Sina Pedro at Rosa naman ay pumapasok _____________ umuulan. a. kahit c. dahil b. kung May dala silang damit na pampalit ____________ nababasa. a. kapag c. sapagkat b. dahil

Sabihin kung ang pang-abay ay pamanahon, panlunan, o pamaraan. 9. Nasa Unang Baitang pa lamang siya nang lumipat sila sa Maynila. a. Panlunan c. Pamanahon b. Pamaraan 10.

Nang malalaki na sila ay umuwi sa probinsya ang kanilang ina. a. Panlunan c. Pamanahon b. Pamaraan

11.

Lubos na natuwa ang kanilang ina ng makitang inaalagaan aniya ang mga tanim sa bakuran. a. Pamaraan c. Panlunan b. Pamanahon

12.

a. b. c.

wika at diwa ating at atin bansa at mahal

13.

a. b. c.

diwa at atin bansa at unawain gamitin at bigkasin

Piliin ang tamang sagot. 14. Natapos ______________ silang kumain nang dumating ang kanilang ama. a. pa b. na c. nga D.

Sabihin kung ang may salungguhit na mga salita o parirala ay nauukol sa paningin, pandinig, pang-amoy, panlasa o pandama. 15. Nang kumakalembang na ang kampana ay pumunta na siya sa simbahan. a. pandama c. pandinig b. paningin 16. Ang hilaw na sampalok ay maasim na maasim. a. panlasa c. pandama b. pang-amoy 185

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

17.

E.

Malansa ang nabili niyang isda. a. pandinig b. pang-amoy

Ano ang wastong salita para sa patlang? 24. Aklan : Ati-atihan :: Marinduque : ____________ a. Pabasa c. Moriones b. Senakulo 25. ______________: basketbol :: bulaklak : sampagita a. palaro c. event b. laro

C.

Alin ang magiging bunga ng mga sumusunod? 26. Tuluy-tuloy ang buhos ng ulan maghapon. a. babaha b. mawawasak ang mga gusali c. mabubunot ang mga puno 27. Nabasa ng ulan si Edna. a. sasakit ang tiyan niya b. sisipunin siya c. madudulas siya

D.

Alin ang sanhi? 28. Nasugatan ng kutsilyo ang kanyang kamay. a. Nagmamadali siya sa paglakad b. Naghihiwa siya ng karne c. May hawak siyang kutsilyo

c. panlasa

Alin ang simuno sa mga sumusunod na pangungusap? 18. Ang kanyang lola ay nakatira sa probinsiya. a. probinsiya c. lola b. nakatira 19.

Ang mayor ng kanilang bayan ay tiyo niya. a. tiyo c. mayor b. bayan

20.

Nagpunta sila sa sementeryo upang bisitahin ang puntod ng lolo nila. a. sila c. nila b. lolo

Pagbasa

A.

B.

Piliin ang tamang kahulugan ng salitang may salungguhit. 21. Makipot ang daan papunta sa bahay nila. a. madulas c. malapad b. makitid 22.

Alin ang hindi kapangkat? mangga, duhat, dahon, pinya, bayabas a. pinya c. dahon b. duhat

29.

Alin sa mga sumusunod ang opinyon? a. Maliit siguro ang bahay nila. b. Nakabili sila ng bentilador c. Lima silang magkakapatid

23.

Pambihira ang tatag niyang harapin ang mga pagsubok sa buhay. a. tiyaga c. tibag b. tibay

30.

Alin ang katotohanan? a. Sila raw ang dadalaw bukas. b. Aasenso ang lahat kung magsisikap. c. Inihulog niya sa bangko ang ipon niya.

186 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

E.

Basahin ang talata at tukuyin ang tono at layunin nito. Ang Pilipinas ay Palaging Binabagyo Sabi ng PAG-ASA, kapag ang mata daw ng bagyo ay dumaan sa inyong lugar ay tatahimik daw ito ng 30 minutos. Manatili pa rin daw sa isang di mapanganib na lugar at gumawa ng madaliang pagrerepair sa mga sira sa bahay. Dapat daw tandaan na babalik ulit ang bagyo galing sa kabilang direksyon na mas malakas. 31. Ang tono ay _________________. a. nagagalit c. nananakot b. nagpapayo 32.

33.

F.

Layunin ng talata na kumbinsihin ang mga tao na maging ___________. a. handa c. masipag b. maagap Masasabing __________ ang saloobin ng PAGASA. a. positibo c. makitid b. negatibo

Ano kaya ang maaaring maging wakas ng sitwasyon? 34. Naging ugali ng mga nakatira sa tabi ng ilog na itapon ang kanilang mga basura sa ilog. a. Dadami ang mga isda na kakain sa basura. b. Mabubuhay ang maraming halaman. c. Mamamatay ang ilog. 35.

Isa sa mga gawaing-bahay na dapat nating matutunan ay ang paghuhugas ng mga plato pagkatapos kumain. Ano ang susunod na hakbang pagkatapos alisin ang mga tirang pagkain sa mga plato at nakasalansan na ito. a. Ibabad ang mga plato sa palangganang may tubig. b. Banlawan ng malinis na tubig ang mga plato. c. Sabunin ang mga plato.

36.

G.

Ano ang tamang pagkasunud-sunod ng mga hakbang sa pagsasaing sa ibaba. 1. Buksan ang kalan o stove. 2. Takalin ang bigas na isasaing sa kaldero. 3. Bantayan ang pagkulo hanggang sa maluto. 4. Hugasan ang bigas sa kaldero. 5. Ilagay ang kaldero sa kalan o stove. a. 1, 2, 3, 4, 5 c. 2, 4, 1, 5, 3 b. 4, 1, 2, 5, 3 Pag-aralan ang grap at piliin ang tamang sagot sa mga tanong.

Resulta ng NAT sa Filipino sa Ikaanim na Baitang 2003-2004

2004-2005

2005-2006

2006-2007

2007-2008

100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0

37.

38.

Sa anong Panuruang Taon pinakamababa ang mean sa Filipino? a. 2005-2006 c. 2003-2004 b. 2004-2005 Sa anong Panuruang Taon pinakamataas ang itinaas ng mean? a. 2003-2004 at 2004-2005 b. 2005-2006 at 2006-2007 c. 2006-2007 at 2007-2008 187

Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.

H.

Pag-aralan ang mapa at piliin ang tamang sagot sa dalawang tanong.

Pagsulat

41-42.

+P[HYLT0Z

43-45.

Misanga Is. Siayan Is.

Sumulat ng tagubilin sa mga mag-aaral upang hindi mahawahan ng Swine flu o A(H1N1). (2 puntos) Sumulat ng isang talaarawan para sa tatlong araw. Gamitin ang pormat sa ibaba. (3 puntos)

Mavudis Is.

Petsa: ________________________________________ Gawain/Ginawa: ___________________________________ Natutuhan: ___________________________________

Itbayat Island Mayan Raile

Batanes Islands

Pakikinig Diogo Is.

A.

Pakinggang mabuti ang babasahin ng guro. Sagutin ang mga tanong pagkatapos mapakinggan ito. Sa Unang Araw ng Pasukan Pasukan na naman. Masaya ang klase ni Gng. Castro. ang mga mag-aaral ay nagkukwentuhan. Ito ang kwento ni Edna. “Nagbakasyon kami sa Maynila. Masaya roon. Nagpasyal kami sa iba’t ibang lugar.” Ito naman ang kay Renato. “Noong bakasyon ay tumulong ako sa aking nanay. Ang nanay ay nagtitinda ng mga gulay. Tumulong ako sa kanyang magtinda sa palengke.

Basco South China Sea Mahatao

Sabtang Island

Pacific Ocean Ivana

Utugan

Sentro Ivuhos Is. Savidug Dekey Is.

39.

40.

46. 47. 48.

Chavayan

Ano ang Kapital ng Batanes? a. Itbayat b. Ivana

c. Basco

Ano ang pinakamaliit na isla na nasa mapa? a. Sabtang c. Diogo b. Ibuhos

B.

Ano ang ginawa ni Edna? (Nagbakasyon sa Maynila) Saan sila nagpasyal? (Sa iba’t ibang lugar sa Maynila) Ano naman ang ginawa ni Renato? (Tumulong sa kanyang nanay) Gawin ang mga ididikta o babasahin ng guro. 49. Gumuhit ng isang bilog. Sa loob ng bilog ay gumuhit ng puso. 50. Isulat ang iyong pangalan. Kasunod nito ay ang iyong tirahan at birthday. (Guro ang magwawasto)

188 Ang Manwal na ito ay para lamang sa gurong gumagamit ng Vibal CTLP. © 2010 Karapatang ari ng Vibal Publishing House, Inc. HINDI IPINAGBIBILI.